Alles draait om communicatie

Afwegen van opbrengst en kosten van een behandeling begint in de spreekkamer. Samen met de patiënt.

AMSTERDAM - 'Waar die stress vandaan komt? Ik heb een zwaar leven. Altijd 's nachts werken. Zwaar werk, treinen schoonmaken. Veel stof, ik word nooit met respect behandeld. Als ik 's middags na het slapen buiten kom krijg ik pijn in mijn ogen van het licht. Ik ben bijna dertig en heb nog steeds geen eigen huis. Hoe moet ik mijn leven hier opbouwen?'

Huisarts Dagmar van Wijngaarden, die de Turks-Nederlandse man ziet op haar spreekuur in de Kinkerbuurt in Amsterdam Oud-West, stelt hem gerust: 'Je bent hartstikke goed bezig, maar we moeten kijken wat we aan die negatieve gevoelens kunnen doen. Wil je terug naar de psycholoog?' De man veert op. 'Dat was zo'n aardige vrouw, dat kom je niet vaak tegen. Maar mijn verzekering betaalt niet voor meer gesprekken.'

De huisvesting in Amsterdam is een drama, zegt Van Wijngaarden als de man weg is. 'Deze man woont, net als vele andere migrantengezinnen in deze wijk, met zijn ouders en zijn volwassen broer met elk hun eigen sociale problemen in een driekamerflatje. Ze worden gek van elkaar, maar hebben geen schijn van kans op een eigen woning. Het is uitzichtloos.'

De volgende patiënt is een jonge man met langdurige rugpijn. Hij wordt doorverwezen voor een röntgenfoto en fysiotherapie. 'Denk eraan: die foto gaat van je eigen risico af. Dat is nu 350 euro.' Als hij vertrokken is, vertelt Van Wijngaarden dat ze patiënten altijd attendeert op het verhoogde eigen risico. 'Mensen schrokken zich rot aan het begin van het jaar. Deze jongen kan het betalen, maar ik maak me heel veel zorgen om anderen.'

Van Wijngaarden is een van de Dappere Dokters, een initiatief van Amsterdamse huisartsen en oud-minister Ab Klink om overbehandeling en -diagnostiek tegen te gaan. Volgens de initiatiefnemers kunnen de kosten van de zorg omlaag wanneer artsen met patiënten het gesprek aangaan over het nut van medisch ingrijpen en de consequenties voor de kwaliteit van leven. Is een dure chemotherapie bij een terminale kankerpatiënt nog zinvol? Moet een 90-jarige met een slechte gezondheid nog geopereerd worden als de kans bestaat dat ze aan complicaties in het ziekenhuis overlijdt?

Aandacht en compassie staat voor Van Wijngaarden bovenaan. 'Alles draait om communicatie. Ik probeer altijd te begrijpen waarom een patiënt iets wil. Als je hun angsten of soms gekke gedachten kunt achterhalen, kun je veel onnodige behandeling voorkomen.' De volgende patiënte heeft haar diagnose alvast gegoogeld: candida, een schimmelinfectie die opduikt bij verminderde weerstand en behandeld kan worden met een streng dieet zonder zuivel, koffie en koolhydraten. 'Het is waar dat candida de kop op kan steken als je je niet fit voelt', zegt Van Wijngaarden vriendelijk, 'maar waar heb je gelezen over die voeding?' Ze legt uit dat in de reguliere geneeskunde geen overtuigend bewijs is gevonden dat er een relatie is met voeding. 'Als jij denkt dat het helpt, kun je een dieet proberen, maar ik zou er niet te rigide in zijn.'

De patiënte vertrekt met het advies vooral uit te rusten. Een kweek van de schimmel is onnodig. 'Je verhaal is overtuigend genoeg en de kosten van het laboratoriumonderzoek komen op je eigen risico.' Zo raadt ze even later een jonge man af buisjes te laten plaatsen omdat hij last heeft van zijn oren. De neusspray die hij eerder voor zijn klachten kreeg voorgeschreven, hielp volgens hem niet. 'Als ik je naar de kno-arts stuur wil hij zeker opereren, maar ik denk dat het kan uitlopen op een teleurstelling. Na een paar maanden keren je klachten waarschijnlijk terug. Misschien moet je er mee leren leven?', probeert Van Wijngaarden. Geen optie, vindt de patiënt, maar deinst toch terug als hij hoort dat de operatie van zijn eigen risico afgaat. 'Waar moet ik 350 euro vandaan halen?', zegt hij teleurgesteld. 'Laten we dan nog maar een ander type neusspray proberen. Misschien dat deze wel helpt.'

Voordat even later een Turkse man binnenstommelt met zijn dochter, vertelt Van Wijngaarden: 'Deze man heeft zich zijn hele leven kapot gewerkt, negeerde al zijn gezondheidsklachten totdat hij tegelijk werd getroffen door hartklachten, suiker en een herseninfarct. Op een gegeven moment zag hij door de bomen het bos niet meer met alle specialisten, diëtisten en fysiotherapeuten op verschillende plekken in de stad. Hij is naar Turkije gegaan voor een second opinion en nu komt hij zijn afspraken in Nederland slecht na. Heel vervelend allemaal, maar ik begrijp hem wel.'

Nu is het zaak zijn vertrouwen te herstellen; te zorgen dat hij zijn medicijnen slikt en revalideert zodat hij zijn huis weer uit komt. Als ze alle klachten met hem heeft doorgesproken en uitlegt dat opereren - zoals de artsen in Turkije adviseren - niet altijd verstandig is, vraagt ze of alles is begrepen. 'Het is nu belangrijker dat eerst de suiker omlaag gaat, de bloeddruk en de cholesterol. Dan kijken we opnieuw of opereren zinvol is. Gaat het lukken om alle afspraken na te komen en de medicijnen te slikken? Het is ook wel heel veel allemaal', zegt ze invoelend.

'Dit arme kind heeft zich zo laten afschepen aan de telefoon', vertelt Van Wijngaarden als ze de laatste patiënt hartelijk binnenlaat. Het meisje, van Marokkaanse afkomst, belde vorige week al dat ze keelpijn had en bleek gisteren een 'abces van jewelste' te hebben. 'Ze had al veel eerder terug moeten komen. De antibiotica slaat aan, gelukkig', constateert Van Wijngaarden, 'zo zie je maar: onderbehandeling blijft evengoed ook een probleem.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden