Alleen winstgevende zieken zijn welkom

Marktwerking in de zorg is waanzin.

‘Kunnen we een patiënt vertellen dat we gaan stoppen met een behandeling (mede) vanwege financiële redenen? Kunnen we patiënten op wie we verlies lijden niet meer in behandeling nemen? Wie bepaalt dat? Hoe communiceer je dat?’

Over deze vragen organiseerde een zorginstelling onlangs een openbare discussie. Tien jaar geleden zouden zulke vragen taboe zijn geweest. Zo berekenend mocht je niet over patiënten spreken. Onder druk van marktwerking zijn dit normale vragen geworden.

Bureaucratie
Het kabinet-Rutte wil de marktwerking vervolmaken en belooft meer ruimte voor winst, meer vrij onderhandelbare prijzen, prestatiebekostiging in ziekenhuizen en een groter risico voor verzekeraars.

Zorgeconoom Marcel Canoy staat erbij te juichen: dat is ambitieus doorpakken! (VK Banen, 30 oktober). En er komt minder bureaucratie, belooft het kabinet. Canoy gelooft dat.

Minder bureaucratie? Laat me niet lachen. Al jaren is bureaucratie ergernis nummer één onder zorgmedewerkers. Al jaren beloven regeringen die terug te dringen. Zonder resultaat.

Geen wonder, want door marktwerking neemt de bureaucratie toe. Bijvoorbeeld vanwege de 220 aanbestedingsprocedures waartoe één enkele instelling gedwongen is, met ‘elke keer een boekwerk van zo’n vijftig pagina’s’ (Binnenland, 1november).

Reclame
Efficiëntieverhoging is ook zo’n belofte van marktwerking. Tweehonderdtwintig aanbestedingsprocedures zijn natuurlijk geen toonbeeld van efficiëntie. Net zomin als het feit dat een veel groter deel van ons premiegeld weglekt naar reclame en marketing, ten koste van zorg.

Ook weinig efficiënt is het ontbreken van iedere planning. Talloze ziekenhuizen plegen dure nieuwbouw, terwijl verwacht wordt dat binnen tien jaar de helft van de ziekenhuizen verdwenen zal zijn.

Het is misschien efficiënt is om een supermarkt failliet te laten gaan – de volgende dag verkoop je de winkel aan een horeca-uitbater – maar een ziekenhuis tover je niet zomaar om in een café.

Topsalarissen
Ook in andere opzichten drijft marktwerking de kosten op. De kosten zijn met de marktwerking gigantisch gestegen, en dat komt echt niet alleen door de vergrijzing.

Marktwerking heeft bijvoorbeeld geleid tot hogere topsalarissen: wie veel risico loopt moet meer verdienen, nietwaar? Het is officieel beleid om hogere salarissen toe te staan naarmate een instelling meer onderhevig is aan marktwerking.

Marktwerking leidt ook tot omzetvergroting. Overal worden zorgverleners daartoe aangespoord, want in de harde concurrentiestrijd moet de instelling zoveel mogelijk produceren. Dat is markt-bargoens voor: zoveel mogelijk van ons premiegeld uitgeven (bij voorkeur aan winstgevende, dus niet heel zieke patiënten).

Concurrentie
De verzekeraars zouden deze productiedrift echter beheersen door met elkaar te concurreren. Dankzij onze scherpe keuzes voor de goedkoopste verzekeraar zouden zij tot lage premies gedwongen worden. Maar daar komt niets van terecht. Want om dit te voorkomen zijn ze razendsnel gefuseerd.

Er zijn nog vier grote verzekeraars over (en enkele kleintjes), die enorme regio’s monopoliseren. Bovendien blijken wij zulke keuzes te haten en koste wat het kost te vermijden.

Premies
De eerste jaren viel dat niet meteen op doordat veel mensen met hun werkgever meehobbelden. Maar nu is het muisstil geworden op deze markt. Verzekeraars laten volgend jaar dus ook schaamteloos hun premies tien procent stijgen. Bang dat we naar de concurrent lopen omdat die de zorg goedkoper aanbiedt, hoeven ze niet te zijn.

Maar de kwaliteit dan? Er is beslist meer aandacht voor kwaliteit. Maar dat is te danken aan media-aandacht voor schandalen en grotere alertheid van inspectie en beroepsverenigingen.

Marktwerking is een regelrechte aanslag op de kwaliteit. Uitwisseling van ‘good practices’ wordt verklappen van bedrijfsgeheimen. En door marktwerking moet je permanent alle bedden bezet houden, want elk leeg bed is omzetverlies.

Te duur
Vrijgekomen bedden worden zo snel mogelijk gevuld, ongeacht of de mensen bij elkaar in een groep op een kamer passen. Dit creëert grote spanningen en conflicten, die veel aandacht vergen van zorgverleners, ten koste van zorg.

De grootste aanslag op de kwaliteit vloert evenwel voort uit de noodzaak tot maximale productie en omzet. Die maakt dat zorgverleners serieus overwegen om (ernstig) zieke mensen niet meer te helpen omdat ze te duur zijn, en zieke mensen bij voorbaat de deur te wijzen als ze onvoldoende lucratief zijn.

Waanzin. Waar blijven de massale protesten? Daarover volgende week.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden