Mirjam en Claire worden niet terugbetaald bij inseminatiebehandelingen met donorsperma.

Interview Mirjam van Heugten en Claire Gheerbrand

Alleenstaande en lesbische vrouwen willen vruchtbaarheidsbehandeling ook vergoed krijgen

Mirjam en Claire worden niet terugbetaald bij inseminatiebehandelingen met donorsperma. Beeld Rebecca Fertinel

Alleenstaande en lesbische vrouwen moeten zelf hun vruchtbaarheidsbehandeling betalen. Maar als er een mannelijke partner in het spel is, betaalt de verzekering wel. Ze voeren actie: #magikjekwakkiedan.

Crowdfunding voor een kind. Mirjam van Heugten (39) en haar partner Claire Gheerbrant (31) nemen het serieus in overweging als hun zorgverzekeraar voortaan niet meer opdraait voor de dure kunstmatige inseminatiebehandeling met donorsperma (KID) die Van Heugten maandelijks ondergaat. Minister Bruno Bruins (Medische Zorg en Sport) bevestigt dat deze vruchtbaarheidsbehandeling voor alleenstaande vrouwen en lesbische stellen niet hoeft te worden vergoed. Voor heterostellen van wie de man vruchtbaarheidsproblemen heeft, zit de behandeling wel in het basispakket.

De KID kwam vorig jaar ter discussie te staan nadat zorgverzekeraar Eno vraagtekens zette bij de declaraties daarvan. Tot dusver hadden gynaecologen de behandelingen voor lesbische koppels en alleenstaande vrouwen gewoon bij de verzekeraar ingediend omdat ze in de veronderstelling verkeerden dat deze, net als voor heterostellen, gewoon in het basispakket zaten. Ten onrechte, zo bleek bij navraag bij het Zorginstituut. Dat stelde dat het ontbreken van een man geen medische indicatie is. Een vergoeding van de behandeling is dus niet noodzakelijk voor alleenstaanden en lesbische stellen.

Vanaf deze week wijzen gynaecologen vrouwen zonder man maar mét kinderwens er daarom op dat ze mogelijk zelf voor de kosten van de vruchtbaarheidsbehandeling opdraaien, afhankelijk van de zorgverzekeraar. Die kosten kunnen hoog oplopen. Eén behandeling kost 840 euro. De kans op een zwangerschap bij elke behandeling is volgens de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) ongeveer 15 procent, wat betekent dat er vaak meerdere behandelingen nodig zijn voordat een vrouw zwanger raakt.

‘Het kost me nu al klauwen met geld’, zegt Van Heugten. De afgelopen zeven maanden onderging de Amsterdamse al zes behandelingen. Nog voordat haar kind verwekt is, heeft het al duizenden euro’s gekost. Want hoe graag Van Heugten ook met het zaad van een bekende donor thuis zwanger had willen worden, telkens als puntje bij paaltje kwam bleken de mannen toch bang voor de ingrijpende gevolgen.

Donorzaad

Uiteindelijk besloot het lesbische stel gebruik te maken van donorzaad. Uit Denemarken, want voor Nederlands sperma bestaan maandenlange wachtrijen. Voor elk buisje betaalt Van Heugten 600 euro. Boven op dat bedrag komt nog eenmalig 300 euro aan ‘reserveringskosten’. Daarmee koopt het stel zich als het ware in bij een donor – zo moet worden voorkomen dat één donor veel vrouwen bevrucht. Het sperma wordt opgestuurd naar een Nederlandse kliniek waar het met KID wordt ingebracht. De kosten daarvoor werden Van Heugten en Gheerbrant tot dusver bespaard.

De NVOG vreest dat vrouwen zoals Van Heugten om de kosten te ontwijken hun toevlucht zullen nemen tot risicovolle alternatieven, zoals buitenlandse klinieken of ongescreende donoren. ‘Op Google vind je veel mannen die best wat zaad willen doneren, maar je weet niet waarin je belandt’, zegt voorzitter Jan van Lith van de NVOG. Volgens cijfers van de NVOG melden zich jaarlijks 6.000 lesbische of alleenstaande vrouwen voor een KID.

In Nederlandse klinieken worden strenge eisen gesteld aan spermadonoren. Ze worden gecontroleerd op aandoeningen, geslachtsziektes en de kwaliteit van hun sperma. Daarnaast mogen donoren maximaal 25 kinderen verwekken en moeten zij later traceerbaar zijn voor hun nageslacht. Als vrouwen niet meer in de Nederlandse klinieken worden behandeld, lopen zij volgens Van Lith risico op infectieziekten, slecht zaad of een donor met heel veel kinderen.

Indirecte discriminatie

Ook stichting Meer dan Gewenst, voor ‘roze’ ouderschappen, ‘houdt het hart vast’. ‘Als de vergoeding stopt, stopt niet de kinderwens, ook niet bij vrouwen die er geen geld voor hebben’, zegt woordvoerder Sara Coster. Ze vreest dat het praktijken in de hand werkt die je juist wilt voorkomen. Ze noemt het bovendien ‘indirecte discriminatie’ dat de behandeling voor alleenstaande vrouwen en lesbische stellen niet wordt vergoed. ‘Bij een heterostel waarbij de man geen zaadjes heeft, krijgt een vrouw wel de behandeling vergoed. Maar als ik een lesbische vrouw ben en mijn vrouwelijke partner heeft geen zaadjes dan wordt het niet vergoed.’

Van Heugten is het daarmee eens. ‘Geen enkele kinderwens is medisch noodzakelijk. Voor hetero’s is het blijkbaar oké om geen zaad te hebben, maar voor ons niet?’ Toch is het voor Van Heugten geen optie om met een onveilige donor in zee te gaan. Van opgeven wil ze al helemaal niet weten. ‘Ik ben hier al tien jaar mee bezig en ik ga door, al moeten we straks op een houtje bijten.’ Toch heeft ze stille hoop dat de minister zich nog bedenkt – of zijn eigen sperma doneert. Daarom is ze de campagne #magikjekwakkiedan begonnen. Ze maakte er een gelijknamige carnavalshit bij. Van Heugten lijkt niet alleen te staan: een petitie met het doel om de behandeling weer vergoed te krijgen is al 38 duizend keer getekend.

Misverstand

Een woordvoerder van minister Bruins laat weten dat het op een misvatting berust dat de KID ooit in het basispakket zat. ‘Welke zorg wel en niet wordt vergoed, is geregeld in de Zorgverzekeringswet. Uitgangspunt van die wet is dat er sprake moet zijn van een medisch probleem.’ Bij heterostellen is er een probleem met de vruchtbaarheid van de man. Maar: ‘Het ontbreken van een man in een relatie kan binnen de zorgverzekeringswet niet worden gezien als een medische indicatie.’  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.