Alles is fascinerend, als je je er maar lang genoeg in verdiept

Onze gids deze week

Het motto van 's werelds favoriete wetenschaps- en reisboekenschrijver Bill Bryson: alles is fascinerend, als je je er maar lang genoeg in verdiept. En dat geldt in het bijzonder voor wat hij aanraadt als onze gids.

Bill Bryson Beeld Els Zweerink

Hij heeft miljoenen boeken verkocht, hij wordt in een boekverfilming gespeeld door Robert Redford en hij behoort als Officer tot de Most Excellent Order of the British Empire, maar toch is Bill Bryson niet te beroerd om eens per maand zwerfvuil op te rapen in een stadje in het graafschap Hampshire waar hij woont.

'Meestal met mijn vrouw en soms met de buren', zegt de 64-jarige schrijver, 'een mijl of drie rond ons huis, dan is de zak vol. Van al die troep langs de weg word je moedeloos en niemand doet er iets aan. In mijn tijd als voorzitter van de Campaign to Protect Rural England heb ik gepleit voor statiegeld. Dat werkt prima in Iowa, waar ik vandaan kom, maar politici hier durven het niet aan.'

Zwerfvuil is een van de ergernissen in De weg naar Little Dribbling, het vervolg op Notes from a small island (vertaald als Een klein eiland), het informatieve en geestige reisboek waarmee de Amerikaanse Brit ruim twee decennia geleden faam had gemaakt. Tijdens zijn tocht van de Zuid-Engelse badplaats Bognor Regis naar Cape Wrath in het hoge noorden van het koninkrijk moppert Bryson over openbare telefoongesprekken, de beroemdheidscultuur en vele andere zaken, juist omdat ze een smet vormen op het land waar hij sinds de jaren zeventig - met een onderbreking van acht jaar in New Hampshire - woont. Een bewijs van deze liefde is het Britse paspoort waarvan hij inmiddels de trotse eigenaar is.

Beeld Els Zweerink

Wanneer hij in Londen is, waar hij een pied à terre heeft en waar twee van zijn vier kinderen wonen, verplaatst hij zich ook lopend. 'Je kunt hier altijd vluchten, naar een pleintje of park om de vogels te horen zingen. Dat is het grote verschil met New York, waar alleen Central Park rust kan bieden, als het er niet te druk is. En Londen, ooit de hoofdstad van een wereldrijk, is vol geschiedenis. Neem deze kamer. De kans is groot dat Lord Byron en Charles Darwin hier hebben gezeten.'

'Deze kamer' is een met houten panelen bekleed vertrek op de begane grond van uitgevershuis John Murray aan Albemarle Street, waar literaire grootheden in Victoriaanse dagen bijeenkwamen, de 'Four O'Clock Friends'.

Nu hangen er foto's en schilderijen aan de muur, onder meer van Arthur Conan Doyle. Onder het woord 'Gentlemen' op de toiletdeur hangt een afbeelding van Lord Byron. In de kasten staan titels als Ireland to India with a bicycle en Persia in the Great Game. Reisboeken vormen ook het specialisme van Bryson die naast Groot-Brittannië ook het Europese vasteland, Afrika, Australië op deze manier heeft beschreven. 'Binnen non-fictie is dit het genre dat de meeste vrijheid biedt.' Daarnaast toont hij grote interesse in taal, wetenschap en het alledaagse leven, waar een Shakespeare-biografie, de bestseller Een kleine geschiedenis van bijna alles en een geschiedenis van onze woningen van getuigen.

Wat betreft het gemak in de omgang, alsmede zijn donzige accent, is Bryson nog altijd meer Iowan dan Engelsman. Met een stroom bedankjes neemt hij stroopwafels in ontvangst, met devotie spreekt hij over zijn kinderen en met enthousiasme vertelt hij over het fenomeen laptop, volgens hem de beste uitvinding van de afgelopen decennia. De Moleskine die hij bij zich heeft, verzekert hij, is geen echte, maar gewoon gekocht in de supermarkt. Wanneer hij een exemplaar van De weg naar Little Dribbling ziet liggen, merkt Bryson met lichte schrik op dat hij hetzelfde jasje aan heeft als op de foto. Het past bij deze vriendelijke melancholicus en bij diens verhalen waarin het verlangen naar eenvoud een considerabel thema is.

CV

1951 geboren in Des Moines, Iowa
1970 - 1974 studeerde aan Drake University
1977 vestigt zich in Engeland
1980 - 1987 werkt voor The Times en later The Independent
1985 debuteert met The Palace under the Alps: And Over 200 Other Unusual, Unspoiled and Infrequently Visited Spots in 16 European Countries
1998 publiceert A walk in the woods
2003 Britten kiezen Een klein eiland tot boek dat de Britse identiteit het beste weergeeft
2004 krijgt wetenschapsprijs voor Een kleine geschiedenis van bijna alles
2007 Wordt voorzitter van de Campaign to Protect Rural England en publiceert Shakespeare-biografie
2014 Neemt Brits staatsburgerschap aan

1.Tijdperk: Jaren zeventig

'Ik kijk weleens naar oude foto's, naar de kleren die we in de jaren zeventig droegen. Het pak dat ik aan had tijdens mijn bruiloft, dat kan echt niet. Maar we waren gelukkig.' Bryson kwam in die tijd als jongeman naar Engeland om te gaan werken in een psychiatrische kliniek in Virginia Water, waar hij zijn latere vrouw Cynthia zou ontmoeten. In De weg naar Little Dribbling beschrijft hij de zomeravonden waarop broeders en patiënten samen cricket speelden. De idylle staat haaks op het 'stakingen, hoge belastingen en Johnny Rotten'-beeld dat oude Engelsen van dat decennium hebben. 'Het voordeel van de belastingdruk was dat het geen zin had om hard te werken. Mensen besteedden meer tijd aan elkaar en aan hun hobby's. Wie op zijn 17de postzegels ging verzamelen of ging aquarellen, die bleef dat doen en werd er erg goed. In die tijd was het ook de gewoonte goed voor je tuin te zorgen. Nu legt men tegels neer. Te druk met geld verdienen en winkelen.'

2. Boek: David McCullough over John Adams

'Als een praktische lezer gaat mijn interesse uit naar historische biografieën. Een goed voorbeeld daarvan is die van McCulloughs over John Adams, de tweede president van de Verenigde Staten. Aanvankelijk was ik meer geïnteresseerd in de tijd dan in Adams, maar dat veranderde al lezend. De biograaf bracht Adams tot leven, je hoort hem spreken in de State House, je voelt de regen en je ruikt de geuren op de straten van Boston.


'Adams, maar ook Jefferson en Washington hadden veel te verliezen bij hun strijd voor onafhankelijkheid. Ze waren rijk, maar werden gedreven door idealen. Het was de tijd van het bloedbad van Boston, waarbij Britse troepen opstandige burgers neerschoten, naar verluidt uit zelfverdediging. Adams verdedigde de soldaten in het gerecht, omdat hij geloofde in een eerlijk proces. Dat is moedig, om tegen de roep van het volk in te gaan.'

Beeld rechtenvrij
Politicus: Bobby Kennedy. 'Ik zag hem spreken in Des Moines, mijn geboortestad. Bobby hield ons een betere wereld voor. Een paar weken later was hij dood.' Beeld Andrew Sacks / Getty

3. Politicus: Bobby Kennedy

Bryson is onlangs vijf weken in zijn land van herkomst geweest, waar zijn moeder in december op 102-jarige leeftijd was overleden. Met ontsteltenis volgde hij het politieke debat. 'Het is een krankzinnige tijd en hopelijk is het tijdelijk. Er is geen enkele aansprekende politicus. Ik ga op Hillary Clinton stemmen bij gebrek aan beter. Bij de Republikeinen is de situatie helemaal hopeloos. Zijn dit echt de beste mensen die ze kunnen vinden? Geen hersenen, geen persoonlijkheid, geen verbeeldingsvermogen.'


Het brengt hem op het jaar 1968, de tijd waarin hij genoot van liedjes als The Dock of the Bay van Otis Redding. 'Dat was een tijd vol hoop, en dat werd belichaamd door Bobby Kennedy. Ik zag hem spreken in Des Moines, mijn geboortestad. Hij sprak met vertrouwen en intelligentie. Bobby hield ons een betere wereld voor. Een paar weken later was hij dood.'

4. Muziek: Rhapsody in Blue - George Gershwin

'De Rhapsody is betoverende muziek met een telkens terugkerende melodie, de ene keer op de piano, de andere keer met een vol orkest. Waar de schoonheid van de muziek hem precies in zit, zou ik niet kunnen zeggen. Soms val je in katzwijn voor een knappe vrouw, maar kun je niet onder woorden brengen waarom. Gershwin was een genie. Ik zeg dit niet uit patriottisme; ik zou het ook hebben gezegd als hij een Rus zou zijn geweest.' Met verbazing spreekt Bryson dan over de Britse muziekcultuur, die altijd toonaangevend is geweest in de wereld. 'Ik vraag me altijd af waar dat vandaan komt. In Amerika valt een lijn te ontwaren tussen slavernij en de blues, maar hier is het van doedelzak in een keer naar The Beatles gegaan.'

Beeld rechtenvrij

5. Museum: The Ashmolean in Oxford

'Ik hou van The Ashmolean, een majestueus en streng gebouw, en prima opgeknapt. Het grote voordeel is dat het er rustiger is dan in het vergelijkbare British Museum. Dat bood de gelegenheid om de kleitabletten te bewonderen, die afkomstig zijn uit het paleis van Knossos op Kreta.


'Lange tijd wist niemand de twee schriftsoorten te ontcijferen. Een jaar of tachtig geleden kwamen ze de jonge classicus Michael Ventris onder ogen, die zo gefascineerd was dat het ontcijferen zijn levenswerk zou worden. Hij was geen cryptoloog en had een gewone betrekking. Een van de twee types wist hij te kraken, maar de tweede niet. Misschien zou het hem zijn gelukt als hij niet op 34-jarige leeftijd was verongelukt.


'Als je er toch bent: vergeet niet naar het nabijgelegen Museum of Natural History te gaan. Let op het fraaie dodo-schilderij van jouw landgenoot Jan Savery.'

6. Graafschap: Yorkshire Dales

'Voor een Iowan, gewend aan lange leegten, is het Engelse landschap een paradijs. Dit land is het grootste nationale park ter wereld. Omdat ik er heb gewoond, koester ik een speciale band met de Yorkshire Dales. Ze zijn niet zo dramatisch als de Alpen, maar de schoonheid is adembenemend. De donkere toppen van de heuvels steken fraai af tegen de groene valleien met hun koeien. Wat hogerop vind je de schapen. De mensen in Yorkshire zijn een verhaal apart. Ze zijn behulpzaam en eerlijk, maar ook direct, tot op het botte af. Dat is een voordeel. In de rest van Engeland moet ik vaak gissen wat mensen denken of van iets vinden.'

Graafschap: Yorkshire Dales. 'Dit land is het grootste nationale park ter wereld.' Beeld Getty
7. Gebouw: Durham Cathedra. 'Een goede gelegenheid om half-dromend te peinzen.' Beeld Getty

7. Gebouw: Durham Cathedral

Als chancellor, hoofd van Durham University, een eretitel, heeft Bryson vele uren doorgebracht in de bankjes van de plaatselijke kathedraal. 'Het is een magnifieke plek voor promoties en als eenvoudige jongen uit de Mid-West, voel ik me bevoorrecht. Maar de meeste toespraken bij zulke gelegenheden zijn hetzelfde en daarom bieden ze een goede gelegenheid om half-dromend te peinzen. Over de architectuur, die duizend jaar oud is. Wist je dat dit bouwwerk twee muren heeft met een tussenruimte waar puin in is gestort, dat door cement bijeen wordt gehouden? Ik denk vaak bij mezelf: hoe zouden mensen in de middeleeuwen deze kathedraal hebben bekeken? Dat moet voor hen nog veel indrukwekkender zijn geweest dan voor ons.'

8. Schilderij: Vermeers Gezicht op Delft

In zijn boek A short history of nearly everything uit Bryson het vermoeden dat Antoni van Leeuwenhoek bevriend was met Johannes Vermeer. Diens kennis van lenzen zou het gebruik van een camera obscura voor de schilder mogelijk hebben gemaakt. Het leidde tot een verrassende omslag in de kwaliteit van zijn werken. De naam van Vermeer valt snel wanneer Bryson zijn gedachten laat gaan over schilderkunst. 'Ik ben nooit een Rembrandt-man geweest, in de schilderijen van Vermeer daarentegen kan ik leven. Hij weet je als een tijdreiziger mee te slepen naar zijn tijd. Vooral de eenvoud en het realisme van Het gezicht op Delft treffen me. Het is een gewone dag, er is niets aan de hand. Mensen op de voorgrond, een kerk in het midden, een perfecte lucht. Een bevroren herinnering.'

Beeld .
9. Televisie: Wallander. 'De verhalen zijn goed, de misdaden fascinerend en het decor is grimmig.' Beeld .

9. Televisie: Wallander

'Ik merk dat ik steeds minder televisie kijkt, simpelweg omdat het me snel gaat vervelen. In plaats daarvan kijk ik naar dvd's, met name naar buitenlandse series. Die hebben iets exotisch, in die zin dat ik de levens van de personages in Britse drama's al wel redelijk ken. Zo boeit de Zweedse detective Wallander me mateloos. De verhalen zijn goed, de misdaden fascinerend en het decor is grimmig. Bovendien komen de personages echt over. Soms zijn de mysteries in hun levens zelfs interessanter dan het oplossen van de moord.


'Wat me ook boeit: er kunnen afleveringen voorbij gaan zonder dat er wordt gelachen. Voor iemand die in Engeland woont, is dat vervreemdend. Wanneer je hier met vrienden of zelfs met vreemden uitgaat, leeft de verwachting dat er om de minuut wordt gelachen.'

10. Lichaamsdeel: Hersenen

Onlangs was Bryson met een van zijn twee zoons in Amsterdam, waar ze onder meer een bezoek brachten aan de Body Worlds-tentoonstelling. Dat was niet zomaar. 'Ik zit al 64 jaar in dit lichaam. Dit besef heeft me ertoe gebracht een boek te schrijven over de werking ervan. Mijn zoon is chirurg en dit biedt hem de kans zijn vader te onderwijzen. De hersenen zijn mijn lievelingsdeel in de miraculeuze machine.


'Het idee dat alles wat je ziet, en wat je weet over de wereld, wordt verwerkt door een orgaan dat nog nooit daglicht heeft gezien en nooit frisse lucht heeft gehad is wonderbaarlijk. Het brein interpreteert de wereld voor je. Heb je wel eens gedacht over de pupillen in je ogen. Dat is een blinde vlek, maar je ziet geen zwart gat als je kijkt. De hersenen kleuren het voor je in, aan de hand van de context. Alles is fascinerend, als je je er maar lang genoeg in verdiept.' Box17

Beeld Els Zweerink
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.