Alleen zeepjes als de controleur verschijnt

De arbeidsomstandigheden in fabrieken die aan dochterondernemingen van Vendex KBB leveren, zijn volgens een onderzoek erbarmelijk. De kleding wordt in Nederland tegen concurrerende prijzen verkocht....

Van onze verslaggeefster Wil Thijssen

'Slechts' één kind, een veertienjarige, is aangetroffen door de onderzoeksstichting SOMO, die veertien fabrieken in Sri Lanka en India heeft bezocht. Het kind doet hetzelfde werk als de volwassenen, in een fabriek die kleren voor de Nederlandse Hema maakt.

'Eén kind betekent niets', zegt onderzoekscoördinator J. Oldenziel. 'Alle ouders in zo'n fabriek laten hun kinderen werken, vaak in nabijgelegen naaiateliers. Want zelf verdienen ze in India niet meer dan 3000 rupees, ongeveer 150 gulden per maand.'

Het minimumloon - meer wordt vaak niet uitbetaald - in Sri Lanka is nog lager: twee- tot drieduizend Srilankaanse rupees, ongeveer vijftig tot tachtig gulden per maand.

De lage lonen zijn de ergste misstanden die Oldenziel tijdens zijn onderzoek naar arbeidsomstandigheden van de fabrikanten van Vendex KBB (het moederconcern van onder meer Bijenkorf, Hema en Hunkemöller) is tegengekomen. 'Het loon is voor elke arbeidskracht te weinig om van te leven. Daarom werken ze heel veel uren over.'

Weken van tachtig tot honderd uur zijn er standaard. En al zouden de werknemers genoeg verdienen; overwerk is daar verplicht, constateert de coördinator.

Vrouwen krijgen er per definitie de slechtst betaalde banen, met de slechtste voorzieningen, melden de rapporteurs. De vrouwen moeten bijvoorbeeld de hele dag staan, terwijl de mannen zittend werk verrichten. Zwangerschapsverlof komt er hoogste zelden voor. In de fabrieken is geen ventilatie aanwezig en de temperaturen zijn tropisch.

Maar er zijn volgens SOMO ook verbeteringen. 'We doen dit onderzoek al heel lang, en merken nu uiterlijke verbeteringen, zoals bordjes voor nooduitgangen en verlichting in de fabrieken. Maar als iemand lid wil worden van een vakbond, wordt hij ontslagen omdat zijn werk niet goed zou zijn.'

Vendex KBB heeft weliswaar een controlesysteem voor leveranciersvoorwaarden, maar 'de eigen mensen controleren feitelijk zichzelf', stelt Oldenziel. 'Die lopen met de directeur een rondje door de fabriek en worden dus onmiddellijk met het management geassocieerd. Als ze daarna een een werknemer vragen hoe het werk bevalt, is alles natuurlijk koek en ei. Zijn baan staat immers op het spel.'

Onderzoekers van SOMO hebben werknemers persoonlijk geïnterviewd, waarbij hun anonimiteit werd gegarandeerd. Ze vertelden onder meer dat de directie hen influistert wat ze moeten zeggen als de controleurs komen, meldt het onderzoeksrapport. Controleurs van Vendex KBB komen altijd aangekondigd. 'Als ze verschijnen, liggen er kleedjes en zeepjes op de toiletten, die wij op zo'n dag niet mogen bezoeken', is een citaat uit een van de interviews.

De kleding uit de Indiase en Srilankaanse fabrieken wordt in Nederland tegen zeer concurrerende prijzen verkocht. Volgens SOMO werkte Vendex KBB niet mee aan het onderzoek naar de arbeidsomstandigheden. Zo wilde het concern niet bekend maken waar de kleding precies wordt gefabriceerd. 'Alleen al het uitzoeken daarvan, heeft ons handenvol tijd en geld gekost', zegt de onderzoekscoördinator.

Vendex KBB zegt in te gaan op de uitnodiging van Oldenziel om de problemen te bespreken. 'We zijn bezig ons eigen controlesysteem uit te breiden', zegt de woordvoerder in een reactie op het rapport. 'Maar we tasten in het duister. Hier hadden wij geen vermoeden van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden