Alles moet veranderen zodat alles hetzelfde blijft

Van chaos kun je hier op Piazza Madama, een plein in het centrum van de Romeinse macht, niet spreken. Er lopen geen éminences grises met dozen het Senaatsgebouw uit. Er zijn geen bouwvakkers die tweederde van de zetels demonteren en de dienst-Alfa Romeo's rijden gewoon af en aan, zoals ze dat altijd doen. Zelfs de vlag van de Europese Unie wappert gebroederlijk naast de Italiaanse driekleur.

De Italiaanse SenaatBeeld afp

Er is hoogstens een beetje wanorde vlak voor de deur van de Senaat, waar de van lunch terugrekenende mannen en vrouwen in pak wegduiken voor de wachtende cameraploegen, of juist onopvallend hun pas inhouden in de hoop hun zegje te mogen doen op het avondjournaal: 'Het nee van het referendum was een fantastische uitslag', zegt bijvoorbeeld Paola Pelino van Forza Italia in een microfoon. 'En dat zeg ik niet omdat ik er mijn eigen baan door behoud.' Ze lacht en weg is ze, Palazzo Madama in.

Het centrum van de Italiaanse macht en het centrum van Rome overlappen elkaar. Op loopafstand van het presidentieel paleis bevindt zich de ambtswoning van de premier, die weer naast de Kamer van Afgevaardigden woont. Dat gebouw ligt op een steenworp afstand van de Senaat en wie vervolgens terugloopt naar de president, passeert aan zijn linkerhand een gigantisch kantoor van de probleembank Monte dei Paschi di Siena - een volledige potentiële eurocrisis gevangen in een korte toeristische wandelroute.

De veelkoppige senaat

Vooral op het vijfhonderd jaar oude Palazzo Madama had vertrekkend premier Matteo Renzi zijn pijlen gericht. Hier houdt de dure, veelkoppige Senaat de komst van modern Italië tegen door onophoudelijk te konkelen in de vele achterkamertjes, allemaal tjokvol met persoonlijke belangen.

De belangrijkste van Renzi's door het volk afgewezen grondwetswijzigingen ging over het ontmantelen van die Senaat. Renzi wilde de macht van de Senatoren grotendeels wegnemen, tweederde van hen ontslaan en hun maandsalaris van ruim 15 duizend euro vervangen voor een onkostenvergoeding.

De Italiaanse premier Matteo Renzi kondigt tijdens een persconferentie zijn aftreden af na het verloren referendum.Beeld afp

Maar het volk stemde nee en dus kopte het Italiaanse La Repubblica groot 'I Salvati' boven een foto van de Senatoren: de geredden. Als de muren van Palazzo Madama konden ademen, zo schreef de krant, hadden ze zondagnacht een enorme zucht van opluchting geslaakt. Er verandert namelijk niets. Alle 315 zetels blijven waar ze stonden, net als de bureaus van de ruim achthonderd beleidsmedewerkers, conciërges en secretaresses. Iedereen houdt zijn baan na zondag, behalve premier Renzi in het paleis even verderop. Zondagavond zouden er zelfs spontane overwinningsfeesten zijn uitgebroken in de chique restaurants rondom Madama.

Senator Giorgio Santini heeft in elk geval niet gefeest, zegt hij nors in het voorbijgaan. Hij houdt zijn baan, maar hij heeft toch verloren, zegt hij. Het was immers zijn Partito Democratico - ironisch genoeg de partij die het meest met de macht wordt geassocieerd - die als enige pleitte voor het grotendeels opdoeken van de Senaat.

Staat van verwarring

Het is ook in dit Senaatsgebouw dat de Italiaanse staat van verwarring samenkomt. Het volk stemde vóór de anti-establishmentpartijen die verandering prediken, met als gevolg dat er niets is veranderd. En dat de premier die de meeste hervormingen doorvoerde in de kortste tijd ooit zijn ontslag indiende. Het doet denken aan de gevleugelde uitdrukking uit het boek De Tijgerkat van Giuseppe Tomasi di Lampedusa: in Italië moet alles veranderen opdat alles hetzelfde blijft.

'Daarom moet ik nu naar binnen', zegt senator Santini terwijl hij wegloopt. 'We hebben weer gewoon werk te doen.' Maandag had de Senaat geen zitting, maar dinsdag was het weer een komen en gaan van mannen en vrouwen in pakken. Ze moeten deze week stemmen over de nog altijd niet goedgekeurde begroting van 2017 - daarom blijft Renzi nog een paar dagen langer aan.

Ook bemoeien veel van de binnendruppelende senatoren zich deze week met de nieuwe verkiezingen. Leden van partijen met een voorsprong in de peilingen pleiten voor een zo snel mogelijke stembusgang, terwijl de rest juist probeert te vertragen. Alle data tussen februari 2017 en mei 2018 zijn inmiddels de revue gepasseerd, het is aan president Sergio Mattarella om de knoop door te hakken.

Tussenregering

Omdat het nog wel even kan duren, moet diezelfde president Mattarella de komende dagen een tussenregering aanwijzen. Volgende week spreekt hij met de verschillende fractieleiders, waarna hij een formateur benoemt. Naar verwachting zal een tussenregering nog voor Kerst worden geïnstalleerd.

Het is 13:55 uur bij het Palazzo Madama als een groepje soldaten met bajonetten op hun geweer en capes rondom hun schouders richting de ingang marcheert. Ze houden stil voor hun identiek geklede collega's die naast de deur staan. De heren salueren naar elkaar, brengen hun geweren in spiegelbeeld naar elkaars schouders en wisselen van de wacht. Inderdaad: alles moet veranderen opdat alles hetzelfde blijft.

President Sergio Mattarella.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden