Alleen spannend op het schoolplein

Soms kunnen foto's interessant zijn, terwijl ze op zichzelf niet veel meer dan gladde glamour zijn. De fotografie van de Amerikaan David LaChapelle bijvoorbeeld – nu te zien bij Reflex Gallery in Amsterdam – is niet boeiend te noemen: het is 'gek doen met sterren', met voldoende retouchering zodat ze...

Merlijn Schoonenboom

We zien een blote Eminem verschrikt kijken, terwijl hij een dynamietstaaf voor zijn geslachtsdeel houdt, onder de o zo dubbelzinnige titel: Eminem: about to blow. Of we zien Uma Thurman: pricked by a rose, treurend staren als de vrouwen van de pre-raphaëliet Dante Gabriël Rossetti. De foto's zijn vooral gemaakt voor tijdschriften als Rolling Stone en Vogue. LaChapelle werkt daarnaast als regisseur van videoclips.

Er is natuurlijk niets mis met glamour. Interessant wordt het echter pas door de kwalificaties waarmee de verkopers het werk (gemiddeld 4000 euro per foto) de artistieke hemel in proberen te prijzen.

Surrealistisch, klinkt het: fantasierijk als Dalì. Waarom? Omdat LaChapelle een enscenering maakt van een blote dikke vrouw onder een kaasstolp in een weiland (blijkt ook een beroemdheid). En vooral: omdat LaChapelle door de jaren heen steeds meer 'gekke' attributen in zijn foto's propt.

Maar de claim is onzin: iedere voelbare nachtmerrie, iedere erotische dan wel existentiële verwarring, kortom iedere verwantschap met het surrealisme ontbreekt.

Ook het feit dat LaChapelle alles liefst zo vet mogelijk neerzet wordt als artistiek spannend gekenmerkt: verwijzingen naar bad taste, camp en films waren immers een tijdlang hip. Op zichzelf past over the top dan ook nog eens in de eerbiedwaardige traditie van het groteske, zoals in Nederland bij Erwin Olaf. LaChapelle wordt zelfs aangeprezen als de 'Fellini van de fotografie'.

Maar nee, ook dat is het niet: in het groteske wordt de wereld op zijn kop gezet, cliché's worden gebruikt om ze tegelijkertijd onderuit te halen, te bekritiseren. In het groteske zit altijd een element van tragiek en ontroering: het vreemde is immers eenzaam. Fellini's dwergen zijn hier echter vervangen door popster Lil'kim die zo verleidelijk mogelijk probeert te kijken. Niks grotesk, slechts een bevestiging van een duurbetaald imago.

En dan is er natuurlijk nog seks. Ja, er komt bloot voor in de foto's van LaChapelle, en pornokitschkoning Taschen komt deze maand met een fiks XL-koffietafelboek, nog groter dan de mediumsize van Andres Serrano vorig jaar. Het verschil tussen de twee is echter duidelijk: ook Serrano is een provocateur – denk aan de plasseksposter in Groningen – maar hij is niet bang om thema's als religie of de menselijke perversiteiten te kiezen. Bij LaChapelle ontbreekt een beschouwelijke basis van het bloot. Het dient slechts om het beeld spannend te maken. Spannend althans op het schoolplein.

LaChapelle is daarmee vooral een mooi voorbeeld van gezonken cultuurgoed: hij gebruikt stijlfiguren uit de kunst, zonder er op in te gaan, en maakt ze zo geschikt voor de weinig sprankelende Amerikaanse markt. Niets minder, maar zeker ook niets meer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden