Alleen CDA'ers strijden om de lijsttrekkersplek

Terwijl het ene na het andere zittende Kamerlid voor een plek op de kandidatenlijst bedankt, strijden andere Kamerleden én nieuwkomers om verkiesbare plaatsen op diezelfde lijst. Daarvoor zijn ze overgeleverd aan partijbesturen, kandidatencommissies en de leden. Vooral D66- en VVD-leden hebben het lot van kandidaat-Kamerleden in handen.

Henk Bleker showt een pet met het opschrift Eerlijk Helder Henk in het Breda's museum. Bleker presenteerde zichzelf als kandidaat voor het lijsttrekkerschap van het CDA. Beeld anp


De hoofdprijs is natuurlijk de plek van lijsttrekker. Alleen bij het CDA wordt daar in het openbaar om gevochten. Bij de meeste partijen is de plek van lijstaanvoerder al vergeven, of staat die zo goed als vast. Zo meldden zich bij de PvdA geen tegenkandidaten voor Diederik Samsom, die kort geleden tot fractievoorzitter werd gekozen door de leden. Ook werd vrijdag bekend dat niemand het tegen VVD-partijleider Mark Rutte heeft durven opnemen.

Wie Jolande Sap (GroenLinks) wilde verslaan, had tot gisteren de kans zich bekend te maken. Tegenstrevers van de gedoodverfde SP-lijsttrekker Emile Roemer moeten zich uiterlijk op 10 mei melden.

D66-leider Alexander Pechtold heeft net als Sap al laten weten dat hij opnieuw lijsttrekker wil worden. Andere Democraten kunnen zich tot 22 mei opwerpen als tegenkandidaat, maar dat is onwaarschijnlijk, gezien de populariteit van Pechtold. Hij zal dan met een Noord-Koreaanse score op het schild gehesen worden, want volgens de partijregels moet er wel - digitaal - worden gestemd.

Voorlopige lijst
Wat betreft de rest van de selectie stellen een kandidatencommissie en het partijbestuur een voorlopige lijst op. Dan zijn de leden aan zet. Vooral die van VVD en D66 kunnen hun invloed doen gelden. Zij maken online hun eigen volgorde, al levert het bestuur wel een gros- of advieslijst aan. Wie het vaakst als bovenste eindigt, wint de betreffende plek op de lijst.

'Zo bootsen we een ledenvergadering na', zegt Boudewijn Revis, directeur van het partijbureau van de VVD. 'Maar dit is nog democratischer, want hier komen veel meer mensen op af.'
Bij de linkse partijen heeft het congres de laatste stem in de samenstelling van de lijst. Het congres kan alternatieve kandidaten voor bepaalde plekken op de lijst aandragen, waarna er wordt gestemd. Dat kan tot pijnlijke taferelen voor het bestuur leiden. Zo dreigde het PvdA-congres een paar jaar geleden financieel specialist Paul Tang van een verkiesbare plaats te verdrijven, waarop de partijtop een klemmend beroep deed op de aanwezigen om dat niet te laten gebeuren.

Gewone leden
Niet per se iedereen mag trouwens stemmen bij de partijen ter linkerzijde. Bij de SP zijn alleen de ongeveer 900 afgevaardigden van de afdelingen stemgerechtigd. Bij de PvdA telt de stem van de afgevaardigden drie keer zo zwaar als die van gewone leden. Bij GroenLinks mogen alle congresgangers stemmen, onder voorwaarden. Een woordvoerster: 'Je moet een zekere tijd lid zijn en wel je contributie hebben betaald.'

Wie voor het CDA de Tweede Kamer in wil, kan zich tot 18 mei bij de partij melden. Een commissie onder leiding van Ank Bijleveld, commissaris van de koningin in Overijssel, zit de sollicitatiecommissie voor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.