REPORTAGE

Alleen dit weekend mochten buitenlanders blowen in Tilburg

Vanwege een te gek hiphopfestival kneep Tilburg dit weekend een oogje toe. De anders zo strenge stad gunde haar buitenlandse gasten hun blowtje in de coffeeshop.

Coffeeshop The Grass Company in Tilburg. Beeld Marcel van den Bergh

Het was afgelopen zaterdag eindelijk weer eens ouderwets druk in coffeeshop The Grass Company in Tilburg. Want buitenlandse bezoekers van het hiphopfestival Woo Hah! mochten bij hoge uitzondering wiet en hasj kopen in de Tilburgse coffeeshops. Op vertoon van hun festivalticket kregen ze vrij toegang.

Dat is bijzonder, want Tilburg is een van de weinige gemeenten die strikt het zogenaamde ingezetenencriterium hanteert: geen buitenlanders in de coffeeshops. In buurstad Eindhoven zijn die wel welkom in de shops.

Bedrijfsleidster Doortje Robben van The Grass Company is blij met de tijdelijke coulance. 'Het liep storm. Ze stonden zelfs buiten in de rij te wachten', zegt ze in de ruime coffeeshop bij het station die oogt als een grand café. 'Dat festival trekt een paar duizend buitenlandse bezoekers, die veel blowen. De gemeente wilde voorkomen dat die allemaal zouden zijn aangewezen op de illegale straathandel.'

Doorsturen naar andere stad

Maar tegelijk hekelt ze de ongelijkheid en onduidelijkheid van het huidige beleid. 'Het is natuurlijk vreemd dat elke gemeente er zijn eigen beleid op nahoudt', aldus Robben. 'Dagelijks krijgen we veel buitenlanders aan de deur die we moeten weigeren en doorsturen naar een andere stad. Dat is hartstikke onlogisch en eigenlijk niet uit te leggen.'

Het 'i-criterium' is sinds 2013 van kracht, maar slechts een fractie van de 103 coffeeshopgemeenten controleert het. De handhavers zitten in Zuid-Nederland: Maastricht, Sittard-Geleen, Den Bosch, Tilburg, Breda, Helmond, Goes, Vlissingen, Terneuzen.

Maar in deze zuidelijke grensprovincies, die door hun ligging het meest te maken hebben met drugstoeristen, zijn ook genoeg gemeenten die wél buitenlanders toestaan. Eindhoven, Venlo, Weert, Roermond, Heerlen en Kerkrade handhaven het i-criterium niet: Belgen, Fransen en Duitsers mogen er ongehinderd hun White Widow, Amnesia Haze of andere favoriete wietsoort in de shops kopen.

Hiphop in topsfeer op Woo Hah!

Hoewel Future en Mac Miller afzegden, was het programma in Tilburg sterk genoeg. Lees hier meer over het festival.

Streep door wietpas

Die willekeur is ontstaan nadat het kabinet in het regeerakkoord een streep zette door de omstreden wietpas, die in mei 2012 al was ingevoerd in Zuid-Nederland. Met de wietpas zouden alle coffeeshops in Nederland vanaf 2013 worden omgetoverd tot besloten clubs met maximaal tweeduizend leden, uitsluitend ingezetenen.

Omdat ook veel Nederlanders weigerden zich te laten registreren, uit vrees voor baan of verzekering, werd het besloten-clubcriterium geschrapt. Het i-criterium bleef wel van kracht, maar gemeenten kregen de mogelijkheid om 'gefaseerd' te handhaven en 'lokaal maatwerk' toe te passen.

Sindsdien doet iedere gemeente wat haar het beste uitkomt. Boven de rivieren zijn geen gemeenten bekend die controleren of buitenlanders in coffeeshops worden toegelaten - de meeste kennen geen drugstoerisme of ze hebben er geen overlast van. Coffeeshopeigenaren in de acht zuidelijke gemeenten die wel handhaven, vinden dat onrechtvaardig. Want zij riskeren sluiting van hun tent als ze het i-criterium overtreden.

Rechtsongelijkheid en onduidelijkheid

Ook burgemeesters hebben moeite met die rechtsongelijkheid en onduidelijkheid. Het was reden voor Nijmegen om al snel weer buitenlanders welkom te heten in de coffeeshops, want andere gemeenten deden dat ook.

'Het is een chaos', zegt Marc Josemans, woordvoerder van de coffeeshops in Maastricht. Hij houdt zijn winkel al sinds 2012 gesloten, omdat hij 'niet wil discrimineren'. Maastricht is volgens hem het strengste jongetje van de klas: coffeeshopbezoekers moeten niet alleen een identiteitsbewijs tonen, maar ook een uittreksel uit het bevolkingsregister.

'Het gevolg is dat niet alleen buitenlanders, maar ook Nederlandse ingezetenen hun heil zoeken in het illegale circuit', aldus Josemans.

Overlast

Belgische en Franse blowers bleken twintig kilometer door te reizen naar Sittard-Geleen, waar ze tot voor kort wel in de coffeeshops terechtkonden. Ze veroorzaakten echter zoveel overlast, dat burgemeester Sjraar Cox besloot om per 1 juni de shops weer tot verboden gebied te verklaren voor buitenlandse klanten.

Venlo daarentegen staat wel weer Duitsers toe in de coffeeshops om de illegale handel de kop in te drukken. 'We hadden slechte ervaringen met een strikte handhaving ', zegt burgemeester Antoin Scholten. 'De straathandel weelde tierig. Dat wilden we tegengaan. We hebben puur pragmatisch gereageerd om Duitsers in een straal van pakweg 25 kilometer over de grens weer toe te laten.'

Elke gemeente handelt naar bevind van zaken. 'Er zijn ook veel verschillen in omstandigheden', zegt Bert Bieleman van onderzoeksbureau Intraval. 'Is er wel of geen parkeerruimte bij de coffeeshops? Liggen ze aan een rechte winkelstraat of in een buurt vol steegjes, waar illegale handel beter gedijt? Ligt de gemeente aan een makkelijke route naar het buitenland? Sittard-Geleen had wel drugstoeristen die vanuit Maastricht doorreisden, Kerkrade niet.'

Coffeshop The Grass Company in Tilburg. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Lokaal beleid

Het gedoogbeleid was al moeilijk uit te leggen, de willekeur waarmee gemeenten omgaan met het i-criterium maakt het nog moeilijker. Tachtig van de 103 gemeenten hebben het nieuwe criterium wel opgenomen in het coffeeshopbeleid, maar bijna niemand handhaaft het. Het is eigenlijk een extra gedogen binnen het gedoogbeleid.

'Coffeeshopbeleid is lokaal beleid', aldus het ministerie van Veiligheid en Justitie. 'We hebben bewust gekozen voor lokaal maatwerk.' Daardoor hoeft Amsterdam geen buitenlanders te weren uit de bijna 200 coffeeshops.

'Gemeenten beslissen zelf of ze al dan niet actief handhaven', zegt burgemeester Theo Weterings van Haarlemmermeer namens de Vereniging Nederlandse Gemeenten. Het valt onder de gemeentelijke autonomie. 'Feitelijk is hier al experimenteerruimte voor gemeenten', meent hij.

Onlangs steunde 90 procent van de gemeenten een oproep tot experimenten met gereguleerde wietteelt. Dat is voor burgemeester Paul Depla van Breda, voorvechter van gedoogde wietproductie, juist een reden om wél buitenlanders te weren: 'Gereguleerde wietteelt maakt meer kans als de productie bestemd is voor kleine coffeeshops die een lokale markt bedienen. Als we weer buitenlanders toelaten, wordt het allemaal nog ingewikkelder.'

De tijdelijke coulance in Tilburg valt ook onder 'lokaal maatwerk'. Bedrijfsleider Robben van The Grass Company: 'Fijn dat dit gebeurt, maar het beleid wordt zo wel steeds onlogischer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.