'Alles over ons staat al in de computer van de IND'

Wat maak je mee in de Nederlandse asielopvang? Door de ogen van de Palestijns-Syrische Mohannad (39) en zijn gezin volgen we het dagelijks leven in de opvang, eerst in tentenkamp Heumensoord, daarna in Lelystad, Wageningen en Arnhem. Deel 15: Afspraak met de advocaat.

Mohannad en zijn vrouw zijn een uur te vroeg voor hun eerste afspraak met hun advocaat in Zwolle. Mohanned is nerveus. Ze wachten aan de overkant van de straat. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Om half twaalf, een uur te vroeg voor hun afspraak, stappen Mohannad en Layla uit de trein in Zwolle. Weer een nieuwe plek die kan worden afgevinkt op hun ontdekkingstocht door Nederland. Prachtig, die middeleeuwse kerk op de Grote Markt, maar daar hebben ze nu even geen tijd voor.

'We moeten eerst kijken waar het kantoor is', zegt Mohannad. Hij is zenuwachtig. Vandaag hebben Layla en Mohannad voor het eerst een afspraak met hun asieladvocaat. Ze weten niets van de beste man. De Raad voor de Rechtsbijstand deelde hen simpelweg per brief mede dat zij zich om half één op zijn kantoor in Zwolle dienden te vervoegen.

Asieladvocatuur

Om kwart voor 12 staan ze in de Nieuwstraat. Hier moet het zijn, een eenvoudig pand met gele lamellen voor het raam - de asieladvocatuur is geen vetpot.

Ze zijn drie kwartier te vroeg, maar dan weten ze in elk geval vast waar het is. Ze lopen naar het water, zitten een tijdje nerveus op een bankje naast elkaar. Mohannad checkt nog eens zijn documentenmapje. 'Dive in the Red Sea', staat er in rode letters op. Ja, alle papieren zitten er nog in.

Dan loopt hij naar een aanlegsteiger. IJsbeert op en neer. Ziet hoe eendjes voorbij trekken in de gracht. Mohannad trekt zijn schoenen uit en stroopt zijn beige broekspijpen op, steekt zijn voeten in het bruinige water. Aan de overkant maakt een makelaar reclame voor nieuwbouwappartementen: 'Uw nieuwe thuis?' Dat is inderdaad de vraag.

Het is tijd om te vertrekken, gebaart Mohannad naar Layla, ze moeten immers ook nog een stukje lopen. Om 12.07 uur, precies 23 minuten te vroeg, drukken ze op de deurbel van Mr. T. Volckmann.

Bijna drieënhalf uur later komen ze uitgeblust weer naar buiten. Mohannad steekt vlug zijn blauwe elektronische sigaret op. Of nee, toch maar een echte. Layla zucht. Zo komt hij nooit van die verslaving af.

Verantwoording

In de opvang in Arnhem verblijven maximaal 339 asielzoekers. Onder hen Mohannad El Jechi (39), zijn vrouw Layla (34) en hun twee kinderen Ziad (9) en Ibrahim (8). De familie is van Palestijnse origine maar verbleef de laatste jaren afwisselend in Syrië en Saoedi-Arabië.

Inhoud

Binnen heeft de advocaat het hele vluchtverhaal van de El Jechis binnenste buiten gekeerd. 'Alsof we al door de IND werden ondervraagd', zegt Mohannad. 'Over álles.'

De advocaat heeft het stel op het hart gedrukt geen mededeling te doen over de inhoud van het gesprek, om de procedure niet te schaden. Dat doen ze dus ook maar niet. Maar het was in elk geval leuk dat de ingehuurde tolk ook een Palestijn bleek te zijn. 'Die al 35 jaar in Nederland woont en getrouwd is met een Nederlandse vrouw. Zijn kinderen spreken niet eens Arabisch!'

Advocaat Trevor Volckmann vertelt na afloop dat hij vaak zonder aankondiging een soort rollenspel begint, om cliënten voor te bereiden op de interviewstijl van de IND. 'Arabieren zijn geneigd complete verhalen te vertellen die niet noodzakelijk antwoord geven op de vraag. Maar het is niet bepaald een theekransgesprekje. Het kan zijn dat iemand totaal onoverzichtelijk zijn verhaal doet bij de IND en door verdere vragen steeds meer onder druk wordt gezet.'

Ook als je het belang van een vraag niet ziet, moet je gewoon accuraat antwoorden, heeft Volckmann het stel op het hart gedrukt. Dus niet zeggen dat je huis daar vijf slaapkamers had, als het er drie waren. Layla en Mohannad zullen apart van elkaar worden gehoord en hun antwoorden moeten uiteraard overeenkomen.

Staatloos

Maar het stel piekert er sowieso niet over iets anders dan de waarheid te vertellen. Veel te riskant, denkt Mohannad. 'Ze hadden acht maanden nodig voor onze procedure kon beginnen, omdat ze overal informatie over ons hebben verzameld. Alles staat in hun computer, ook dingen die ik in Nederland nooit aan iemand hier heb verteld. Bijvoorbeeld waar we precies woonden in Saoedi-Arabië.'

Vanaf komende woensdag moeten ze vier dagen achtereen om zes uur in de bus zitten. Die brengt hen van het asielzoekerscentrum in Arnhem naar de IND-locatie in Doetinchem, waar de interviews worden gehouden.

'Nationaliteit: staatloos', staat er boven de uitnodigingsbrieven van Justitie. Het verhaal van Layla en Mohannad is niet het 'standaard' vluchtverhaal van Syriërs zoals Volckmann het de laatste tijd veel hoort. Dat verhaalt luidt ongeveer zo: 'Op een gegeven moment vlogen de bommen je om de oren, ben je naar Turkije gevlucht, daar werd je uitgeknepen en had je geen rechtspositie, en daarom kwam je naar Europa.' Dan is de beoordeling door de IND volgens de advocaat vrij eenvoudig. 'Maar Palestijnen vormen een groep die nergens in past.'

Mohannad en zijn vrouw lopen door het centrum van Zwolle onderweg naar hun eerste afspraak met de advocaat. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Handgeschreven document

Volgens het VN-vluchtelingenverdrag hebben staatloze Palestijnen in principe recht op asiel, tenzij ze in hun land van herkomst bescherming kregen van de VN (bijvoorbeeld in een vluchtelingenkamp) of als ze in een veilig derde land verblijfsrecht hebben.

Mohannad en Layla zijn kinderen van Palestijnse vluchtelingen in Syrië, die de laatste jaren in Saoedi-Arabië hebben gewoond. Palestijnen maken in geen van deze landen kans om een nationaliteit en bijbehorende rechten te verwerven. 'Wij hebben alleen een handgeschreven document van de Syrische overheid waarin staat dat wij Palestijn zijn', zegt Mohannad. 'We willen niet dat onze zoontjes moeten leven als tweederangsburgers, zoals wij zijn opgegroeid.'

Komende week zullen ze ontdekken of hun nieuwe thuis in Nederland ligt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden