'Alleen met een scherpe wending naar links kan PvdA zichzelf redden'

Niet Job Cohen is het probleem voor de PvdA maar de positie in het politieke midden die de partij al zo'n twintig jaar inneemt. Ze ontbeert een markant profiel.

PvdA-leider Job CohenBeeld anp

Voordat de Ploumens en de Pepers Cohen bekritiseren, zouden ze eens moeten evalueren wat het probleem van de PvdA is. Het probleem is namelijk niet Cohen, het is de electorale strategie die de PvdA sinds de jaren negentig voert. Door met andere partijen samen te klonteren in het politieke midden zien de kiezers door de bomen de PvdA niet meer. Wat voor strategische keuzes heeft de PvdA om de kiezersgunst te herwinnen?

Slecht
Kiezers hebben verschillende redenen om op een partij te stemmen: ze staan qua ideologie dichtbij een partij, ze vinden een partij sterk op belangrijke issues, ze vinden een partij competent of ze stemmen strategisch. De PvdA doet het slecht op alle vier redenen om op een partij te stemmen. En dat doet ze al (gedeeltelijk) sinds de jaren negentig, en dat kan Cohen nauwelijks worden verweten.

Qua ideologie zit de PvdA ideologisch een tikkeltje links van het midden. Dat is inmiddels een druk bezet gebied met D66, Groenlinks, ChristenUnie, Partij van de Dieren en ook het CDA nabij. Hierdoor is het moeilijk te zien hoe de PvdA zich nog onderscheidt van de andere partijen.

De PvdA was sterk op sociale issues, maar betrokkenheid bij twintig jaar sociale afbraak maakt het niet makkelijk om competentie op dit terrein te claimen. Vooral niet met een sterke SP die zich steeds nadrukkelijker aan de linkerkant van de PvdA manifesteert. Kortom: kiezers in het centrum of kiezers die sociale issues belangrijk vinden, hebben veel keus.

Rekenfoutjes
Wat dan overblijft aan kiezersmotivaties is strategisch stemmen en competenties. Cohen kan competentie suggereren door het kabinet gebrek aan leiderschap te verwijten. Als oppositiepartij is dit moeilijk, omdat niemand weet hoe competent Cohen is op, zeg, economisch beleid, maar we ervaren wel elke dag hoe De Jager en Rutte het doen. Ondanks wat rekenfoutjes is de waardering voor Rutte een stuk hoger dan voor alle andere politici. Kortom: op basis van leiderschapscompetenties komt Cohen niet ver. Maar dat ligt niet alleen aan Cohen, dat is een structureel probleem voor oppositieleiders. Vooral voor degenen die niet een heel duidelijk ideologisch alternatief hebben voor wat de regering doet.

De enige hoop voor de PvdA (en de reden voor succesjes in het verleden) is dat GroenLinks'ers, D66'ers en SP'ers op de PvdA stemmen om te voorkomen dat een andere partij de grootste wordt. Een stem tegen wil en dank die verdwijnt zodra verkiezingen weer peilingen worden.

Duidelijk links
De PvdA heeft dus twee opties. Of weer een partij met een duidelijk links profiel worden. Dat betekent een linkse (niet per se progressieve) stellingname op klassieke sociaal-democratische issues. Dat is dus meer dan alleen 'zichtbaar' zijn in discussies. Dit levert meer stemmen op maar maakt de kans om deel te nemen aan een kabinet niet noodzakelijkerwijs groter. Dat moet de PvdA maar accepteren.

Of je kiest een nieuwe partijleider die al van zijn economische competenties heeft kunnen blijkgeven. Zulke leiders bestaan alleen in de dromen van PvdA-apparatsjiks. Kortom: een echt linkse koers is de enige weg uit het moeras van lage peilingen, kritiek der mastodonten en hoon uit Venlo.

Gijs Schumacher schrijft een proefschrift over strategieën van sociaal-democratische partijen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden