Alles lijkt mogelijk bij de Italiaanse verkiezingen - zelfs voor oude vos Berlusconi

Welke coalitie gaat Italië leiden? Drie scenario's

Na een snoeiharde campagne gaan de diep verdeelde Italianen zondag naar de stembus. Alles lijkt mogelijk. Zelfs dat de oude vos Silvio Berlusconi terugkeert.

In het stemlokaal waar Silvio Berlusconi zijn stem uitbracht protesteert een halfnaakte jonge vrouw. Op haar buik staat: 'Berlusconi, jouw tijd is voorbij'. Foto afp

Welke coalitie gaat Italië leiden? De laatste peilingen zijn van twee weken geleden, omdat de wet het verbiedt daarna nog tussenstanden te publiceren. Hoe de laatste verhoudingen precies liggen weet dus niemand, temeer omdat ruim eenderde van de Italianen twee weken geleden nog aan het zweven was. Ze kiezen zondag 630 kamerleden en 315 senatoren. De stembureaus zijn zondag tot 23 uur open. Daarna zijn grofweg drie scenario's mogelijk.

1. Rechts blok haalt meerderheid

Sinds de invoering van de nieuwe kieswet hebben Italiaanse partijen slechts 40 procent van de stemmen nodig voor een kamermeerderheid. Die wet is een ingewikkelde hybride van een districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging. Bovendien mag die 40 procent gehaald worden door een op voorhand gesloten coalitie van partijen.

De grootste partij van het land, de populistische Vijfsterrenbeweging, moet het zodoende in z'n eentje opnemen tegen twee coalities van meerdere partijen. Aan de ene kant staat verenigd rechts: vier partijen onder aanvoering van Silvio Berlusconi's Forza Italia en de extreemrechtse Lega. Aan de andere kant staat gematigd links: een groep splinterpartijen met als grootste de regeringspartij Partito Democratico (PD) van Matteo Renzi.

Tenzij de laatste peilingen er gigantisch naast zaten, maakt alleen het rechtse blok kans op 40 procent. Mocht dat gebeuren, dan hebben de partijen in die coalitie afgesproken dat degene met de meeste stemmen de premier levert. In het geval van de Lega is dat Matteo Salvini. Mocht Forza Italia winnen, dan wordt de huidige voorzitter van het Europees Parlement, Antonio Tajani, de nieuwe premier van Italië.

2. Coalitie-onderhandelingen

Als geen van de drieën de 40 procent haalt - het scenario waar de meeste politiek analisten rekening mee houden - moet Italië zich opmaken voor een moeizame en waarschijnlijk lange periode van coalitieonderhandelingen. Italiaanse politici staan al niet echt bekend om hun vermogen samen te werken, laat staan na een campagne die voor Italiaanse begrippen spijkerhard was.

De centrum-linkse PD en het rechtse Forza Italia zouden de handen ineen kunnen slaan, maar rechtse kiezers kunnen waarschijnlijk niet leven met een nieuw premierschap voor de verguisde Matteo Renzi. Net zoals linkse kiezers op hun beurt niet kunnen leven met een belastingverlaging tot 23 procent, laat staan met de deportatie van 600 duizend migranten.

Naast een samenwerking tussen PD en Forza Italia is er nog een tweede coalitie mogelijk: tussen de extreem-rechtse Lega en de ultrapopulistische Vijfsterrenbeweging. Analisten achten de kans hierop klein, maar sluiten hem niet uit. Beide partijen hebben soortgelijke ideeën over een aantal belangrijke thema's: de corruptie (kortwieken), migranten (strengere opstelling) en Europa (zéér sceptisch). Niet voor niets wordt deze samenwerking op voorhand 'het Europese horrorscenario' genoemd.

3. Nieuwe verkiezingen

Als niemand zondag een meerderheid haalt en het geen van de partijen in de weken daarna lukt een coalitie te vormen, rest de president van Italië slechts één alternatief: nieuwe verkiezingen. Voor vrijwel iedereen is dat scenario onwenselijk, behalve voor de 81-jarige Silvio Berlusconi. Mochten er immers nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven, dan is het mogelijk dat die pas in 2019 worden gehouden. Vanwege een veroordeling wegens belastingfraude mag Berlusconi nu geen politiek ambt vervullen. Die straf is in 2019 afgelopen.

Het kan voor zijn Forza Italia een extra reden zijn eventuele coalitieonderhandelingen met de PD te laten mislukken. Sterker nog: in een radio-interview zei Berlusconi deze week dat hij, als zijn blok zondag geen meerderheid haalt, vanaf volgend jaar gewoon weer klaar staat om zijn volk te dienen als premier.

Foto Nicola Zolin

Marcello Macelloni

Leeftijd: 60
Beroep: financieel adviseur
Stemt: rechts

Marcello Macelloni. Foto Nicola Zolin

'Mijn hele leven ben ik links geweest, maar de laatste vijf jaar hebben me doen besluiten voor het eerst rechts te stemmen. Een vriend van mij was ondernemer in Rome, maar is door de crisis helemaal afgegleden. Hij moest zijn huis verkopen, is zijn bedrijf kwijt en woont nu met vrouw, zoon en hond onder een afdakje bij het station. Links heeft helemaal niets voor hem gedaan, misschien omdat ze te druk waren met de migranten. Maar het is nu echt tijd om eerst aan de Italianen te denken en dan pas aan anderen. Mijn vader was een fascist; misschien heb ik daarom mijn hele leven links gestemd. Maar ik begrijp nu voor het eerst wat hij in die partij zag. Mussolini heeft werk gecreëerd voor de Italianen. Hij heeft huizen gebouwd voor de armen eigenlijk precies wat we nu ook nodig hebben. Welke partij het gaat worden, beslis ik zondag. Niet de Lega - die zijn te veel met het noorden bezig - dus vul maar in wie er dan overblijft...'

Manila Ciacci

Leeftijd: 60
Beroep: diëtiste
Stemt: Vijfsterrenbeweging

Manila Ciacci. Foto Nicola Zolin

'Het grootste probleem in Italië zijn de corruptie en het cliëntelisme. Ik geef je een voorbeeld. Mijn kinderen zitten op de universiteit. Dat waren vroeger instituten met aanzien; Italiaanse universiteiten waren de beste van de wereld. Maar nu niet meer. Nu worden ze geleid door mensen die de baantjes aan hun vrienden of familieleden geven, wat ten koste gaat van de kwaliteit. En erger nog: omdat onze jongeren weten dat ze hier geen kans maken, vertrekken ze allemaal naar het buitenland. Dat moet echt veranderen. Ik weet dat er in Rome veel kritiek is op de burgemeester van de Vijfsterrenbeweging, maar Rome is een slecht voorbeeld, want deze stad is al eeuwen onbestuurbaar. Ik zeg niet dat het met Vijfsterren allemaal goed gaat komen, maar het is het proberen waard. Dit land moet echt vooruit, en daarvoor hebben we iets nieuws nodig.'

Cecilia Bignardelli

Leeftijd: 20
Beroep: student
Stemt: twijfelt

Cecilia Bignardelli. Foto Nicola Zolin

'Ik weet het gewoon niet. Ik. Weet. Het. Niet. Ik voel mij oprecht tot geen enkele partij aangetrokken. Salvini is een lul, Berlusconi is een lul, de Vijfsterrenbeweging vertrouw ik niet en Renzi heeft echt veel slechte dingen gedaan. Hij heeft bijvoorbeeld een wet aangenomen die middelbare scholieren verplicht een paar uur per week te werken naast hun school. Zodat ze zich alvast kunnen voorbereiden op hun werkende leven of zo. Dat sloeg nergens op. Ik ken mensen die urenlang kopietjes moesten maken. Of zonder salaris bij McDonald's moesten werken. Waar is dat goed voor? Misschien ga ik wel helemaal niet stemmen. Mijn moeder drukt zich over het algemeen niet zo uit en mijn vader is een anarchist, dus dat zit ook wel een beetje in de familie.'

Antonio Russo

Leeftijd: 25
Beroep: student
Stemt: centrum-links

Antonio Russo. Foto Nicola Zolin

'Straks stap ik in de trein van Rome naar Sicilië - daar ben ik ingeschreven, dus daar moet ik stemmen - en onderweg ga ik beslissen wie het precies wordt. Ik ben van huis uit links, maar Matteo Renzi heeft mij teleurgesteld. Hij is vergeten dat zijn partij sociaal zou moeten zijn. Ik bedoel: hij heeft heus wel goede dingen gedaan. Mijn broertje is bijvoorbeeld net 18 geworden en heeft daarom Renzi's cultuurbonus gekregen. Dat is een bonus van 500 euro die je mag uitgeven aan boeken, musea, theaters, dat soort dingen. Maar ik wil niet stemmen op basis van zoiets kleins. Ik vind dat je aan het landsbelang moet denken. Daarom wordt het denk ik een proteststem voor Emma Bonino. Haar partij zit in dezelfde coalitie als die van Renzi, dus het resultaat is uiteindelijk hetzelfde, maar ik laat dan wel merken dat ik het niet eens ben met de koers van de laatste jaren.'


Waar gaan de Italiaanse verkiezingen over?

Katya Di Maria woont met man, kinderen en kleinkinderen - 15 man in totaal - in een driekamerappartement in Palermo. Ze leven van 45 euro per dag. Ze zijn de wanhoop nabij. Wat kunnen verkiezingen daar nog aan veranderen?

Oud-premier Matteo Renzi werd gezien als 'de Obama van Italië'. Het liep, maar toch doet hij weer mee. Waar ging het mis?

Met 24 nooit afgebouwde publieke werken is Giarre de Hoofdstad van het Onvoltooide. De stad staat symbool voor de onuitroeibare corruptie in Italië. En daarmee ook voor het waarschijnlijke succes van de Vijfsterrenbeweging bij de verkiezingen.

Immigratie is een van de belangrijkste verkiezingsthema's. Het spreidingsbeleid heeft soms bizarre effecten: dit afgelegen oord met negen inwoners krijgt vijftig asielzoekers op zijn dak.

Als Italianen hun hart zouden volgen dan stemmen ze volgende week zondag massaal op Emma Bonino - 69 jaar en de geliefdste politicus van Italië.

Verrassend: de verplichte vaccinatie van kinderen is een van de belangrijkste verkiezingsthema's in Italië. 'Handen af van onze kinderen', schalt er over het Piazza dei Signori in Vicenza.