Bolivar-biljetten, beschilderd door grafisch vormgever José León (26) in Galerie O Espacio in Caracas.

Reportage Venezuela

Alleen als kunst is geld nog iets waard in Venezuela

Bolivar-biljetten, beschilderd door grafisch vormgever José León (26) in Galerie O Espacio in Caracas. Beeld Manaure Quintero

Zondag gaat Venezuela naar de stembus, maar het land verkeert in een diepe economische crisis. Door hyperinflatie is papiergeld niets meer waard. Kunstenaars beschilderen bankbiljetten of maken er wc-papier van.

‘Eigenlijk is het illegaal om bankbiljetten ongeldig te maken.’ Armando Velutine, galeriehouder in de Venezolaanse hoofdstad Caracas wijst op het beschilderde briefgeld dat ingelijst in een van zijn vitrines staat. ‘Maar met die briefjes kun je toch niks meer kopen. Door ze voor kunst te gebruiken, krijgt de bolivar tenminste weer waarde.’

Galerie O Espacio ligt in Rosal, het financiële centrum van Caracas. Velutine en zijn compagnon Vanessa Rondón verkopen er moderne kunst van Venezolaanse makers. De beschilderde bankbiljetten zijn gemaakt door José León, een 26-jarige grafisch vormgever uit Maracaibo. ‘Venezolaans briefgeld is goedkoper dan tekenpapier’, aldus Rondón. ‘En León maakt met zijn werk natuurlijk ook een politiek statement.’

Op een briefje van 100 bolivar (0,0001 euro) heeft León een Star Wars-robot getekend. ‘BB-8’ staat dwars over de afbeelding van Simón Bolívar, bevrijder van Zuid-Amerika en naamgever van de socialistische Bolivariaanse revolutie. Op een biljet van 2 bolivar (0,000002 euro) gaf León een baard en sigaret aan vrijheidsstrijder Francisco de Miranda. De briefjes gaan voor 20 dollar over de toonbank, ingelijst kosten ze het dubbele.

Hyperinflatie

Venezuela gaat gebukt onder een diepe economische crisis met hyperinflatie. Het land is voor zijn inkomsten vrijwel volledig afhankelijk van de export van olie, maar door jarenlang wanbeleid en gedaalde olieprijzen zijn de inkomsten gekelderd. De socialistische regering heeft de meeste bedrijven genationaliseerd, maar is er niet in geslaagd de productie op gang te houden. Er is geen geld meer om de sociale programma’s te financieren en om dat te verhullen is de geldpers aangezet.

Anderhalf jaar geleden kostte een koffie verkeerd bij een lunchroom in Caracas nog 1.100 bolivar, begin januari was de prijs 20 duizend, inmiddels zijn de kosten opgelopen tot 380 duizend. Restaurants maken wekelijks een nieuwe prijslijst en steken de uitgeprinte A4’tjes los in de menukaart. Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) verwacht dat de inflatie dit jaar zal uitkomen op 13 duizend procent.

President Nicolás Maduro wijt de malaise in Venezuela aan een ‘economische oorlog, gevoerd door de Verenigde Staten en de oppositie met als doel de socialistische regering omver te werpen’. De president heeft eerder dit jaar de petro in het leven geroepen, een vooralsnog weinig succesvolle cryptomunt die de economie uit het slop moet halen. Zondag zijn de verkiezingen. Maduro heeft het electoraal hof en alle andere regeringsinstituten in zijn zak en gaat ervan uit te worden herkozen.

Rivaal

Zijn belangrijkste rivaal is Henri Falcón, militair en jurist. Falcón wordt bijgestaan door Francisco Rodríguez, gerenommeerd econoom en de gedoodverfde minister van Financiën in het onwaarschijnlijke geval dat Falcón de verkiezingen wint. ‘We gaan de economie dollariseren’, aldus Rodríguez. ‘Dat is de beste manier om hyperinflatie een halt toe te roepen.’

‘De genationaliseerde bedrijven moeten zo snel mogelijk terug naar hun rechtmatige eigenaars’, gaat Rodríguez verder. ‘We gaan ervoor zorgen dat Venezuela weer gaat produceren. Nu ligt alles volledig plat.’ Het minimumloon zal volgens de berekeningen van Rodríguez het eerste jaar op 75 dollar uitkomen. ‘Maar als wij ons programma kunnen uitvoeren, is dat over drie jaar 300 dollar.’

Begin deze maand heeft Maduro het minimum maandloon verhoogd naar 2,5 miljoen bolivars. Dat is een verdubbeling van het oude salaris en de derde keer dit jaar dat Maduro het loon verhoogt. Maar het is dweilen met de kraan open, 2,5 miljoen bolivar is nog maar 3 euro waard. Met dat geld kun je deze week een kilo kaas kopen, of vijftien bakbananen, of een grote fles shampoo.

Bijkomend probleem is dat er geen cash meer te krijgen is. Pinautomaten geven maximaal 20 duizend bolivar per dag, iets meer dan 2 eurocent. Maar ook op de zwarte geldmarkt is het crisis. Wisselaars op straat bieden 180 duizend bolivar per dollar, vier keer minder dan de werkelijke waarde. ‘Cash kost nu eenmaal geld’, aldus de logica van een geldhandelaar.

In de meeste restaurants en winkels is het mogelijk met pin te betalen. Maar als het pinapparaat stuk gaat, zijn er geen onderdelen om het ding te repareren. Een nieuwe importeren is voor kleine ondernemers onbetaalbaar. Overschrijvingen bieden uitkomst. Klanten betalen ter plekke via de mobiele app van hun bank en whatsappen een screenshot van de overschrijving naar de winkelmedewerker. Ook taxi-chauffeurs en straatverkopers lossen het op die manier op.

Ingelijste bankbiljetten Beeld Manaure Quintero

Investeren in kunst

Ondanks de crisis verkopen de beschilderde biljetten van León als een trein. ‘We krijgen veel bestellingen uit het buitenland’, zegt galeriehouder Rondón. ‘De meeste kopers zijn geëmigreerde Venezolanen’ De galerie is pas een half jaar open, maar de zaken gaan uitstekend. ‘Al onze prijzen zijn in dollars, dus de inflatie raakt ons nauwelijks’, aldus Rondón. ‘En in tijden van crisis investeren mensen graag in kunst.’

León is niet de enige die een nieuwe functie geeft aan de waardeloze bolivarbiljetten. De Venezolaanse kunstenaar Andrea Siervo (29) heeft een toiletpot beplakt met twaalfhonderd briefjes van 2 bolivar. ‘Met dat geld kan ik niet eens een flesje water of buskaartje kopen in Caracas’, zegt ze vanuit haar tijdelijke woonplaats Parijs. ‘Ik maakte de pot voor een expositie in Caracas vorig jaar. Hij is voorlopig niet te koop, ik hoop hem eerst nog in andere landen tentoon te stellen.’

Het kunstwerk heet Devaluation Stinks en Siervo bedoelt het als kritiek op de regering. ‘Een vierkante meter wc-papier is in Venezuela meer waard dan een vierkante meter briefgeld’, zegt ze. ‘Al mijn frustratie en verdriet hierover zit in dit werk.’ De kunstenaar heeft ook een rol wc-papier gemaakt van bankbiljetten. ‘Ik denk dat de boodschap daarmee wel duidelijk is.’

De wc-pot van Andrea Siervo.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.