'Alleen moord is te simpel'

Juni is de Maand van het Spannende Boek. De historische thriller hoort daar zeker ook toe, maar is schaars in Nederland. Ashe Stil vult dit gat met zijn romans over Willem Lootsman, schout in 17de-eeuws Amsterdam. 'Iedereen fraudeerde, de regenten, maar ook de dienstmeid.'

'De Avonden vond ik indertijd een prachtig boek. Maar ik zal het niet nog een keer lezen. Boeken van Robert van Gulik over rechter Tie en van Arthur Conan Doyle over Sherlock Holmes herlees ik wel. Ik houd gewoon van spannende boeken. Dus Vestdijk, nooit meer opgepakt, maar de horror van Lovecraft, graag.'


Ashe Stil, auteur van een reeks van vijftien historische thrillers, is voornamelijk bekend bij liefhebbers van het subgenre. De verhalen spelen zich af in de Gouden Eeuw, zijn hoofdpersoon, waterschout Willem Lootsman, werkt vanuit de Amsterdamse haven.


'Het fluitschip lag bewegingloos op de duisterglanzende spiegel die het IJ was. De achterzijde van het schip was een bolle schedel met gloeiende punten waar de oogkassen zaten, de masten waren reusachtige vingers die omhoog wezen. Ook kon hij ondanks de duisternis de galgen aan de overkant van het IJ zien waar de lijken van de misdadigers draaiden en kronkelden in de vlammen van een onzichtbare hel.' (uit Het slijk der aarde.)


Hoewel een paar Nederlandstalige auteurs zich de laatste jaren ook wagen aan spannende historische fictie, blijft het nationale aanbod opmerkelijk klein.


Stil: 'Jammer, we hebben op zichzelf een mooie, interessante geschiedenis, maar er wordt weinig mee gedaan. In Engeland is dat anders. Kijk naar de BBC. Koken in de Victoriaanse tijd, het boerenbestaan uit de zeventiende eeuw naleven. De ene serie na de andere. Maar dat soort zaken ligt hier-en-nu-Nederland niet.


'Zelf ben ik, na een jaar culturele antropologie, geschiedenis gaan studeren, met als hoofdvak Middeleeuwen, omdat archivaris mij een leuk beroep leek. Toen kwam in de jaren tachtig de grote economische crisis en waar konden gemeenten op bezuinigen? Op instellingen als archieven.


'Om toch iets met die interesse voor geschiedenis te gaan doen ben ik boeken gaan schrijven. Ik las heel graag historische detectives, maar die speelden zich nooit in Nederland af. Wat er niet is moet je zelf gaan maken, dus ik heb twee Hema-blocnotes gekocht en volgeschreven. Dat werd mijn eerste boek, Het schip met geld.


'Ik heb gekozen voor de Gouden Eeuw omdat het zo'n rijke tijd is, er gebeurde ontzettend veel in Amsterdam, zeker in de haven. De snelste manier om tot een goed verhaal te komen, is een misdaad laten gebeuren die moet worden opgelost. Daarbij is het belangrijk om de lastige posities waarin mensen zich soms bevinden, duidelijk te maken. Zomaar een brute moord is te eenvoudig. Je moet ook een indruk geven van de tijd, zonder al te opdringerig historische feiten te presenteren.


'Ik wilde geen particulier als hoofdpersoon, maar iemand die beroepsmatig met misdaad in aanraking komt. Een schout, iemand die zelf het werk doet, en een paar dienders onder zich heeft, leek me wel iets. Het werd waterschout Willem Lootsman, die de Amsterdamse haven onder zijn hoede had en ook eens kon uitvaren naar de Oost of naar Nieuw Nederland. Hij heeft echt bestaan (1613-1681, red.), maar fictie draagt natuurlijk veel bij aan een spannend verhaal.'


Toen Stil in de jaren zeventig in de Jordaan kwam, was het een verzameling krotten waarvan hij dacht: hoe kan het? Dat is nu allemaal veranderd. De vraag die jaren bleef: wat is er met de stad gebeurd gedurende de eeuwen? Hij deed research bij het Amsterdams Historisch Museum, waar hij een jaar werkte, maakte een inventaris van portretten - hoofdpersonen, bijfiguren - op schilderijen.


'Je leest de notulen van weeshuizen en andere instellingen. Je ziet bijvoorbeeld hoe iedereen fraudeerde, de regenten, maar ook de dienstmeid. Hoe weeskinderen gestraft werden als ze elkaar betast hadden. We hebben het gezegde: hoe komt Jan Splinter door de winter? Jan vond ik ook. Hij meldde zich bij een Rotterdams weeshuis en deed alsof hij een zeer wel opgevoede jongen was, werd ook goed behandeld tot aan het eind van de winter uitkwam dat hij eerder elders was weggelopen. Die verslagen zijn mooi om te lezen. Het komt dichtbij. Alsof ik een brief van jou krijg. De eeuwen vallen dan weg.'


In welke eeuw dan ook: wraak, woede, hebzucht, dezelfde motieven blijven terugkomen.


'Hebzucht, zeker. Ik denk dat mensen in wezen door dezelfde zaken geregeerd worden als toen. Alleen de mogelijkheden om misdrijven te plegen zijn nu anders. En: wat nu strafbaar is, was dat vroeger niet altijd. Drugs gebruiken was niet zo'n probleem. Ook een fictief personage als Sherlock Holmes nam regelmatig een spuitje om weer tot leven te komen. Pedofilie is nu, niet ten onrechte, het grote taboe. In de jaren zeventig werd er gemakkelijk over gedaan. Milieudelicten zijn een groot probleem, terwijl in mijn jeugd alle mogelijke rotzooi vrijelijk geloosd kon worden. Dingen veranderen voortdurend, in golven.'


Na vijftien historische thrillers, de laatste verscheen in 2005, heeft hij Lootsman vaarwel gezegd. Twee stand-alones heeft hij tot nu toe geschreven. De nieuwste, net uitgekomen, De vreesmachine, is een hedendaagse thriller met als thema bouwfraude. Onderwerpen genoeg voor volgende boeken: de negentiende eeuw, van agrarische samenleving tot industrialisering; de belevenissen van een politieman tijdens de Tweede Wereldoorlog; en de jaren zeventig, toen de aidsepidemie nog niet was uitgebroken, maar zijn schaduwen vooruit wierp.


Voor de bundel Stille getuigen, een extraatje voor deze Maand van het Spannende Boek (25 jaar Gouden Strop), schreef Ashe Stil, naast vierentwintig andere thrillerauteurs, een kort verhaal, Een naamloos graf, geïnspireerd door de diverse specialisten van het Nederlands Forensisch Instituut.


Lootsman keert nog even terug, in Een naamloos graf.


'Hij bestudeerde de beenderen uitgebreid, botje voor botje ging hij verder. Hij ontdekte een krasje op een rib. Vlakbij het hart. De dode was neergestoken en daarbij had het mes, of waarmee ook maar gestoken was, een rib geraakt. Lootsman voelde zijn rug en stapte uit de kuil. De oudere vrouw ging naar het huis en kwam terug met een kroes bier, die ze hem aanreikte. 'Ha, lekker. Vertel eens, hebben er hier destijds nog andere mannen gelogeerd dan de heren die naar Batavia vertrokken?' vroeg hij.'


Ashe Stil: De vreesmachine.


Conserve; 293 pagina's; € 18,95.


ISBN 978 90 5429 312 5.


Stille getuigen - sporen van misdaad in 25 verhalen.


Met bijdragen van Ashe Stil, René Appel, Jacob Vis, Roel Janssen, Simone van der Vlugt, Loes den Hollander, e.a.


Tijdens de Maand van het Spannende Boek: € 7,50. Daarnaast is er een gratis editie voor bibliotheekleden.


Alle delen van de Willem Lootsman-serie (uitgeverij Conserve) zijn nog leverbaar.


CV

1953


geboren in Kampen


1971-1981


studie culturele antropologie/geschiedenis


1993


Het schip met geld - deel 1 vijftiendelige Willem Lootsmanreeks


2005


Het zilveren pistool - laatste deel, vier verhalen


2007


werkt als Admission Officer VU Amsterdam


2008


De hoer van Babylon - eerste stand-alone 2011


De vreesmachine - thriller over bouwfraude


2011


Een naamloos graf, kort verhaal in bundel Stille getuigen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden