‘Alleen de totale vrijheid telt’

Sinds Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004) kan de van oorsprong Franse regisseur Michel Gondry maken wat hij wil....

‘De manier waarop Jerry en Mike in Be Kind Rewind films maken spreekt mij natuurlijk erg aan. Zij hebben geen geld, slechts een paar uur de tijd en moeten dus wel handig en creatief zijn. Ik mag dan zelf intussen wat meer geld en tijd tot mijn beschikking hebben voor het maken van een film, in wezen verschilt de manier van werken niet zo. Budgetten zijn altijd te klein en schema’s altijd te krap. Ook bij mij komt het altijd weer neer op inventiviteit.’

Terwijl dvd alweer plaatsmaakt voor Blu-ray, situeerde de van oorsprong Franse regisseur Michel Gondry zijn Be Kind Rewind in een sjofele videotheek, waar alleen wat vhs-en (voor de jonge lezers: videobanden) in de schappen staan. De filmtitel verwijst naar de tekst die op videobanden stond: wees zo vriendelijk de band terug te spoelen voor de volgende klant.

Op een dag wist de zonderlinge Jerry (Jack Black) alle videobanden, doordat hij magnetisch is geworden bij een poging de elektriciteitcentrale onklaar te maken. Om de cliëntèle niet teleur te stellen, besluit hij met zijn vriend Mike (Mos Def), die als hulpje in de videotheek werkt, de films dan maar na te maken. Met een oude videocamera, het mooie meisje van de wasserette in de hoofdrol, kerstboomverlichting, en een kopieerapparaat, om maar wat te noemen.

Het is zo’n beetje zoals je denkt dat Gondry het zelf doet; alsof hij een hedendaagse versie is van filmpionier Georges Méliès, prefereert hij plakband, kurk, piepschuim, papier maché en stop-motion boven de computer en blue- en green screens. ‘Het is niet bedoeld als statement tegen Hollywood. Iedereen moet maar doen wat hij wil. Als ik het maar op mijn manier mag doen’, zegt Gondry, die al jaren in New York en Parijs woont, en Engels spreekt zoals in ’Allo ’Allo!.

Jerry en Mike maken eerst een vrije variatie op Ghost Busters (Ivan Reitman, 1984), als dat een succes blijkt, volgt een hele trits andere klassiekers uit het videotijdperk. ‘sweden’, noemen de jongemannen hun procédé. ‘Ik heb even overwogen om hun werkwijze ‘pimpen’ te noemen, maar ik was bang dat dat snel ouderwets zou gaan klinken. Toen bedacht ik ‘sweden’. Het had even goed naar een ander land of iets compleet anders genoemd kunnen worden.’

De films die ‘ge-swede’ worden zijn niet per se zijn eigen favorieten, benadrukt Gondry. ‘Ze moesten op video zijn verschenen, dus al wat ouder zijn. En het is belangrijk dat de kijker ze direct herkent. Verder heb ik gezocht naar films met een Afro-Amerikaanse insteek, zoals Driving Miss Daisy en Boyz n the Hood.’

Zijn eigen films vielen dus bij voorbaat af. Zijn eerste speelfilm, de geflopte komedie Human Nature, dateert bovendien pas uit 2001 (daarvoor maakte Gondry schitterende muziekvideo’s voor Oui-Oui, de band waarin hij drumde, en voor onder meer Björk, Massive Attack, Rolling Stones, Stardust en Radiohead). ‘Het uitgangspunt is natuurlijk al niet zo heel erg geloofwaardig. Daarom heb ik geprobeerd de rest van het verhaal zo reëel mogelijk te houden. Dan werkt het niet als er opeens een film van mijzelf voorbij komt. Het is me bovendien te zelfreflectief, te zelfbevlekkend.’

Het kopiëren van de films leverde geen juridische problemen op, het tonen van het artwork op de videobanden soms wel. ‘Ik had Jerry en Mike graag een scène uit Back to the Future willen laten ‘sweden’, maar we kregen geen toestemming. Dus hield het op. In de andere gevallen konden we gewoon betalen en was het geregeld.’

Sinds Eternal Sunshine of the Spotless Mind (2004), bekroond met een Oscar voor het beste scenario, lijkt Gondry te kunnen maken wat hij wil. Houdt de man met de ongebreidelde fantasie dan geen rekening met publiek en box-office?

‘Nee, niet echt. Je kunt je wel in allerlei bochten wringen om een kaskraker te maken, maar het gebeurt maar zelden dat een film van 5 miljoen 100 miljoen opbrengt. Mijn films verdienen zichzelf meestal wel terug. Ik heb daardoor totale vrijheid om te doen wat ik wil – dat is het enige dat telt. Natuurlijk probeer ik een zo groot mogelijk publiek te bereiken, maar dat betekent volgens mij niet dat je er rekening mee houdt tijdens het maken. Juist niet. Als ie af is wel natuurlijk, met de marketing en door een beetje op te letten met wat je zegt in interviews.’

Ondertussen maakt Gondry ook nog steeds videoclips en no-budgetfilms die hij op YouTube zet, zoals het inventieve filmpje waarin hij de Rubik kubus oplost met zijn voeten. Zijn nieuwste korte film Interior Design (een deel van het drieluik Tôkyô!) gaat donderdag in première op het festival van Cannes.

Dat hij ooit zelf een serieuze (Hollywood-)remake maakt, acht Gondry uitgesloten. ‘Een paar jaar geleden ben ik daarvoor wel eens gevraagd. Maar als ik de film al interessant genoeg zou vinden, geloof ik niet dat het nodig is er een remake van te maken. Ik vind het leuk om nieuwe verhalen te verzinnen, nieuwe werelden te creëren. Dat kan ik niet met een verhaal dat al bestaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden