Alles over de islam

n 1997 verscheen De reis van de lege flessen, een roman van de bekende Volkskrant-columnist Kader Abdolah, in het Frans....

Dat zijn er drie, maar het zou me geen enkele moeite kosten nog honderd, of duizend, of tienduizend artikelen en boeken op te sommen, die allemaal op een of andere manier met de islam te maken hebben. Mijn bron is de Index Islamicus, die omschreven wordt als 'een internationaal geclassificeerde bibliografie van publicaties in de Europese talen over alle aspecten van de islam en de moslimwereld'. Met andere woorden: in deze index vind je alles wat er - behalve in kranten en publiekstijdschriften - over het doen en laten, het reilen en zeilen, de geschiedenis, de taal, de hedendaagse conflicten - bijvoorbeeld die tussen Israël en Palestina - in de Europese talen wordt gepubliceerd.

De index was een initiatief van de vermaarde oriëntalist prof. J.D. Pearson (1911-1997), die in 1950 bibliothecaris werd van de School of Oriental and African Studies in Londen. In 1955 verscheen zijn eerste overzicht van alle islam-publicaties in de jaren 1906-1955. Sinds kort is de Index Islamicus, een begeerd artikel in de internationale wetenschappelijke uitgeverij, in Nederlandse handen. De classicus Albert Hofstädt, die voor zijn bedrijf Brill in Leiden, de 'koninklijke Brill', de onderhandelingen met de Britse eigenaar van de index voerde, is trots op de aanwinst, en vertelt hoe het aantal publicaties over de islam de laatste twintig jaar zo ongehoord is toegenomen, dat bijna niemand het meer kan bijbenen.

De eerste index-publicatie, van Pearson in 1955, omvatte 25000 artikelen over vijftig jaar. Vanaf 1980 verdubbelde de voorraad gevonden studies en beschouwingen elke tien jaar. Op dit moment telt de index in totaal zo'n 225000 artikelen, een Fundgrube dus voor iedereen die zich in het onderzoek naar de islam wenst te verdiepen.

Elke zichzelf respecterende wetenschappelijke bibliotheek die op de een of andere manier met de oriëntalistiek te maken heeft, moet zich van een abonnement verzekeren en daarmee komt de handelswaarde van deze index in beeld. Hofstädt wil niet zeggen om hoeveel geld het gaat, maar wie uitgaat van de ongeveer 450 Engelse ponden die een jaarabonnement kost, en mikt op zo'n duizend instituten, ambassades, bibliotheken en particulieren, die zich beroepshalve van de islam op de hoogte houden, heeft enig idee van de extra jaaromzet, die Brill met deze index binnenhaalt.

In dit licht bezien is het curieus te weten dat het werk, zeg maar gerust het monnikenwerk van het doorpluizen van alle mogelijke bladen, tijdschriften, boeken en bibliografieën, jarenlang werd gedaan door één man, die pas in 1993 van de Islamic Bibliography Unit, die speciaal voor dit werk aan de universiteit van Cambridge in leven was geroepen, assistentie kreeg. 'The editorial team was increased to two', staat er droog in de officiële stukken. En nog steeds zijn het er maar twee, hoezeer het werk de afgelopen jaren ook is toegenomen. Ook Hofstädt heeft geen verklaring voor deze uitzonderlijke arbeidsprestatie: 'Ik denk dat ze niet slapen', zegt hij.

De duizenden artikelen in de Index - vanaf 1906 tot heden - geven een haast ontmoedigend beeld van alle ijver, vlijt, aandacht en acribie, waarmee in Europa bijna een eeuw lang de islam is bestudeerd. Die belangstelling is aanzienlijk ouder dan 'de gebeurtenissen van 11 september'.

Het enige wat je daarvan kunt zeggen, is dat die 'gebeurtenissen' pijnlijk duidelijk hebben gemaakt hoe groot de kloof is tussen de wetenschap aan de ene kant en de media aan de andere kant, die nooit heel erg geïnteresseerd zijn geweest in de cultuur van 1.025.000.000 mensen in de wereld. In de boekwinkels verdwijnen de 'islamboeken' alweer. We gaan over tot de gewone (Amerikaanse) orde van de dag. Maar de Index Islamicus waakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden