ANALYSECAMPAGNE

Alleen het politieke midden oogt klaar voor de campagne voor de verkiezingen

Hugo de Jonge (l) en Pieter Omtzigt woensdag op het podium van de Remise in Den Haag, waar het CDA net bekend heeft gemaakt dat De Jonge nipt de interne verkiezing om het lijsttrekkerschap heeft gewonnen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Nu het CDA eruit is, staan de lijsttrekkers voor de komende Kamerverkiezingen zo goed als vast. Deze zomer beginnen de voorbereidingen op de campagne. Hoe ligt het speelveld erbij? 

De campagnestrategen kunnen aan de slag. Alleen Mark Rutte doet nog geheimzinnig, maar al zijn tegenstanders zijn er vast van overtuigd dat de premier straks opgaat voor een vierde verkiezingszege op rij. Met het aantreden deze week van Hugo de Jonge als nieuwe CDA-leider is daarmee duidelijk welke lijsttrekkers klaar staan voor de komende Kamerverkiezingen. Een overzicht van de uitgangsposities nu het stof is neergedaald. 

Rechts

De nederlaag van Pieter Omzigt bij het CDA is een zege voor Thierry Baudet. Met de Twentse econometrist als partijleider was het CDA aantrekkelijk geworden voor ontevreden kiezers op rechts. Bijna eentiende van de FvD-achterban overwoog een stem op Omtzigt, bleek uit een onderzoek van EenVandaag.

Toch doemen er nu nieuwe problemen op voor Baudet, die de afgelopen maanden is weggezakt in de peilingen. Hugo de Jonge sluit een samenwerking met Forum definitief uit. Kabinetsdeelname lijkt daardoor een illusie: er zijn simpelweg te weinig partijen die met Baudet in zee willen.

Forum en PVV staan nu voor dezelfde uitdaging: hoe krijgen ze straks hun potentiële achterban zo ver om naar de stembus te gaan? Het vooruitzicht van een nieuw verblijf in de oppositiebankjes werkt vaak demotiverend. Baudet presenteert zich het ene moment als een premierskandidaat die bereid is tot compromissen, maar verliest zich daarna in filippica’s tegen partijen als CDA en VVD die volgens hem uit zijn op ‘de vernietiging van Nederland’. 

De Forum-leider vecht zo in toenemende mate om dezelfde kiezers als Wilders. Dat pakt vooralsnog niet goed uit. De PVV-leider blijft in Kamerdebatten een factor van belang, Baudet minder.

Midden

De VVD probeert het nog spannend te houden. Mark Rutte gaat bij nader inzien toch niet deze zomer al beslissen of hij verder gaat als lijsttrekker. De datum is verschoven naar uiterlijk 1 december. Iedereen wacht tot die tijd op de onvermijdelijke aankondiging: Rutte gaat het weer doen.

Veel wijst erop dat de VVD vooral het begin van de campagne zo lang mogelijk wil uitstellen. Ondertussen blijft Rutte de premier die plichtsgetrouw waakt over Nederland, de rol waarmee hij sinds het uitbreken van de coronacrisis waardering oogst bij het grote publiek. 

In de peilingen staat de VVD, die zich inmiddels presenteert als een partij van ‘het redelijke midden’, nu mijlenver voor op de rest. Uit kiezersonderzoeken blijkt dat er in deze crisistijd bovenal behoefte is aan stabiliteit. Nog een reden voor Rutte om niet af te dalen naar het gekrakeel van de politieke arena.

Op sociaal-economisch gebied schuiven VVD, CDA en D66 allemaal op naar links. De woorden begrotingsdiscipline en bezuinigingen zijn uit het Haagse lexicon geschrapt. Iedereen ziet nu een grotere rol voor de overheid weggelegd bij dossiers als de zorg en de woningbouw. Niemand trekt ook nog de noodzaak van klimaatbeleid in twijfel. Zelfs bij de VVD rijden ze nu 100 kilometer per uur en wordt er gefulmineerd over de ‘graaiers’ in het grote bedrijfsleven.

Rutte en CDA-leider De Jonge zullen daarnaast komen met voorstellen voor een streng migratiebeleid, ook al is er de afgelopen jaren weinig terechtgekomen van de ooit veelbesproken ‘vluchtelingendeals’ met Afrika. De boodschap aan de rechtse kiezers blijft onveranderd: wij gaan in een volgend kabinet aan de slag met uw zorgen over immigratie, terwijl PVV en Forum niet verder komen dan ‘schreeuwen aan de zijlijn’.

Links

De campagnestrategen van GroenLinks, SP en PvdA kunnen deze zomer beter niet op vakantie gaan. Huiswerk genoeg. Met De Jonge krijgt het CDA een leider met een linkser profiel. Dat hij streng wil zijn op migratie, schrikt lang niet alle linkse kiezers af. Uit een onderzoek van I&O Research blijkt dat zelfs 22 procent van de GroenLinks-achterban met hem als leider meer genegen is om op het CDA te stemmen.

Toch lijkt de echte dreiging uit een andere hoek te komen. De nieuwe D66-leider Sigrid Kaag – officieel kunnen zich nog tegenkandidaten melden, maar niets wijst daarop – richt zich nadrukkelijk op de meer progressieve linkse kiezers. De ex-topdiplomaat gaat de verkiezingen in met een verhaal over tolerantie, gelijkheid, diversiteit en internationale samenwerking. Ze is nog relatief onbekend, maar na Rutte en De Jonge wordt ze nu al gezien als de meest serieuze premierskandidaat, ver voor Lodewijk Asscher (PvdA), Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilian Marijnissen (SP). 

Het zijn voor de linkse partijen verontrustende signalen aan de vooravond van een nieuwe campagne: de middenpartijen hebben op sociaal-economisch terrein een deel van hun agenda gekaapt en ze komen ook nog eens met lijsttrekkers die vooralsnog meer aanspreken. 

Voor het uitbreken van de coronacrisis laaiden binnen de PvdA en GroenLinks de gesprekken over een mogelijke samenwerking weer op. Een stembusakkoord en mogelijk zelfs een gemeenschappelijke premierskandidaat passeerden de revue. Tot iets tastbaars heeft het niet geleid, maar de vooruitzichten zijn er sindsdien niet beter op geworden. Zelfs gezamenlijk komen PvdA en GroenLinks in de peilingen niet meer in de buurt van de VVD.

CDA-leider De Jonge moet nu ook Omtzigts achterban tevreden zien te houden

Hugo de Jonge wint, maar echt feestelijk wil het eerder deze week op de uitslagenmiddag van het CDA niet worden. De nieuwe lijsttrekker moet meteen aan de slag om het beeld van een diep verdeelde partij te verdrijven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden