Alleen resultaat telt voor NCP

Schendt een bedrijf de mensenrechten? Klachtenloket NCP dwingt klager en bedrijf samen naar een oplossing te zoeken. Dat werkt, blijkt uit de casus van graanhandelaar Nidera.

Klachtenloket NCP

Het Nationaal Contact Punt is een klachtenloket. Wie vindt dat een bedrijf zich niet houdt aan de mensenrechtennormen die zijn opgesteld door de rijkelandenclub Oeso, kan hier terecht. Elk Oeso-land is verplicht zo'n meldpunt te hebben. Bedrijven zijn vrij zich aan te sluiten bij deze Oeso-richtlijnen. De meeste grote bedrijven hebben dat gedaan.

De vier bestuurders van het NCP zijn onafhankelijk. Voorzitter is Frans Evers, voormalig topambtenaar en ex-voorzitter van Natuurmonumenten. Het NCP wil geen oordeel geven over de feiten, maar wil klagers en beklaagden zelf hun geschil laten oplossen. Sinds 2002 zijn 22 klachten ingediend, en op 11 daarvan heeft NCP een 'final statement' gedaan, zegt maar een uitspraak. Dat ging om zaken tegen ondermeer Shell, G-Star en SHV Makro.

De beschuldigingen tegen de Nederlandse graanhandelaar Nidera waren niet mals, begin vorig jaar. In Argentinië werd het bedrijf ervan beschuldigd een 'concentratiekamp-achtige' plantage te hebben waar seizoenarbeiders onder erbarmelijke omstandigheden maiszaad produceerden. Slavernij-achtige praktijken en 'misdaden tegen de menselijkheid'.

Maar kijk nu eens. Geen beter bedrijf in Argentinië dan Nidera, zo lijkt het. Het Nationaal Contact Punt, een meldpunt voor klachten over mensenrechtenschendingen door bedrijven, heeft de zaak behandeld en feliciteert alle betrokken partijen met de voortreffelijke oplossingen.

Verketteren

Volgens Nidera's woordvoerder Charles Huijskens is het verschil tussen het grimmige nieuws van vorig jaar en het harmonieuze beeld van nu simpel te verklaren: 'Er was vorig jaar helemaal niets aan de hand. Geen sprake van schendingen van mensenrechten.' Het ingrijpen door de Argentijnse justitie had alleen te maken met de politieke toestand in het land, zegt hij. Verkiezingen waren aanstaande, en president Kirchner laat zich graag zien als anti-kapitalistisch. 'Verketteren van multinationals hoort daarbij.'

Maar de ngo's die Nidera aanklaagden, denken daar heel anders over. 'We hebben een grote overwinning behaald', zeggen Sander van Bennekom van Oxfam Novib en Joris Oldenziel van Somo. Bedrijven op de knieën krijgen, dat is niet meer bijzonder. Soms is dat met een paar radiospotjes zo gepiept. Maar dan gaat het altijd om merkproducenten of winkelketens, die vatbaar zijn voor smetjes op hun blazoen.

Nidera komt echter nooit een consument tegen. Het is een internationaal opererend handelsbedrijf. Hoe kon zo'n bedrijf dan zo snel om gaan? Van Bennekom en Oldenziel zeggen dat Nidera doodgewoon ontkende dat er een probleem was. Nidera eiste dat alle beschuldigingen zouden worden ingetrokken voordat er een gesprek mogelijk zou zijn.

Niet dat de waarheid van vorig jaar niet een beetje kan worden genuanceerd. Oldenziel van Somo: 'Ik denk niet dat Nidera het beroerder deed dan andere bedrijven in Argentinië. Misschien dachten ze zelfs dat ze hun zaakjes goed voor elkaar hadden. En dat ze pas door kregen dat dat niet zo was toen wij met onze bevindingen kwamen.'

Stel dat de ngo's gelijkhadden met hun beschuldigingen, hoe verklaren ze dan dat Nidera zo snel om ging? Voor een handelsonderneming hoeven een paar ngo's immers geen bedreiging te zijn.

Het was het bekende lobbywerk, zeggen Oldenziel en Van Bennekom. De politiek werd ingeschakeld en stelde keer op keer lastige vragen over Nidera. Er werd een motie aangenomen die bepaalde dat staatsbedrijven zich moesten houden aan de normen van maatschappelijke verantwoordelijkheid zoals staat in richtlijnen van de OESO en geen zaken mogen doen met bedrijven die mensenrechten schenden.

Een van die staatsbedrijven is FMO, de Nederlandse bank voor ontwikkelingssamenwerking. Nidera heeft een 'langdurige financieringsrelatie' met FMO, zegt Oldenziel. 'Dus de financiering kwam in gevaar.'

Maar de belangrijkste stap van hun lobby was het inschakelen van het Nationaal Contact Punt (NCP). Voorzitter Frank Evers van het NCP herinnert zich de klacht levendig. Hij was in juni 2011 in Parijs voor de jaarlijkse bijeenkomst van de ruim 40 NCP's van over de hele wereld. 'Er werd een lijst rondgedeeld van meldingen die op dat moment liepen. Daarin werd Nidera genoemd, en wij wisten zelf nog van niets.'

Dezelfde dag nog sprak Evers met de klagende ngo's. Die bleken goed voorbereid. 'Ze wilden geen onderzoek naar de feiten. Als ze dat hadden gewild, hadden ze moeten zijn bij het contactpunt in Argentinië, en niet bij ons. Ze wilden niet praten over het verleden, maar alleen over de toekomst.'

Het was de eerste keer, zegt Evers, dat een klagende ngo zo precies doorhad hoe het NCP te gebruiken. 'Ons gaat het er niet om of het waar is wat de klagers zeggen. Als dat je inzet is, moet je maar naar de rechter. Onze missie is geslaagd als er een afspraak tot stand komt tussen de klager en het bedrijf zodat toekomstige schending van de mensenrechten kan worden voorkomen.'

Maar waren die klachten nu terecht of niet? Evers: 'Dat weten wij dus niet, want we hebben de feiten niet onderzocht.' Wilde Nidera dat dan niet? Evers: 'Als ze de feiten hadden willen laten onderzoeken, hadden ze dat moeten vragen.'

En wat had het NCP kunnen doen als Nidera niet had willen praten? Evers: 'Dan hadden we toch een final statement kunnen opstellen. Daar zou dan in staan dat Nidera niet wilde praten. Dat hebben bedrijven niet graag hoor.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden