analyse

Alleen overtuigend alternatief kan Front National stoppen

Goed, het anti-FN-blok won zondag de slag. Maar de aanhang in Frankrijk voor de familie Le Pen wordt elke verkiezingsronde groter. Hoe wint het cordon sanitaire de oorlog?

Bij de regionale verkiezingen wist de partij van Marine Le Pen geen enkele regio te winnen, maar de aanhang in Frankrijk voor de familie Le Pen wordt elke verkiezingsronde groter.Beeld EPA

'Opgelucht, maar...', schreef de linkse krant Libération gisterochtend in grote letters op de voorpagina. De opmars van het Front National was gestuit. Bij de regionale verkiezingen wist de partij van Marine Le Pen geen enkele regio te winnen.

Toch zag de krant weinig reden tot voldoening. Het FN haalde het beste resultaat uit zijn geschiedenis: 6,8 miljoen Fransen stemden op de partij en dat is 400 duizend meer dan bij de presidentsverkiezingen in 2012. De opmars van het Front gaat door, terwijl de gevestigde partijen andermaal hun zwakte toonden.

Commentaar

Lees ook het commentaar van Fokke Obbema: Ondanks nederlaag FN blijft Frans extreem-rechts sterk.

Op het eerste gezicht lijkt de oude strategie van het 'republikeinse front' tegen het FN uitstekend te hebben gewerkt. In de eerste ronde ging het FN nog op kop in zes van de dertien regio's. De socialistische premier Valls zei er alles aan te willen doen om het FN tegen te houden. Daarop trokken de socialisten hun kandidaat terug in de regio's waar Marine Le Pen en Marion Maréchal-Le Pen dik op kop lagen. Ze riepen hun aanhangers op te stemmen op de kandidaat van Sarkozy's Republikeinen. Dat lijken ze massaal te hebben gedaan.

Belangrijk was de opkomst, die in de tweede ronde 8,5 procent hoger was dan in de eerste ronde. Het verschil in opkomst was zelfs groter dan bij de presidentsverkiezingen van 2002, toen Frankrijk in de tweede ronde massaal naar de stembus trok om Marine's vader Jean-Marie Le Pen uit het Élysée te houden. Ook in 2015 blijkt een grote meerderheid van de kiezers niets van een Le Pen te moeten hebben.

'Deze mechanische bewegingen zouden kunnen geruststellen, alsof het oude electorale uurwerk van de afgelopen dertig jaar nog altijd functioneert', schreef Le Monde in een commentaar. Dat is echter bedrieglijk, vindt de krant. Bij elke verkiezingen wordt het Front National immers sterker, terwijl de gevestigde partijen er niet in slagen de problemen van Frankrijk op te lossen.

Cordon sanitaire

'Als je hier al kunt spreken van een succes, is het puur defensief', vond Libération. 'Premier Valls dramatiseerde de inzet van de verkiezingen om de niet-stemmers in beweging te krijgen. Zijn winnende berekening was ook een bekentenis: op basis van zijn eigen politieke balans en zijn eigen ideeën zou links bij voorbaat verloren hebben.'

Uit democratisch oogpunt roept het cordon sanitaire om het Front National vragen op. Hoe lang kun je een partij buitensluiten die bijna eenderde van de kiezers vertegenwoordigt? De Franse geschiedenis kent een interessant precedent. Van de jaren vijftig tot de jaren tachtig haalden de Franse communisten steevast 20 tot 25 procent van de stemmen. Toch was het absoluut taboe ze tot de macht toe te laten (totdat president Mitterrand ze in 1981 binnenhaalde om ze te vermorzelen). De Parti Communiste de France had echter wel degelijk invloed: uit angst voor het communisme kwamen de gevestigde partijen de arbeiders tegemoet met gunstige pensioenregelingen en andere sociale wetten.

Ook Marion Maréchal-Le Pen, nichtje van Marine Le Pen, wist niet te winnen in haar regio.Beeld Getty Images

Invloedrijke paria

Tegenwoordig is het FN zo'n invloedrijke paria. Onder druk van het Front hameren vooral de republikeinen voortdurend op thema's als immigratie, veiligheid en de Franse identiteit. De republikein Laurent Wauquiez, die de regio Auvergne-Rhône-Alpes won, publiceerde onlangs een pamflet Immigratie, Hollande, Brussel: zo is het genoeg. Voorts maakte hij furore met een plan om duizenden verdachte islamisten zonder veroordeling op te sluiten in een Guantánamo à la Française.

Er is echter een groot verschil tussen de naoorlogse trente glorieuses (de volgens veel Fransen glorierijke jaren 1945-1975) en het huidige tijdsgewricht. De tegenstanders van de communisten waren De Gaulle, Pompidou, Giscard en Mitterrand, politici die veel vertrouwen genoten. Dat vertrouwen is ver te zoeken bij de huidige generatie politici. Veel Fransen houden ze verantwoordelijk voor de stagnatie van het land, waarvan een werkloosheid van meer dan 10 procent het meest tastbare gevolg is. Daarnaast is de breed gedeelde ontevredenheid over het immigratiebeleid nog eens flink aangewakkerd door de Europese migrantencrisis en de aanslagen in januari en november.

De regerende socialisten zijn impopulair, maar ook de republikeinse leider Nicolas Sarkozy weet allerminst te overtuigen. In veel regio's werd de ex-president door partijgenoten vriendelijk doch beslist verzocht om vooral niet langs te komen tijdens de campagne. In Bourgogne-Franche Comté stemde 90 procent van de kandidaten op de republikeinse lijst tegen een spreekbeurt van hun partijleider.

Uiteindelijk kan het FN alleen gestopt worden wanneer socialisten en republikeinen een overtuigend alternatief weten te formuleren. Maar nadat Marine Le Pen zondagavond was gestopt, leken veel politici over te gaan tot business as usual, schreef Le Monde, het alledaagse partijpolitieke gevecht op de vierkante meter. 'Deze ontkenning van de werkelijkheid zal, vroeg of laat, uitmonden in een catastrofe', meende de krant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden