Alleen Labour-regering met Tory-receptuur zal slagen

De Tories zijn nooit lang tot de oppositie veroordeeld geweest. Deze keer zal het niet anders zijn, verwacht Anthony Seldon....

DE GROOTSTE verkiezingsnederlaag van deze eeuw brengt de Conservatieven in onbekende wateren. De Conservatieven waren zo'n andere partij in 1832, het jaar van de enige verkiezingsramp waarmee het debacle van afgelopen donderdag te vergelijken valt, dat het geen zin heeft lering te trekken uit de gebeurtenissen van toen.

De Conservatieven kunnen kiezen uit vier scenario's. Er zou een kandidaat uit het kamp 'links van het midden' kunnen opstaan, vergelijkbaar met Anthony Eden in 1957. Kenneth Clarke zou zo tot leider gekozen kunnen worden, via het aanbieden van sleutelposten aan de rechter vleugel. Peter Lilley zou in dit scenario schaduwminister van Financiën kunnen worden, en Michael Howard schaduwminister van Buitenlandse Zaken.

Er zou iemand uit de rechtervleugel kunnen worden gekozen, net als mevrouw Thatcher in 1975. John Redwood of William Hague zouden met die eer kunnen gaan strijken. Er zouden minder consessies aan de eurofiele linkervleugel nodig zijn, omdat de balans al zo duidelijk naar rechts is doorgeslagen. Maar ze zouden ook een opening naar de andere vleugel moeten maken, bijvoorbeeld door Stephen Dorrell schaduwminister van Binnenlandse Zaken te maken.

Er zou een centrum-kandidaat naar voren kunnen komen, zoals vaak gebeurde binnen de partij, bijvoorbeeld in 1923 met Stanley Baldwin, of in 1966 met Edward Heath. Gillian Shepard is de meest waarschijnlijke centrum-kandidaat die beide vleugels in bedwang kan houden.

In scenario vier zou John Major zijn aangebleven als partijleider. Dat deed ook Balfour na de nederlaag van de partij in 1906 en 1910, terwijl Baldwin aanbleef na 1923, Churchill na 1945, en Heath na 1966. Zij allen wonnen de volgende verkiezingen. Een dergelijke optie was misschien de beste manier geweest om de eenheid te bewaren, maar de omvang van de nederlaag en de verlangens van Major zelf stonden diens aanblijven als leider van de oppositie in de weg.

Bij elk van deze vier scenario's zou er een splitsing in de partij kunnen ontstaan. Opties drie en vier zouden de kans op een dergelijke splitsing doen afnemen, net als een echte effectieve droom-combinatie van een partijleider en een schaduwminister van Financiën uit verschillende kampen.

Maar met een zwaartepunt dat zover naar rechts helt en zo anti-Europees is, lijkt een splitsing onwaarschijnlijk - dat wil zeggen: een splitsing in twee gelijke helften. Een eurofiele 'One Nation' mini-partij is altijd een mogelijkheid; voor zo'n partij is de steun van slechts twintig tot dertig Lagerhuisleden nodig. Maar uit de ervaringen van de SDP in de jaren tachtig weten we maar al te goed dat mini-partijen er snel uitgeschopt worden.

De Conservatieven hebben de laatste honderd jaar zo beheerst, dat deze jaren de titel 'Conservatieve Eeuw' verdienen. Het geheime wapen van de partij was haar aanpassingsvermogen en haar bereidheid om leiders en politieke ideeën te laten vallen om voeling te blijven houden met het politieke midden.

Wellicht zal de partij niet lang in de oppositie blijven. In How Tory Governments Fall heb ik negen factoren onderzocht die veel voorkomen in nederlagen van de Conservatieven sinds 1783. Er zijn zes factoren die verklaren waarom Conservatieve regeringen weer uit de oppositie terugkomen, te weten: een partij-organisatie die nieuw leven wordt ingeblazen, zoals in 1945-'51; een actieprogramma dat is afgestemd op wat de kiezers willen, zoals in 1965-'70; een compleet nieuwe of herboren partijleider, zoals in 1874; een verdeelde of vermoeide regering, zoals in 1951; een ommekeer in de publieke opinie, zoals in 1975-'79; en een aantal aantoonbare missers van een regeringspartij, zoals in 1931 en 1979.

Labour is nooit langer dan zes jaar achtereen aan de macht geweest. Bij slechts drie van haar negen regeringsperiodes - in 1945, 1956, en 1997 - won de partij een significante werkbare meerderheid. Dat voorspelt niet veel goeds voor New Labour onder Tony Blair. Alleen als New Labour de beschikking houdt over het geheime wapen van de Conservatieven - jezelf kunnen aanpassen aan de veranderende verlangens van de kiezers - en alleen als de Conservatieven een controversiële leider kiezen, kan Labour zeker zijn van een overwinning bij de algemene verkiezingen van 2002.

Anthony Seldon is journalist en schrijver.

The Guardian/ de Volkskrant.

Vertaling: José van Zuijlen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden