Alleen regelgeving brengt types als Bernhard junior en Oerlemans tot zelfinzicht

In een oud onlinefilmpje van SBS Shownieuws wordt de vraag 'Hoeveel is Prins Bernhard junior waard?' gesteld. Miljoenen, aldus 'kenners', zegt de voice-over. Waarop iemand van zakenroddelblad Quote sprekend in beeld komt, als kennelijke personificatie van al die kenners. De prins had als student een koeriersbedrijf, ging daarna in internetzaken, werd aandeelhouder van een internationale firma in software en stak geld in Amsterdams vastgoed. Geschat vermogen: 11 miljoen euro, berekende Quote vorig jaar.

Helemaal zelf verdiend, zo werd in Shownieuws verzekerd. Bernhard van Oranje-Nassau, van Vollenhoven is een echte 'selfmade man' die 'zijn bekende achternaam nooit heeft ingezet'. Heeft zich geheel zelfstandig ingevochten.

Thuis moesten we erg lachen om zoveel onschuldig vertrouwen in de meritocratie, die mythische toestand waarin het voor maatschappelijk succes, voor gratis publiciteit en voor de welwillendheid die een mens in het leven ontmoet niet uitmaakt of hij Sjon of Mohammed of Bernhard heet. En waarin het bij het nemen van risico's niet uitmaakt of hij bij falen een zachte landing kan maken op het familiematras of zich moet vervoegen bij het bijstandsloket.

Dat de prins via het vastgoedvehikel Pinnacle veel panden in Amsterdam bezit, kwam voor het eerst zes jaar geleden groot in het nieuws. De vastgoedmannen probeerden in 2011 Debby Daems, eigenares van snackbar Mash in de Amsterdamse Pijp, uit haar frietkot te verjagen. Ze wilden er iets hips vestigen, het was de tijd van mannen met knotjes en van artisjokkensap uit een jampot.

Prins Bernhard junior Foto anp

Deze week verbond de Amsterdamse krant Het Parool de vastgoedvoorraad van een aantal grootpandbezitters - waaronder de 102 woningen van de prins - aan het gebrek aan betaalbare huisvesting. Doordat vier handenvol beleggers en ondernemers de prijzen opdrijven is het vrijwel onmogelijk geworden voor de overige 99 procent om een huis in de stad te kopen.

De onderliggende vraag is of iemand zich schuldig moet voelen. Werkt 'de markt' nu eenmaal zo, kun je het een ondernemer kwalijk nemen dat hij 'kansen pakt', en moet anders 'de politiek' maar ingrijpen? Of mag je verwachten dat de vastgoedelite zich verantwoordelijk voelt voor maatschappelijke problemen die mede door haar handelen zijn ontstaan?

In een boos ingezonden stuk in de Volkskrant schreef een leraar maatschappijleer gisteren dat hij de vastgoedspeculatie van televisie-ondernemer Reinout Oerlemans (meer dan vijftig panden) minder erg vindt dan die van prins Bernhard. Omdat de prins weliswaar geen deel meer uitmaakt van het Koninklijk Huis en geen publiek geld ontvangt, maar via zijn verwantschap met de koning wel bij een nationaal symbool hoort. Men zou dus van Bernhard, meent de briefschrijver, 'meer moraal verwachten'. Het aloude adel verplicht-argument.

Het weekblad De Groene, het 'blaadje voor de elite' dat deze week het 140-jarige bestaan viert met een heerlijk nummer over de elite, gaat verder: iederéén die zich in een bevoorrechte positie bevindt, dankzij geld of macht of topbaan, heeft de plicht verantwoordelijkheid te nemen. Een mooi standpunt, dat, toegepast op Amsterdam zou impliceren dat zowel Oerlemans als prins Bernhard niet zou mogen toestaan dat hun zaakwaarnemers schaamteloos opbieden tegen een jong stel met baby.

Zolang dit zelfinzicht op zich laat wachten en de verdediging luidt dat 'we niks illegaals doen', zou ik keiharde regelgeving willen bepleiten. Afknijpen die huisjesverzamelaars. Voor de zekerheid.