Alle sappen in duurzaam karton

Consumeren..

Eén minuut. Langer heeft Lars Börje Läugren niet nodig om de reus te vellen. Het lijkt alsof hij vanuit de cabine op zijn ingenieuze voertuig – een bulldozer maar dan met voorop een grijparm en een zaag – de bomen uit de grond tilt, terwijl hij ze omzaagt.

En vallen doen ze, in dit bos in de buurt van Sverkestaån, 200 kilometer ten westen van Stockholm. Met een klap dreunt de hoge spar op de grond. De computer meet vierenhalve meter af, de boom wordt in gelijke stammen gezaagd, terwijl ondertussen de takken worden afgerist. Eén boom per minuut, 60 per uur, ruim 400 per dag, meer dan 2.000 per week. En zit de werkdag van Lars Börje Läugren erop, dan neemt zijn broer het over. De contractarbeiders werken gestaag door om de investering in hun dure rijdende zaagmachine à 450 duizend euro terug te verdienen.

Läugren hakt hout voor Kornäs, een van de grootste hout- en kartonproducenten. Het Zweedse bedrijf verwerkt per jaar 5,5 miljoen kubieke meter hout van den, spar en berk. Behalve als grondstof voor de bouw- en meubelindustrie produceerde Kornäs vorig jaar 1,1 miljoen ton papier en karton. Dat zijn bij elkaar 55 miljard melkpakken van 1 liter. Tetra Pak, in Nederland vooral bekend van de kartonnen verpakkingen van vruchtensappen, is een grote afnemer van dit karton, dat als een van de milieuvriendelijkste verpakkingsmaterialen geldt.

Maar ook dan kan en moet het nog beter, vinden ze bij Tetra Pak. Daarbij is hernieuwbaarheid het sleutelwoord: 75 procent van het materiaal dat Tetra Pak gebruikt is hernieuwbaar en dat geldt voornamelijk voor het hout. De natuurlijke bron – het bos – wordt voortdurend vervangen. Sterker, in Zweden wordt meer bos aangeplant dan wordt gekapt. En meer bos betekent minder CO2.

Het verpakkingsbedrijf wil dat het de CO2-uitstoot in 2010 met 10 procent heeft verminderd ten opzichte van 2005. ‘En dan hebben we het over absolute getallen’, zegt Rik Jakobs, directeur van Tetra Pak Benelux. ‘Maar om de CO2-voetafdruk die we op de aarde achter laten verder te verminderen, zijn meer maatregelen nodig.’

En dus stelt het bedrijf strenge eisen aan het bosbeheer van zijn leveranciers. Zo is al het hout traceerbaar. Dat gaat zo ver dat aan de hand van de houtvezel in een drankkarton bekend is uit welk bos de boom komt. Dat moet bijvoorbeeld illegale houtkap uitsluiten.

Daarnaast moet de bosbouw duurzaam zijn. Tetra Pak wil dat het hout dat voor het karton wordt gebruikt, gecertificeerd is, volgens een van de twee systemen die daarvoor wereldwijd sinds de jaren negentig gelden. De eisen zijn streng en omvangrijk. Culturele monumenten moeten onaangetast blijven, bedreigde dier- en plantsoorten moeten beschermd worden. Voor de biodiversiteit moet 5 procent van het bos helemaal met rust worden gelaten. Er moet rekening worden gehouden met de oorspronkelijke bewoners; in Zweden de Sami in het noorden. Maar ook moeten in de sector de cao’s worden nageleefd. En ook al wordt in een bos hout geproduceerd, recreatie moet mogelijk blijven. Ook in de eindeloze wouden in Zweden.

Hoe de certificering in de praktijk werkt, is zichtbaar in het bos bij Sverkestaån. Läugren mag stevig doorwerken, niet elke boom – hier tussen de 65 en 90 jaar oud – gaat tegen de vlakte. Per hectare moet een aantal bomen blijven staan en dood hout moet blijven liggen. Hier en daar wordt een boom alleen getopt, zodat insecten zich te goed kunnen doen aan de hoge stomp. Maar er valt nog veel werk te verzetten. Wereldwijd voldoet 8 procent van de productiebossen aan de normen voor certificering. En al ligt dat in Zweden – ruim 60 procent – hoger, van het karton dat Tetra Pak gebruikt, voldoet nog maar een kwart aan de strengste eisen. Daardoor merkt de consument nog weinig van de verantwoorde bosbouw die langzaam wordt ingevoerd in de karton- en verpakkingsindustrie. Het logo dat bij het gecertificeerde hout hoort, wordt in Nederland nog niet op de verpakking gebruikt. ‘25 procent gecertificeerd’ op een pak sap roept bij de consument alleen maar vragen op, vindt Jakobs.

Anders is dat in bijvoorbeeld de Verenigde Staten en Groot-Brittannië. De Amerikaanse supermarktgigant Walmart en ook het Britse Sainsbury’s hebben in de schappen al verpakkingen die afkomstig zijn uit de duurzame bosbouw. Jakobs: ‘We verwachten dat de vraag in Nederland in eerste instantie zal komen van fabrikanten bij wie een nog milieuvriendelijkere verpakking aansluit bij hun product. Dan denk ik bijvoorbeeld aan sojamelk.’ Navraag bij Albert Heijn leert dat AH zijn Amerikaanse en Britse collega’s nog niet volgt.

Vraag is ook of de consument er al klaar voor is. Kijk in de eerste de beste supermarkt en steeds meer kartonnen verpakkingen hebben plastic lipjes en dopjes. Jakobs: ‘Zonder dop is zonder meer milieuvriendelijker. Maar de tijd van het openknippen van een pak is voorbij.’

Een ander belangrijk niet-hernieuwbaar onderdeel van het drankkarton zijn de laagjes folie en aluminium die de levensmiddelen in het pak moeten beschermen tegen invloeden van buitenaf. Tetra Pak ‘is altijd met die laagjes bezig, maar morgen hebben we nog niet iets anders’, zegt Jakobs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden