Alleen OM leerde niet van Operatie-Clickfonds

Met Operatie Clickfonds, de grootste fraudezaak in Nederland ooit, mikte officier van justitie De Graaff op 'het herstel van de integriteit van de financiële sector'....

Gerrit Zalm werd de eerste minister van Financiën die zich serieus toelegde op financiële fraude. Toezichthouders De Nederlandsche Bank (DNB), Pensioen- en Verzekeringskamer (PVK) en Stichting Toezicht Effectenverkeer (STE) begonnen een nauwe samenwerking. Banken en beursgenoteerde bedrijven verscherpten hun interne controle en stelden compliance officers aan, die managers voor misstappen moesten behoeden.

Kortom, iedereen heeft geleerd van de Clickfonds-beursfraudezaak die eind 1997 van start ging. Iedereen, behalve het Openbaar Ministerie, nota bene de gangmaker van deze ontwikkeling.

Dat is de les uit een vonnis waarin de Amsterdamse rechtbank vrijdag vernietigend uithaalde naar officier van justitie Henk de Graaff, de grote regisseur van Clickfonds, en de FIOD-rechercheurs die De Graaff ruim drie jaar geleden bijstonden in zijn opsporingsonderzoek.

Dat onderzoek, zo hebben de rechters vastgesteld, deugde van geen kanten. Het bood geen enkel houvast voor de zware aantijgingen waarmee De Graaff destijds een reeks verdachten en hun bedrijven het werken voorgoed onmogelijk maakte: grootschalige handel met voorkennis en witwassen van drugsgeld via de beurs.

Sterker nog, De Graaff wist dat de beurs en de STE de feiten eerder hadden onderzocht en hadden geconcludeerd dat geen sprake was van strafbare feiten. Dat laatste verzweeg hij voor rechters, DNB en de media. Ook bewoog hij de Zwitserse justitie tot het vrijgeven van cruciaal bewijsmateriaal door een fout vertaald rechtshulpverzoek te laten passeren.

Blijkbaar heiligde het doel de middelen: Clickfonds draaide immers om niets minder dan 'het herstel van de integriteit van de financiële sector'. De rechters kwalificeren dit optreden als 'slordig en zeer onzorgvuldig'. De Graaff heeft niet alleen de verdachten onnodig beschadigd, maar ook 'de strafrechtspleging in het algemeen'.

Met andere woorden: hoogste tijd voor herstel van de integriteit van het Openbaar Ministerie. Het is zeer de vraag of dat ook gaat gebeuren. De Graaffs teamleider en collega-officier Joanna van Luijn drong al in oktober 1999 aan op assistentie van de overbelaste Clickfonds-officier: 'Als we dóór willen, zullen we de nodige mensen moeten vrijmaken.'

Die kwam er, in de persoon van Joost Tonino. Het bleek dweilen met de kraan open. Ook Tonino heeft het debâcle van vrijdag niet kunnen voorkomen.

Intussen worstelt het duo, alleen of gezamenlijk, ook nog met de Content-voorkenniszaak, de Sarphatistraat-diamantfraude, en de zaak tegen Taxicentrale Amsterdam. En maandag gaat een geheel nieuwe fraudezaak van start, tegen 'een grote oplichtersbende' die naïeve beleggers vele tonnen zou hebben ontfutseld.

Vraagje aan Van Luijn, vrijdag na het vonnis van de rechtbank: is deze overbelasting niet in tegenspraak met haar vurige pleidooien om op zulke grote fraudezaken altijd twee officieren te zetten? 'Wil jij officier worden dan?', kaatst zij de bal terug. Officieel telt haar team vier fraude-officieren. Maar door ziekte en andere problemen zijn er maar twee feitelijk inzetbaar. 'Het probleem is onoplosbaar. Ze zíjn er gewoon niet.'

Enkele maanden geleden werd bekend dat De Graaff het Amsterdamse parket per 1 september gaat verlaten voor een baan bij een nieuw te formeren landelijk Openbaar Ministerie. Dit moet gespecialiseerde know-how bij de regionale parketten gaan bundelen, en wellicht zelfs specialistische strafzaken landelijk gaan coördineren.

Vraagje aan het College van Procureurs-Generaal: hoe staat het met dat landelijk parket? 'Daarover wordt nog volop nagedacht', aldus een woordvoerder. 'Ook de personele invulling is nog geen vaststaand feit.'

Wie helpt het OM leren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden