ALLES IN DE GEEST VAN DE OVERLEDENE

In de media heten ze 'de vrienden van Theo van Gogh', maar ze noemen zich liever: de familie; het groepje rond de op 2 november vermoorde filmmaker....

De familie. Zo noemt producent Gijs van de Westelaken de groep die sinds de moord op Theo van Gogh al maandenlang bij elkaar komt. Onder hen acteurs Katja Schuurman, Tara Elders, Thijs Römer, scenarioschrijver Theodor Holman, Hans Teeuwen, cameramannen, productiemedewerkers, de regie-assistente-– bijna allemaal werkten ze de laatste jaren onafgebroken voor Van Gogh.

'Een uur na zijn dood was iedereen hier', zegt Van de Westelaken, directeur van Column Producties, het film-en televisiebedrijf dat hij samen met Van Gogh oprichtte. 'Meteen de eerste dag hebben we de beste wijnen aan laten slepen. Alles in de geest van de overledene. Het was drinken. Vooral veel drinken. We zien elkaar nog steeds vaak. Het kan moeiteloos half zes 's ochtends worden. De band is hecht.

'Klef? Er zijn misschien buitenstaanders die het klef vinden. Maar we vallen elkaar echt niet voortdurend huilend in de armen. Het is hier geen sekte. We hebben niet zoveel gehuild hoor. Dat past niet bij Theo.'

Het is bijna honderd dagen geleden: de moord op regisseur, schrijver en columnist Theo van Gogh. Op 2 november werd hij neergeschoten, zijn keel werd doorgesneden en er werd een brief met een mes in zijn borst gestoken. Verdachte Mohammed B., een radicale moslim, zit vast. De rechtszaak is begonnen.

Aan droevigheid is nog bijna niemand toegekomen. 'Ik heb nog nooit zo gelachen als de afgelopen drie maanden', zegt scenarioschrijver en columnist Theodor Holman, die onder meer Medea en Interview schreef. 'We hebben zulke leuke avonden gehad. Gevoelens zijn nu niet aan de orde. Het gaat om andere dingen.'

Maar de vrolijkheid ebt langzaam weg bij de familie. Van de Westelaken: 'Sinds een tijd worden we steeds bozer. Simpelweg omdat een heel goede vriend is weggenomen. Zelfs Hans Teeuwen is minder grappig. Het is zo gemeen. Theo had de komende jaren zulke mooie films kunnen maken. Ik weet zeker dat hij een Oscar had kunnen winnen.'

Laatst zat Van de Westelaken samen met Holman in een restaurant in de buurt van Paul de Leeuw. 'We hadden net gehoord dat hij het Songfestival niet presenteerde omdat hij een ski-ongeluk zou hebben gehad. Hij hád wel een soort mitella'tje, maar een hele kleine. Dus wij begonnen grappen te maken. Je zult wel enórme pijn hebben, gebaarden we. En toen keken we opzij, naar een lege stoel. En werden we somber. Theo had een voorstelling gemaakt van die situatie. Dat mis ik enorm.'

Holman: 'Mijn leven is veranderd. Ik ben bang, en het wordt steeds erger. Ik ben enorm bang dat Ayaan Hirsi Ali wordt neergestoken en gekeeld. Het is ongelooflijk hoe die vrouw wordt gehaat. Steeds meer moslimjongeren identificeren zich met Mohammed B. Ik vraag me af wat de regering werkelijk doet tegen radicalisering. Ze weten het gewoon niet. Mijn respect voor de politiek is afgenomen.'

Zijn dagelijkse columns in Het Parool veranderen. Vroeger moesten ze vooral leuk zijn.

'Kon mij het schelen of politici hem lazen. Nu wil ik dat mijn woorden effect hebben. Daarom doe ik aan zelfcensuur. Ik probeer geen zinloze stukken meer te schrijven. Zo van: Holman ligt in zijn stinkbed aan zijn pik te trekken. Dat kan niet meer. Mijn hoofdredacteur vraagt wel eens of ik nog lang doorga met die openbare rouwverwerking. Dan zeg ik: ja, dat gaat nog lang door.'

Sinds de moord hing half politiek Nederland aan de telefoon bij Column. Vooral de PvdA zorgde voor ergernis, zegt Van de Westelaken. 'Een paar uur na de moord belde de adviseur van Aboutaleb met de vraag: mag ik even wat tegen je aanhangen? Ze deden heel erg aan damage control. Alleen maar bezig met hun eigen agenda, hun eigen machtstructuur.

'Theodor belde laatst met PvdA'er Aleid Wolfson toen de godslastering-kwestie van Donner speelde. Meteen daarna hing Wouter Bos aan de lijn. Of Theodor wel tevreden was met zijn stellingname? En ze zouden zéker tegen het godslasteringsartikel stemmen. De volgende dag was dat weer helemaal anders. Als je dat dan vergelijkt met de VVD. Die waren achter de schermen heel onbaatzuchtig bezig. Ik heb in mijn leven vaak PvdA gestemd, maar dat zal niet meer gebeuren.'

Holman: 'De PvdA? Dat zijn onbetrouwbare honden. Ze hebben ook de lawaaibijeenkomst op de Dam proberen te omarmen. Misschien handelde Lennart Booij, die het allemaal regelde, tegoedertrouw. Maar dat kwam niet zo over. Ook hij is van de PvdA.' Van de Westelaken: 'Die is hier sindsdien niet meer geweest.'

Dat Van de Westelaken Submission voorlopig nergens wil vertonen, heeft met bedreigingen te maken. 'Op basis van wat ik weet, zou Theo precies hetzelfde gedaan hebben. Hij heeft nooit 1 procent risico genomen met wie dan ook. Alleen met zichzelf.'

Column Producties blijft films en televisieprogramma's maken. Van de Westelaken:

'Mijn eerste reactie was: stoppen. Meteen de handdoek in de ring gooien. Ik dacht: het heeft totaal geen zin zonder Theo. Hij was het hart van het bedrijf. Pas later kwam het besef dat we het in ieder geval moesten proberen.'

Na de moord stroomden de aanbiedingen binnen, maar alles werd afgeslagen: te vroeg, te onbetrouwbaar, niet passend. Inmiddels schrijven ze aan een nieuwe speelfilm, en liggen er ongemonteerde opnamen klaar van dialogen, door Van Gogh geregisseerd. Ook hebben de Marokkanen uit Cool camera's gekregen om hun vrienden te filmen. Volgende week is de bioscooppremière van 06/05. Met de Avro wordt over een nieuwe serie gepraat.

Maar de familie is aangeslagen. Acteurs Tara Elders en Thijs Römer zaten door de dood van Van Gogh in één klap zonder regisseur: ze speelden hoofdzakelijk bij hem. Ook Katja Schuurman was aangehaakt. Holman: 'Ik vind het verschrikkelijk voor hen. We proberen een vangnet te zijn.' Ook de lesbische film met Katja en Tara gaat voorlopig niet door.

'Katja en Tara noemden zichzelf actrices in vaste dienst', zegt Van de Westelaken. 'Theo zei altijd: wij zorgen voor voldoende werk. Wij zijn nummer één. En als je andere dingen wil: eerst checken. Nu kan dat niet meer zo. Maar we gaan wel door met dezelfde ploeg. Als een soort theatergezelschap: vast team, vaste werkwijze, en per project een andere regisseur. Zoals Mijke de Jong. Die vond Theo erg goed.'

Hun rol bij het bedrijf verandert, nu de drijvende kracht er niet meer is. 'Ik heb altijd op de rem gestaan bij Theo', zegt Van de Westelaken. 'Nu moeten we niet verslappen.' Holman: 'Ik moet oppassen dat het voor mij geen religie wordt: Theo van Gogh. De grap is al gemaakt: ik zou de Marten Fortuyn van Theo zijn. Het probleem is dat de media me er wél voortdurend naar vragen. Maar ik moet niet de exegeet van Theo worden. Dit is mijn laatste interview. Mensen moeten niet gaan denken: o, god, hij gaat weer iets vertellen over Theo.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden