Alleen sufferds treuren om slappe armen

Het mag geruststellend heten dat alle problemen van de ouderdom in de klassieke oudheid ook al bestonden. Zo’n 2050 jaar geleden was het Marcus Tullius Cicero die worstelde met de oude dag....

En niet alleen daarmee: in zijn laatste levensjaren ging het niet zo goed met de grote Romeinse schrijver-politicus. In de machtsstrijd tussen Caesar en Pompeius had hij verkeerd gekozen, en zichzelf politiek buitenspel gezet. Verbitterd trok hij zich terug op zijn landgoed. Daar schreef hij een bijzonder therapeutisch werkje, waarin hij de legendarische Cato de Oudere de lof laat zingen op de ouderdom: Cato Maior de senectute. Vincent Hunnink vertaalde het als De kunst van het oud worden.

Oud zijn is niet onaangenaam, het is heerlijk. Wat problemen van de oude dag worden genoemd, zijn doorgaans problemen van dommeriken. Die mensen vindt Cicero te vergelijken met slechte wijnen. Goede wijnen daarentegen worden alsmaar beter.

Met verve opent Cicero de aanval op ‘mythes’ die de oude dag in een kwaad daglicht stellen. Zo zou de ouderdom mensen hun krachten ontnemen. Onzin, stelt de literator. Messcherp oordeelt hij over de domme kerel Milo, die bij het kijken naar speerwerpers jammerde dat zijn eigen armen slapjes waren geworden: ‘Niet die armen maar jijzelf sufferd!’, schampert Cicero. Geesteskracht is niet leeftijdsgebonden. Neem een man als Appius. Die had, oud en blind, nog de leiding over een gigantische familie en een landgoed: ‘Want hij hield zijn geest gespannen als een boog.’

Ze zeggen ook dat de oude dag weinig geneugten meer biedt. Cicero weet wel beter: ‘Alleen het foutste uit onze jonge jaren, haalt de ouderdom bij ons weg.’ Niet gehinderd door nare driften en begeertes kun je eindelijk eens serieus studeren, of je bekwamen in de filosofie. ‘Welke genoegens van banketten of spelen of hoererij zijn met déze genoegens te vergelijken?’ Een ander ouderdomsgenot dat Cicero iedereen aanbeveelt: de landbouw. Geniet op je landgoed van groeiende gewassen, leer oog te hebben voor het bloeien van een eenvoudige roos.

Tot slot: mensen die hun leven waardevol hebben besteed, genieten op hun oude dag gezag en aanzien. Maar helaas moest Cicero zelf die genoegens in zijn laatste levensjaren ontberen. Kort na het voltooien van de senectute, werd zijn zucht naar ‘ouderdomsgezag’ hem fataal. Na de moord op Caesar trachtte hij een politieke comeback te forceren. Die actie moest hij bekopen met een afgehakt hoofd.Olaf Tempelman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden