Column

''Alleen maar nette mensen' is zeker geen freakshow'

Robert Vuijsjes spraakmakende roman Alleen maar nette mensen is verfilmd. Van racisme is weer geen sprake; daar is deze film te gelaagd voor - en te genadeloos ironisch, naar iedereen toe, vindt Nausicaa Marbe. 'Toch kwam ik ook met een gevoel van ongemak de bioscoop uit.'

VLNR) Schrijver Robert Vuijsje en zijn vriendin en acteurs Imanuelle Grives, Jeroen Krabbe, Geza Weisz, Belinda van der Stoep, Siomara en regisseur Lodewijk Crijns voor vertrek per limo naar de filmpremiere van Alleen maar nette mensen. Beeld ANP Kippa

Letters hebben geen huidskleur. Robert Vuijsjes spraakmakende roman Alleen maar nette mensen biedt een andere ervaring dan de verfilming. Het hilarische boek uit 2009 rekent af met sociale hypocrisie en etnische gemeenplaatsen. Hoofdpersoon David komt uit een zichzelf net achtend milieu van liberale (joodse) opiniemakers met poen. Maar hij ziet eruit als een Marokkaan en wordt overal uitgekotst. Door zijn voorkeur voor wulpse, zwarte vrouwen begeeft hij zich in multicultureel Amsterdam als in een lusthof. Niemand wordt gespaard in dit boek. Toch werd de auteur van racisme beschuldigd. Er ontstond een kortzichtige rel.

Nu is de roman beeld geworden. Door toedoen van regisseur Lodewijk Crijns wordt nog duidelijker waar boek en film over gaan: klassenverschillen, culturele verschillen, kansenverschillen, opleidingsverschillen, niveauverschillen, morele verschillen en het altijd ontnuchterende verschil tussen ideaal en werkelijkheid.

Ongemak
Van racisme is weer geen sprake; daar is deze film te gelaagd voor - en te genadeloos ironisch, naar iedereen toe. Een prestatie. Toch kwam ik ook met een gevoel van ongemak de bioscoop uit. Misschien komt het doordat ik een zaal vol blanken heb horen bulderen om woest parende, grommende negerinnen - 'zwarte negerinnen', zoals David zijn fetisjvrouw (zo dicht mogelijk bij de natuur) noemt. Was dat te veel? Op papier waren Davids Bijlmervriendinnen weliswaar behept met cup G en reuzenkonten, maar die beschrijvingen overweldigden niet zoals filmbeelden dat doen.

In de film vulden hun blote borsten, billen en cascades van vetrollen, piercings, tatoeages en kilo's blingbling het scherm. De 'droomnegerin' van de blanke man is hier niet zo'n gelikte Naomi Campbell, maar een gulzig en agressief copulerende grove vrouw die je niet moet tegenspreken, op straffe van gebroken neuzen en castratie.

Racistische clichés? Ja, maar op het conto van de voortdurend bespotte David. Zoals Federico Fellini ooit verlekkerd inzoomde op figurantes met enorme borsten, zo focust Crijns gretig in op de levende fetisj van zijn personage. Met maximale uitbuiting van de verschillen in uiterlijk, waar David naar verlangt na zeven jaar verkering met een net slank meisje. Goed dat Crijns dat zo filmt. Je moet er niet aan denken dat daar een politiek correct variante in bed had geleden, een ABN pratende allochtoon met weggemoffeld vet.

Dierlijke begeerte
Aan het koppelen van geile zwarte vrouwen aan een dierlijke begeerte ligt die gêne dus niet. Waaraan dan wel? Kun je deze film verwijten dat de stereotypen waarmee het de draak steekt toch wel erg stereotiep zijn? Reduceert hij Surinamers in die subcultuur tot primitievelingen? Nee. Op een dag belandt David in kringen van macho's die zelfs een tienermoeder in een garagebox pakken, met het kindje erbij. Om nog maar te zwijgen over een armoedige gangbang. Rauw realisme grijpt je hier bij de keel. Juist dit soort scènes maakt duidelijk dat de film geen freakshow is. En elk personage, hoe karikaturaal ook opgevoerd, ontstijgt die karikatuur. Rollen verwisselen, identiteiten vervagen. Waar wederzijdse afkeer was, blijken ook raakvlakken te komen. Dwars door de etnische lijnen.

Maar de gêne blijft. Dat komt doordat de film je met iets anders dan blank of zwart racisme confronteert: met de eigen gewenning aan het politiek correcte racisme. Die ideologie die hier decennialang huishield en die alles wat niet blank of westers was superieur verklaarde. De dogmatische dwang om etnische minderheden uitsluitend positieve groepskenmerken toe te kennen. De ontkenning van de veelzijdige werkelijkheid en het individu dat meer verdient dan positieve groepsdiscriminatie. De onverbiddelijke taboes rond echte diversiteit.

Aanstellerij
En dan is er nu deze film die lak heeft aan die fnuikende aanstellerij. De knuffelslachtoffers van pathetische politici van weleer worden in volle glorie getoond, buiten de politiek correcte stereotypen. De Bijlmer is op sommige plekken levensgevaarlijk en niet een wijk die heus gaat bloeien als een minister die de naïviteit zelve speelt er kozijnen komt vervangen.

Alleen maar nette mensen is het vernietigend antwoord op de pretentie en impotentie van gratuite politieke praat over sociale harmonie. Tegelijk zet de film de kijker aan het denken over wat kwetsend kan zijn, wat racisme daadwerkelijk betekent, waar hij zelf de grens trekt. Zo bereikt één dappere film meer dan decennialang indoctrinatiebeleid en sullige SIRE-reclames die kant noch wal raken.

Nausicaa Marbe is schrijfster en columnist voor Volkskrant.

 
Alleen maar nette mensen is het vernietigend antwoord op de pretentie en impotentie van gratuite politieke praat over sociale harmonie.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden