Alleen de KGB-rechter is scherp

Het land Rusland mag dan niet zijn komen opdagen bij het Internationaal Zeerechttribunaal, de Russische rechter (met een KGB-verleden) is er wel. Hij wil alles van Greenpeace weten.

HAMBURG - Greenpeace wil even niets weten van actievoeren. 'Daar staan gekkies', zegt de woordvoerder, wijzend op demonstranten bij de ingang van het Internationaal Zeerechttribunaal. Ze houden borden omhoog met daarop de Russische president Poetin, afgebeeld als piraat.


Het is goedbedoeld, dat begrijpen ze bij Greenpeace ook wel. Zeven weken geleden enterde Rusland een schip van de milieu-organisatie, op verdenking van piraterij. Maar hier, bij het tribunaal dat moet beslissen of Poetin het schip en de bemanning dient te laten gaan, is geen plaats voor een demonstratie. 'Demonstreren bij een rechtszaak, dat doen wij niet.'


De juristen van Greenpeace dragen een pak met stropdas. In de rechtszaal vormen ze één front met topambtenaren van Buitenlandse Zaken. De actiegroep en het Koninkrijk der Nederlanden hebben hetzelfde belang: Rusland moet het geënterde schip Arctic Sunrise laten gaan. De Arctic Sunrise is eigendom van Greenpeace. Maar het schip staat inmiddels vooral voor een hoogoplopende diplomatieke ruzie met Rusland.


Zolang de oude ijsbreker in de haven van Moermansk aan de ketting ligt en de bemanning gevangen zit, is het Nederlandse landsbelang in het geding.


Het schip moet weg uit Rusland. 'De winter komt eraan', zegt René Lefeber, jurist bij Buitenlandse Zaken en hoogleraar internationaal recht. 'Wij bidden dat het schip en de bemanning veilig thuis zijn voordat de zon ondergaat in het poolgebied.' Het publiek weet: daar ligt niet een schip van Greenpeace, maar een schip van heel Nederland.


Rusland laat verstek gaan. Het is lid van het tribunaal en heeft er net als alle landen een eigen kantoor. Bij eerdere zittingen, tegen Japan en Australië, verscheen Rusland altijd gewoon. Maar deze keer niet, hebben ze vooraf laten weten. Poetin ziet de gang naar het tribunaal als ongepaste inmenging in de eigen strafrechtspleging.


'Het is uitzonderlijk voor een land om niet te verschijnen voor een internationaal tribunaal. Bij het zeerechttribunaal is dat nog nooit eerder gebeurd', zegt Liesbeth Lijnzaad, juriste namens Buitenlandse Zaken.


Wel zit er een Russische rechter in de zaal, één van de 21 die vandaag het tribunaal voorzitten. Zijn naam: Vladimir Vladimirovich Golitsyn. Geboren in Sovjet-Rusland, maakte carrière in een tijd dat Poetin nog bij de KGB zat, een man die de Russische staat vertegenwoordigt tot in zijn vingertoppen.


De tafel van zijn land mag leeg blijven, maar Vladimir Vladimirovich Golitsyn is er wel, en als Nederland een jurist van Greenpeace laat getuigen, voelt hij die scherp aan de tand.


Golitsyn: 'Heeft u als juridisch adviseur de bemanning vooraf gewaarschuwd dat de acties die zij ondernamen in de veiligheidszone bij het booreiland illegaal zouden kunnen zijn?'


De jurist van Greenpeace: 'We hebben daarover overlegd, en die analyse is besproken met het management. Maar ik voel me niet vrij om daarover te praten, ook in verband met de strafzaak die nog loopt in Rusland.'


Golitsyn: 'Op basis van wat u nu zegt, moeten we vaststellen dat de bemanningsleden wisten dat ze het risico liepen om gearresteerd te worden.'


Het is de enige kritische noot die er valt. De andere twintig rechters stellen weinig vragen. Vaak zijn ze de 60 gepasseerd. President Shunji Yanai (76) uit Japan vergist zich soms in wat er gaande is. Heeft juriste Lijnzaad haar afsluitende betoog gehouden, zegt hij: 'Ik wil graag het woord geven aan mevrouw Lijnzaad voor uw afsluitende betoog. O ja, dat heeft u net gedaan!'


Het Nederlandse betoog, dat Rusland in internationale wateren geen schepen mag overmeesteren, dat uitzonderingen daarop - zoals een gegrond vermoeden van piraterij - hier niet van toepassing zijn en dat Rusland dat zelf ook wel weet, wordt door de rechters aangehoord als was het een preek vanaf de kansel op zondagmorgen.


Voordat hij zich terugtrekt, zegt president Yanai allerhartelijkst tegen de Nederlandse delegatie: 'Dank u voor de uitstekende kwaliteit van de presentaties.' Misschien bedoelt hij het anders, maar het klinkt zo: alsof de opperste der zeerechters het niet zou betreuren als het schip voor de winter thuis is.


Uitspraak op 22 november.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden