Alles kits: zolang de huizenmarkt maar niet instort

Honderdvijftig miljard. Euro's. Dat is dit jaar op de Amsterdamse beurs in rook opgegaan. Wat zijn de gevolgen voor de eigen portemonnee?...

Waar is die 150 miljard euro nu?

Weg. Geld dat op de beurs wordt verdiend doordat de koersen stijgen, is papieren vermogen zolang een belegger zijn aandelen niet verkoopt en zo zijn geld 'bevrijdt'. Als de koersen dalen, verdwijnt deze 'waarde' weer in het niets.

Wel kan dit papieren vermogen de basis vormen voor een lening. Effectenkrediet was tijdens de beurshausse populair. De papieren rijkdom gaf mensen het gevoel dat ze meer konden uitgeven. En dat deden ze. De aankoop van keukens, auto's en andere statussymbolen dreef de economie op.

Zo beïnvloedt de beurs de echte economie. Mensen geven een half procentpunt minder uit als de beurskoersen in het voorgaande jaar 20 procent zijn gedaald, stelt het Centraal Planbureau. De Amsterdamse hoofdindex AEX verloor dit jaar 28 procent.

Het 'welvaartseffect' van de beurs is een relatief nieuw verschijnsel dat samenhangt met de democratisering van het aandelenbezit. Inmiddels beleggen 1,7 miljoen Nederlandse huishoudens, volgens marktonderzoeksbureau Centrum voor Marketing Analyses. De piek lag in het voorjaar 2000, toen de dolle beursdagen 1,9 miljoen Nederlandse huishoudens naar het Damrak lokten.

Daarnaast zijn zaken als beleggingsverzekeringen en beleggingshypotheken in diezelfde periode steeds populairder geworden.

Wat betekent de sluipende beurskrach voor mijn beleggingshypotheek?

Helemaal niets, althans voor de meeste huizenbezitters. Op 8 procent van de huizen rust een gouden dak - dat zijn hypotheekvrije huizen. Van de 3,25 miljoen uitstaande hypotheken is 19 procent een beleggingshypotheek, zo blijkt uit een recente enquête van De Nederlandsche Bank (DNB).

Met de meeste beleggingshypotheken is niets aan de hand. 'Het is geen slecht product', zegt Hans de la Porte van de Vereniging Eigen Huis (VEH). 'Voor het gros van de huizenbezitters voorzien wij geen problemen.' Beleggingshypotheken hebben een lange looptijd - vaak dertig jaar - en zijn veelal gespreid over vastgoed, staatsleningen en aandelen.

Problemen kunnen ontstaan bij de kleine groep mensen die, verleid door optimistische folders van hypotheekaanbieders, hun hypotheek hebben overgesloten om de overwaarde van hun huis te verzilveren, en daarmee zijn gaan beleggen om zo hun hypotheeklasten te verlagen. De la Porte: 'Kelderende beurskoersen worden pas een probleem als je de beleggingsopbrengst nodig hebt om de hypotheeklasten te betalen.' De Consumentenbond raadt zulke 'risicovolle' constructies dan ook expliciet af, zegt woordvoerder Cécile Nijkamp, zeker voor lagere inkomens.

Bijstorten hoeft dus niet?

Nee, de grote banken, Rabobank, ING en ABN Amro, kennen geen 'bijstortverplichtingen' in hun hypotheekcontracten. Enige uitzondering zijn een paar honderd klanten die bij Rabobank een zogeheten Leefoptimaal-hypotheek hebben afgesloten. 'Voor zover wij weten, heeft van hen nog niemand moeten bijbetalen', zegt Paul van de Berg van Rabobank.

Kleinere banken, zoals Friesland Bank en F. van Lanschot Bankiers, kunnen hun klanten vaak wel om een bijstorting vragen. Ook hier is op dit moment nog niemand om extra geld gevraagd. 'We kijken nu of er risicogevallen zijn onder onze zevenhonderd klanten met een beleggingshypotheek', zegt Saskia Nooteboom van Friesland Bank.

Wat betekent de beursmalaise voor mijn pensioenpremie?

Die gaat omhoog als pensioenfondsen verder in de problemen komen. De door de beurskrach getroffen pensioenfondsen kunnen ook de pensioenuitkeringen verlagen, of van de werkgevers eisen dat die hun bijdragen opvoeren. Ze kunnen ook in allerijl hun beleggingsmix aanpassen.

Afgelopen jaar raakten al 120 pensioenfondsen in financiële nood. ABP en PGGM, de twee grootste pensioenfondsen, hebben hun premie al verhoogd. PGGM zelfs met 20 procent.

'Pensioenfondsen zijn in de gouden jaren te agressief in aandelen gestapt', stelt Arnoud Boot, hoogleraar Financiële Markten aan de Universiteit van Amsterdam. 'Ze hebben elkaar opgejut.'

Wat kan er nog meer misgaan?

Veel. Zo kunnen de huizenprijzen inzakken. 'Dat is ernstiger dan een beurscrash', zegt Boot. DNB-president Nout Wellink waarschuwt hiervoor al twee jaar.

Dankzij de stijgende huizenprijzen konden Nederlanders 28 miljard euro meer uitgeven in de achterliggende zes jaar, zo berekende DNB. De economie groeide er zowel in 1999 als in 2000 een vol procentpunt harder door.

Het leeglopen van de luchtbel op de huizenmarkt drukte de groei van de welvaart vorig jaar al met een half procentpunt.

Huizenbezitters hebben hun papieren weelde massaal verzilverd, 'en zo de toekomst naar voren gehaald', zegt Wellink. Nederland heeft in feite op de pof geleefd.

Is dit dan het moment om in aandelen te stappen?

Ja, voor koele kikkers die nog geld over hebben. Ahold kost pakweg negen keer de winst (mits die winst klopt). Een koopje, historisch gezien. 'Voor mensen die nu nog geld hebben, en een lange beleggingshorizon, is de beurs nu heel aantrekkelijk', zegt fondsbeheerder Rob Radelaar van Robeco. VEH wijst er op dat het misschien wel een mooi moment is om een beleggingshypotheek af te sluiten. Maar dan moet de huizenmarkt natuurlijk niet instorten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden