Alles is islam, ook de westerse cultuur

Egypte is steeds religieuzer geworden. De hoofddoek is overal en de Moslim Broederschap is invloedrijk. Tegelijkertijd houdt de jeugd van de westerse popcultuur....

Caïro Posters van popsterren, tv-programma’s en theatershows sieren de muren van het productiebedrijf van Ahmed Abu Haiba in een middenklassenwijk in Caïro. Ruim tien jaar is hij actief als producer en hij heeft met de grootste namen gewerkt, in de snelgroeiende islamitische marktniche. Een ambitieus plan staat op stapel: een islamitische muziekzender.

‘Ik wil het niet een islamitische MTV noemen’, zegt Abu Haiba, een jonge actieve man die in het Westen yup zou worden genoemd. Hij legt uit dat de muziek niet religieus zal zijn, maar slechts ‘in overeenstemming moet zijn met de waarden van de islam’.

Abu Haiba, die dicht bij de fundamentalistische en in Egypte machtige Moslim Broederschap zegt te staan, ziet het als zijn taak ‘de mensen ervan te overtuigen dat ze in alle aspecten van het dagelijks leven aan de islam moeten refereren’.

Zijn taak lijkt al bijna volbracht. Egypte is de afgelopen decennia ontegenzeggelijk religieuzer geworden. Een hoofddoek is min of meer verplicht voor jonge vrouwen, het loopt storm in de moskee, gewaagde televisieprogramma’s en films zijn gekuist en de Moslim Broeders zijn verreweg de sterkste oppositiebeweging tegen het autoritaire regime van president Hosni Mubarak.

De islamisering van de Egyptische samenleving lijkt een feit. Een van de leiders van de Broederschap, Mohammed Habib, beaamt het in zijn kantoor aan de Nijl. ‘Iedereen weet dat Egyptenaren diep religieus zijn. En de islam is niet alleen een geloof, het is een leidraad voor ieder aspect van het leven.’

Maar niet iedereen meent dat het land zo eenduidig en massaal is verislamiseerd. In het geval van de seculaire liberaal Hisham Qassem is dat niet verwonderlijk. Hij beweert dat veel van de openbare islamisering, zoals het dragen van hoofddoekjes, wordt ingegeven door sociale druk.

Het is volgens Qassem, die kranten uitgeeft en vicevoorzitter was van een oppositiepartij, meer een modeverschijnsel. ‘Ze dragen hoofddoekjes en dan heel strakke sexy kleren. En moet je zien hoeveel jonge stelletjes in de parken zitten te zoenen, terwijl het meisje wel een hoofddoek draagt. Is dat islamitisch?’

Vreemd genoeg heeft Abu Haiba, de diepgelovige promotor van meer islamitische waarden, een soortgelijke analyse. ‘De jongens zeggen dat ze islamitisch zijn, maar volgen helemaal de westerse cultuur. Ze luisteren naar westerse muziek en kijken naar blote vrouwen op de muziekkanalen.’

Abu Haiba stond aan de wieg van de carrière van Egyptes populairste islamitische tv-predikant, Amr Khaled. ‘Ik leurde zelf in de straat met cd’s van zijn programma, omdat de grote televisiemaatschappijen geen interesse hadden.’ Amr Khaled heeft nu een miljoenenaanhang in Egypte en de Arabische wereld en werd in 2006 door het tijdschrift Time uitgeroepen tot een van de dertien invloedrijkste persoon ter wereld.

Hij predikt een activistische, maar gematigde vorm van de islam. Mensen moeten hun leven meer richten naar de religie, maar hij spreekt zich tegelijkertijd heel duidelijk uit tegen geweld en extremisten als Osama bin Laden. Hij behoort niet tot de Moslim Broeders, maar door zijn islamiserende invloed draagt hij wel bij aan hun programma.

Volgens waarnemer Nabil Abdul Fattah van Al-Ahram, centrum voor strategische studies in Caïro, is de Broederschap in crisis. De organisatie wordt zwaar onder druk gezet door de regering, en kan niet goed inspringen op de economische en sociale problemen waar Egypte mee kampt.

De beweging sloeg bij de parlementsverkiezingen in 2007 een ongekende slag door 88 van de 454 zetels te bemachtigen, hoewel de Broederschap niet als partij mocht meedoen. Sindsdien treedt de regering nog harder op tegen de beweging dan voorheen. Honderden leden zijn opgepakt en veroordeeld tot celstraffen. Vanwege alle druk boycotte de beweging de lokale verkiezingen in april.

‘De Broederschap probeert de privésfeer te penetreren en die te islamiseren’, zegt Abdul Fattah. Dat is een van de weinige resterende tactieken om de aanhang aan zich te binden. De beweging streeft volgens Abdul Fattah naar een soort Iraans systeem, waarin de opperste leider met religieuze uitspraken de bevolking dirigeert.

Hisham Qassem geeft de regering de schuld van de religieuze opleving en de politieke slagkracht van de Broederschap. Hij zegt dat seculiere politici nog minder in staat zijn dan de broeders om zich te organiseren. ‘De Broederschap kan tenminste in de moskeeën met de mensen praten. Als ik een bijeenkomst houd in het café op de hoek, vindt de regering een voorwendsel om het te sluiten.’ Hij meent dat de mensen de politieke islam de rug zullen toekeren als er meer ruimte komt voor andere politici.

Egypte is inderdaad nog niet te vergelijken met het diepconservatieve Saoedi-Arabië of met Iran, waar de islam wordt afgedwongen. Alcohol is vrij te krijgen en veel vrouwen kiezen er nog altijd voor hun hoofd onbedekt te laten. Bovendien trekt de westerse cultuur sterk aan de jeugd.

Abu Haiba wil in november zijn muziekzender lanceren, maar heeft nauwelijks ‘geschikte’ liedjes en clips. ‘Het gaat me niet alleen om naaktheid of grove taal, het gaat ook om de boodschap.’ Hij wil een repertoire hebben van minstens driehonderd clips om het eerste jaar door te komen en is nu bezig tweehonderd daarvan zelf maar te produceren. ‘Iedereen die ik vraag, de grootste popsterren, ze willen graag met me werken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden