Alleen oog voor de Palestijnen

HOEVEEL BOEKEN en artikelen zouden er al geschreven zijn over het lot van de Palestijnen en hun bevrijdingsstrijd? In mijn eigen boekenkast staat al een twintigtal publicaties, variërend van cahiers tot vuistdikke studies, en er zijn er ongetwijfeld tientallen meer....

De meeste dateren van de jaren zeventig en begin jaren tachtig. Dat was de tijd waarin de Palestijnse kwestie nog laag stond genoteerd op de internationale agenda. De westerse wereld, beladen met schuldgevoel over de holocaust, volgde goeddeels de Israëlische opvattingen, en die luidden dat de Palestijnen niet bestonden (premier Golda Meir), althans geen legitieme rechten bezaten, althans die verspeelden vanwege hun terroristische acties.

Nederland behoorde tot de landen die daarin het verst gingen. Wij stonden pal achter Israël. Contacten met de PLO van Yasser Arafat waren lange tijd alleen op het laagste niveau toegestaan.

Inmiddels is de situatie grondig veranderd. De Palestijnen hebben alom erkenning gekregen voor hun nationale aspiraties. Arafat kan nergens komen of hij wordt door zijn gastheren met kussen overladen.

Vooral onder invloed van de intifadah zijn ook veel Israëli's tot de slotsom gekomen dat duurzame overheersing van de twee miljoen Palestijnen in Gaza en op de Westoever onwenselijk, zo niet onwettig is. Er is een Israëlisch-Palestijns vredesproces op gang gekomen, dat weliswaar van de ene crisis in de andere valt, maar dat toch aan beide kanten ingeroeste standpunten heeft losgewrikt. Bij die gewijzigde verhoudingen zou je een minder pamflettistische manier van schrijven over het Midden-Oosten verwachten dan vroeger courant was - maar dan heb je buiten Anja Meulenbelt gerekend. Ze is al enige jaren persoonlijk begaan met de Palestijnse zaak en legt daarvan nu getuigenis af in een geharnast boek onder de veelzeggende titel Het beroofde land.

Meulenbelt windt geen doekjes om haar partijdigheid. Die acht ze volstrekt legitiem. De Palestijnen zijn namelijk slachtoffer van 'evident onrecht'. En er is in haar ogen geen sprake van gelijkwaardige partijen: de gevestigde staat Israël is veel en veel machtiger dan het geknechte Palestijnse volk.

Dit uitgangspunt is op z'n minst discutabel. Natuurlijk, de Palestijnen hebben geleden in de diaspora en onder de Israëlische bezetting en staan nog steeds bloot aan grotere en kleinere vormen van repressie. Niettemin hebben ze zich weten op te werken tot een factor van betekenis in de politieke arena.

Dat dit lang heeft geduurd, kan niet louter worden geweten aan de boze buitenwereld. Palestijnse leiders hebben in de afgelopen vijftig jaar bepaalde strategische keuzen gedaan, waarvoor zij zelf de verantwoordelijkheid dragen.

Het kenmerk van het Israëlisch-Palestijnse conflict is dat er geen simpele scheidslijn loopt tussen goed en kwaad, tussen recht en onrecht. Beide kampen hebben hun historische aanspraken en hun legitieme aspiraties. Niet altijd in gelijke porties, maar wel in voldoende mate om zwart-wit schema's achterwege te laten. Bovendien speelt het territoriale conflict zich af in een omgeving waar een veelheid van religieuze, etnische en politieke krachten zich doet gelden.

De grote uitdaging is om daarin een ordening te vinden die aan alle partijen recht doet, al is het maar tot op zekere hoogte. De jongste uitbarsting van geweld toont nog eens aan hoe groot het mijnenveld is. Provocaties en tactische miscalculaties kunnen ernstige gevolgen hebben. Er moet nu weer een berg van woede en argwaan worden afgegraven.

De voorwaarden daarvoor zijn evenwel gunstiger dan vroeger. Er is het fundament gelegd voor een politieke regeling. Eigenlijk is er noch voor de Israëlische regering (van welke kleur dan ook) noch voor de Palestijnse Autoriteit een werkelijk alternatief voor de weg van overleg. En na Caïro en Amman lijkt nu ook Damascus rijp voor een minder rigide opstelling.

Bij Meulenbelt is de context van de Palestijnse kwestie goeddeels dezelfde als die van tien, twintig jaar geleden. Het woord vredesproces wordt in haar relaas overwegend tussen aanhalingstekens gezet - of nog erger: het is een sluw Israëlisch plan om de onderwerping van de Palestijnen met andere middelen voort te zetten.

Medestanders van Yossi Beilin, de Israëlische architect van de Akkoorden van Oslo (en pleitbezorger van een compromis over Jeruzalem), komen in het boek niet aan het woord. De enige Israëli's in wier mening Meulenbelt is geïnteresseerd, zijn mensenrechtenactivisten of links-radicale politici die de correcte mate van solidariteit met de Palestijnse zaak betonen.

Anderzijds wordt een engelachtige representant van Hamas ten tonele gevoerd, uit wiens mond vrijwel geen onvertogen woord komt - en dat terwijl deze fundamentalistische beweging toch ruim bedeeld is met woordvoerders die een westerse gespreksgenoot graag willen uitleggen hoe het joodse wereldcomplot in elkaar steekt.

Daarmee is niet gezegd dat Het beroofde land in het geheel geen waardevolle informatie bevat. De frustratie van veel Palestijnen over het uitblijven van een substantiële verbetering van hun levensomstandigheden en over de alledaagse discriminatie die hen nog steeds treft, krijgt terecht veel aandacht. Daarover worden enkele indringende verhalen verteld.

Maar er leven aan Israëlische kant ook hartstochten en angsten, die op een of andere manier verdisconteerd of overwonnen moeten worden, wil er een duurzame vredesregeling komen in het Midden-Oosten. Want die vrede kan niet alleen met een handjevol Israëlische anti-zionisten worden gesloten. Dat deel van de werkelijkheid keert Meulenbelt pontificaal haar rug toe.

In een vorig tijdperk was het wellicht nodig en nuttig om exclusief de schijnwerper te richten op de Palestijnse kant van het toneel. Anno 2000 is die eenzijdigheid een zwaktebod, zeker als ze gepaard gaat met een ouderwetse verbetenheid.

Het eindresultaat is een larmoyant en irritant boek, geschreven door iemand die kennelijk behept is met een wel zeer hardnekkig slachtoffer-syndroom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden