Alles kan

V vroeg lezers een foto te maken van zichzelf met hun koffiekan van Klaas Gubbels. We ontvingen honderden inzendingen. Zondag werd de kunstenaar 80 jaar. Waarom is hij zo populair?

Het ding behoort tot een van de bekendste beeldmerken in de Nederlandse moderne kunst. De koffiekan van Klaas Gubbels. Of is het eigenlijk een ketel? Een pot? Hoe dan ook, zet een oproep in de krant om lezers zichzelf met hun Gubbels-kan, -ketel of -pot te laten fotograferen en je krijgt honderden inzendingen. Het ding is inderdaad populair.


Het is moeilijk te zeggen waar 'm dat nu precies in zit. Gubbels heeft het zelf nooit kunnen verklaren. Woorden schieten bij hem altijd tekort. Gubbels is een intuïtief kunstenaar. Een schilder met een passie. Die wikt en weegt. Uren zit hij te turen op een millimeter. Jaren te 'etteren' aan zo'n ketelschilderij. Of jaren eraan te denken zonder een verfstreek op het doek te zetten.


Neemt niet weg dat hij in de loop van bijna zestig(!) jaar inmiddels een waanzinnige productie aan potten, kannen en ketels heeft gemaakt. Hoeveel? Hij weet het zelf niet. Interesseert hem ook niet. Altijd alleen maar bezig met scheppen. Met verf op doek, in brons, als houtsnede, in glas, keramiek. Een pot met een lange tuit. Soms met een korte. Naar links gericht. Of toch naar rechts. Of, zoals in een enkel geval, naar links én rechts.


Zondag is Gubbels 80 jaar geworden. Het Museum Arnhem en Dudok Arnhem wijden mede daarom een dubbeltentoonstelling aan hem. Beroemde uitspraak van de kunstenaar: 'Ik denk niet van tevoren: ik ga weer een koffiekan maken. Het komt vanzelf.'


Hoe dat voor het eerst gebeurde, is een eenvoudig verhaal dat Gubbels graag vertelt. Hoe hij op de academie in Arnhem als oefenstof stillevens moest schilderen. Met fruit en bloemen, het klassieke soort. Gubbels vond er 'geen moer' aan. Liever schilderde hij een tafel zonder fruit en bloemen. Het bleek de geboorte van zijn tafelschilderijen. Rechthoeken met vier poten eronder. Soms drie.


Toen zette hij er toch een koffiekan op. Zo'n rare pot. Met een lange, slingerende tuit die onder aan de pot vastzit. Waarom niet? De vorm sprak hem wel aan. Mooi, maar ook irritant, omdat het zo'n 'stom ding' was. Wel een stom ding met mogelijkheden, dat moet hij gelijk hebben gezien.


Gubbels was, voor zijn kunstcarrière, een reclamejongen. Hij leerde het vak op de ambachtsschool in Rotterdam en zat daarna een jaartje op de reclameafdeling van De Bijenkorf. Hij moet er hebben gezien hoe je iets aan de man brengt. Dat een eenvoudige, archetypische vorm een duidelijke boodschap afgeeft. Het een logo kan vormen, een cliché. Vooral door de herhaling, omdat in duizendvoud zoiets zijn eigen leven gaat leven. Iets dat iedereen op den duur gaat herkennen: 'Hé, is dat niet een kan van Klaas Gubbels?'


Zelf vindt Gubbels zijn kannen helemaal niet clichématig. Integendeel. Ze hebben allemaal een eigen 'karakter'. Menigeen is het daarmee eens. Zij zien Gubbels' kannen als treurig, trots, uitbundig, erotisch. Zelf heb ik dat nooit kunnen ontdekken - op het erotische na. Komt door die tuit. Maar of daarmee het succes is verklaard? Waarschijnlijk niet.


Het geheim is eerder dat al die potten, kannen en ketels iets gezelligs bezitten. De huiselijke intimiteit van lekker koffiedrinken. Daar hoort nu eenmaal het oerbeeld van zo'n ouderwetse koffiepot bij. Waar de geur van melancholie omheen hangt. Van filterzakjes gevuld met Douwe Egberts. Afgaande op de ingezonden foto's behoren de potten, ketels en kannen van Gubbels tot het interieur. Zoals een klok, een stoel, een tafelkleed. Ze hangen boven de bank. Staan in tuin, op de vensterbank. En als je 'm een beetje scheeft houdt, boven een kopje, lijkt het net of er koffie uitkomt. Geintje natuurlijk, maar met een schilderij van Karel Appel lukt dat niet.


Het begin: tafels

Klaas Gubbels mag dan vooral landelijke bekendheid genieten dankzij zijn koffiekannen, het begon allemaal eind jaren vijftig met tafels. Het assortiment kent inmiddels vele soorten, maten en toevoegingen. Hoekige met vier poten, ronde op één poot, transparante met vijf poten. Er kan een stoel naast staan of een dame. Op het blad ligt soms een schaakbord, een naakte vrouw, een peer (doet denken aan billen), abstracte (Malevitsj-)vormen of twee piramides (Tietentafel). En net als bij de koffiekan zijn ze ook uitgevoerd in gekleurd staal voor in de tuin.


KG80. Museum Arnhem en Dudok Arnhem. 21/1 t/m 27/4. mmkarnhem.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden