Alleen een zorguldige peiling is te vertrouwen

Publicaties over opiniepeilingen kunnen rekenen op kritische begeleiding door de lezers. Als de steekproeven in opdracht van de krant zijn uitgevoerd, neemt hun argwaan toe....

Felle reacties bleven niet uit. Volgens Hans Verbeek bevatte de enquête hetzerige vragen. 'Het is de taak van de media om gevoelens in de maatschappij te registreren. Echter niet om ze aan te wakkeren.' Annemiek Orthel: 'De Volkskrant profileert zich hier als een extremistische christenkrant.' Ze dringt aan op een excuus.

Hun boosheid werd vooral gewekt door de stelling: 'Ik vind dat alle moslims die de terroristische aanslagen tegen de Verenigde Staten steunen, ons land uitgezet moeten worden.' Uitzetting is geen realistische optie. Daarom zeggen de antwoorden op deze vraag niets, stellen zij. 'Het is net zoiets als de vraag: vindt u dat de belastingen verlaagd moeten worden.'

Jan Duif: 'Achter deze vraag zitten impliciete vooronderstellingen, zoals: moslims zijn automatisch buitenlanders, alleen van moslims is te verwachten dat ze de aanslagen steunen.' Hij vraagt zich af of de enquête een haastklus was, omdat de krant snel resultaat wilde. 'Is de vraag met opzet zo gesteld, of is men zich domweg niet bewust geweest van de achterliggende gedachten?'

Dat de Volkskrant wil weten hoe het publiek denkt over steun aan het terrorisme en een aantal andere zaken, lijkt me legitiem. De vraag is of een snelle enquête de juiste methode is om daar achter te komen. Statistici zijn het erover eens dat aan zo'n peiling van emoties, kort na een schokkende gebeurtenis, niet te veel waarde mag worden gehecht.

De meeste mensen hebben op dat moment (nog) geen afgewogen oordeel. Veel hangt volgens prof. H.'t Hart, hoogleraar methoden en technieken van sociaal-wetenschappelijk onderzoek in Utrecht, af van het moment, de volgorde en de manier waarop de vragen gesteld worden. 'Het is bekend dat je daarmee een meerderheid voor of tegen, bijvoorbeeld de doodstraf, kan creëren.' Breed opgezette onderzoeken over een langere periode kunnen meer houvast bieden. Maar die zijn duur en kosten veel tijd, dus blijven ze meestal achterwege, aldus Anne Boomsma, methodoloog aan de Rijksuniversiteit in Groningen.

De vragen voor de Volkskrant-enquête werden opgesteld door redacteuren en gecontroleerd door het NIPO. Het bureau heeft ze voorgelegd aan een representatief telepanel van duizend huishoudens. Dat kreeg een weekend de tijd voor de antwoorden.

Volgens het NIPO is er niets aan te merken op de vragen of de methode. NIPO-onderzoekster Ellen Hessing benadrukt dat de uitslag van de enquête een genuanceerder beeld gaf, dan uit de Volkskrant bleek. Het NIPO is niet gelukkig met de keuze die de krant maakte. Hessing: 'De uitslag is gebracht als hard feit, en dat is het niet.'

Xandra van Gelder, schrijfster van het artikel, staat nog achter haar tekst. 'Ik vond het schokkend in het onderzoek te lezen hoe weinig er van de tolerantie overblijft, zodra tijdens een crisis een groep allochtonen een mening blijkt te hebben die sterk afwijkt van het ''gezonde verstand'' in Nederland. Dat was het nieuws. Het lag voor de hand dat daarop de aandacht zou worden gericht.' Ook de omstreden stelling over het uitzetten van moslims was volgens haar verantwoord.

De gang van zaken rond deze enquête maakt duidelijk waarom er zoveel kritiek wordt geleverd op snelle één-tweetjes tussen een krant en een onderzoeksbureau. De krant wil (tegen niet al te hoge kosten) inspelen op een actuele gebeurtenis en hoopt op groot nieuws. Het bureau voldoet (tegen gereduceerde prijs) aan de opdracht in de hoop op veel publiciteit. De verleiding is groot op resultaat te spelen. De stelling over de sympathiserende moslims was vooringenomen, niet realistisch en onduidelijk. Wat werd precies bedoeld met 'steun'?

De bewering van het NIPO dat de krant de uitslag uit zijn verband heeft gerukt is naïef. Het bureau kent de dynamiek van de media en weet dat de krant 'nieuws' wil maken met het meest spectaculaire onderdeel. De krant ondergraaft echter haar geloofwaardigheid met deze 'vluggertjes'. Nieuws dat ontstaat door het negeren van nuances is geen nieuws dat voldoet aan de eisen van kwaliteit en zorgvuldigheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden