'Alleen de boomkikker mist nog'

Onder de rook van Tilburg is topnatuur gecreëerd. Schrale akkers hebben er plaatsgemaakt voor vruchtbare grond én de zeldzame lobelia..

Van onze verslaggever Raoul du Pré

DE MOER - ‘Ja! Jongens, kijk hier! Het vetblad. En hij bloeit. O mijn God, hij bloeit! Jongejongejonge. Spec-ta-cu-lair!’

Triomfkreten verstoren woensdagmiddag ruw de vrijwel volmaakte rust die zojuist nog heerste rond het Leikeven. Boswachter Lex Querelle en ecoloog Peter Voorn hurken bij het kleine, zeldzame, vleesetende plantje aan de oevers van het ven. De andere boswachters in het gezelschap snellen toe, nieuwsgierige journalisten in hun kielzog. Duimen gaan omhoog en er wordt op schouders geslagen. ‘Ongelooflijk’, verzucht Voorn. ‘Vetblad in bloei, dat heb ik alleen in de Pyreneeën gezien. Fantástisch.’

Het is niet het eerste euforische moment dat de mannen en vrouwen van Natuurmonumenten hier beleven en het zal ook het laatste niet zijn. Het Leikeven is het hart van het Project Lobelia, een van de allernieuwste stukjes topnatuur van Nederland. Onder de rook van Tilburg, vlakbij De Efteling, is zich niets minder dan een ecologisch wonder aan het voltrekken. Achttien jaar geleden nog maar was hier niets anders te vinden dan 300 hectare maïsvelden, overbemest grasland en twee volledig dichtgegroeide, verstikte vennen. ‘Er zat geen watervlo meer in’, weet Querelle nog goed. ‘Zo dood als een pier.’

In 1992 ontfermde Natuurmonumenten zich over het gebied. Het zag de enorme potentie: aan de flanken van het landgoed Huis ter Heide, het uitgestrekte Nationaal Park Loonse en Drunense Duinen en het natuurgebied De Brand, lag een kans om een nieuwe dimensie toe te voegen aan de Ecologische Hoofdstructuur, de ruggengraat van de Nederlandse natuur. Sindsdien is het gebied volledig op de schop gegaan. Het doel: al die schrale landbouwgrond omtoveren tot een goede voedingsbodem. Het icoon: de waterlobelia, de in Noord-Brabant zo goed als uitgestorven koningin der vennen – als dié hier nou weer eens zou bloeien, ja dat zou wat zijn.

Het Project Lobelia was geboren. Vijfentwintig boeren stopten sindsdien met hun bedrijf of verhuisden vrijwillig naar elders. De hoogspanningsleiding die het gebied doorsneed, schoof een stukje op. Uit het Leikeven werd 50 duizend kuub slib gebaggerd. Eromheen werden 25 nieuwe vennen gegraven. Achttien jaar reden bulldozers, vrachtwagens en graafmachines af en aan.

En nu is het klaar. De laatste graafmachine is dit voorjaar vertrokken. Het resultaat: een kakelvers, uitgestrekt vennengebied, omringd door natte heide. Een oase van rust. Kuddes schapen en Schotse hooglanders begrazen de oevers. Eind mei wordt ‘natuurparadijs’ Lobelia officieel voor het publiek geopend, woensdag is alvast de vuurdoop voor de pers. Maar de natuur kon zolang niet wachten. De eerste boeren waren nog niet vertrokken of daar was ie al, in 1995: de eerste waterlobelia, met z'n kleine witte bloemetjes. Nu zijn er meer dan 180.

De grauwe gans, de aalscholver, de grote zilverreiger en de kleine plevier waren er namens de dieren ook snel bij. En daar had je de rugstreeppad, de bergeend, de tureluur, de kwak en de kleine geelpootruiter. Zo is Project Lobelia, nog voordat het af is, een ware hotspot geworden voor de vogel-, vlinder-, en libelleliefhebbers die rapporteren op waarneming.nl. Voorn: ‘Je staat hier vaak met je ogen te knipperen en te klapperen met je oren. Het is sensationeel.’ Voor Voorn is Lobelia hét bewijs dat natuur maakbaar is. ‘Mits je het op de goede plek probeert. Zonder de aantrekkingskracht van de omliggende natuur zou het hier niet zijn gelukt.’

Project Lobelia is niet alleen nieuwe natuur, maar ook Moderne Natuur in alle opzichten: tot in detail door de mens bedacht en aangelegd en nog gesponsord ook. Fujifilm, dat vanaf de stadsrand van Tilburg uitkijkt op de vennen, is de financier van de wandelpaden en van de grazende schapen en krijgt daarvoor dan ook de credits op de informatiebordjes. TNT Post heeft al getekend voor de aanleg van een nieuwe bosrand aan de zuidkant van het gebied.

Querelle en Voorn zijn woensdag, hangend boven het vetblad, gelukkige mensen. En Querelle rekent op meer. ‘De boomkikker, die moet nog komen. Maar dat duurt niet lang meer. Nee, daar heb ik alle vertrouwen in: hij komt eraan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden