NieuwsMH17-aanklagers

Alle Oekraïense MH17-aanklagers uit functie gezet na anticorruptie-examen

De Oekraïense aanklagers die zich bezighielden met MH17 zijn in een paar maanden tijd allemaal ontslagen. Ze zijn geofferd in de strijd van de nieuwe Oekraïense president tegen corruptie en plichtsverzuim. Wat betekent dit voor het onderzoek? En voor het proces dat op 9 maart begint?

17 juli 2014, brokstukken van MH17 liggen in een weiland in het oosten van Oekraïne.Beeld Alyona Zykina / EPA

1. Waarom is er ophef over het MH17-proces?

De zes Oekraïense officieren van justitie die de MH17-ramp onderzochten, zijn in de afgelopen maanden allemaal uit hun functie ontheven. Sommige van de officieren waren vanaf het eerste uur betrokken bij het onderzoek. Twee officieren zaten namens Oekraïne in het Joint Investigation Team (JIT), het internationale onderzoeksteam.

De zes officieren verloren hun baan bij een grote reorganisatie onder de vlag van corruptiebestrijding, zo meldt NRC Handelsblad. De reorganisatie komt voort uit de belofte van de vorig jaar aangetreden president Volodymir Zelenski om de diepgewortelde corruptie in het Oekraïense rechtssysteem uit te roeien. Bij het Openbaar Ministerie zijn 729 van de 1.339 officieren uit hun functie gezet.

2. Waarom zijn de zes officieren uit hun functie ontheven?

Ze zijn gezakt voor een herexamen dat alle officieren afgelopen najaar moesten afleggen. Het driedelige examen (toets algemene juridische kennis, intelligentietest en interview) was bedoeld om het OM te zuiveren. Oleksandr Lemenov, een lid van de examencommissie, zei in januari tegen weekblad Novoje Vremja dat er ‘sluwe’ en ‘onkundige’ officieren verwijderd zijn. ‘Het lage kennisniveau van veel officieren was verbazingwekkend.’

Maar MH17-officieren zeggen tegen NRC dat het examen niet eerlijk verliep en bedoeld was om zo veel mogelijk aanklagers te laten afvloeien. Een van de officieren zegt afgekeurd te zijn omdat hij een iPhone-oortje in had tijdens het examen – naar eigen zeggen vergeten uit te doen. Een ander zegt tijd verloren te hebben door computerproblemen. Ook moesten officieren een verklaring ondertekenen waarin stond dat de examencommissie gebruik mocht maken van anonieme tips over corruptie of plichtsverzuim. Wie weigerde te tekenen, vloog eruit.

3. Wat zijn de gevolgen voor het MH17-proces?

De verwachting is dat het ontslag van de Oekraïense aanklagers vooralsnog beperkte gevolgen heeft voor het MH17-proces dat op 9 maart begint in de extra beveiligde rechtbank op Schiphol. Tegen de vier verdachten ligt al een omvangrijk dossier, dat enkele tienduizenden pagina’s beslaat. Onlangs werd bekend dat een van hen, de Rus Oleg Poelatov, zich tijdens het proces laat vertegenwoordigen door twee Nederlandse advocaten. Het kan zijn dat het advocatenduo aanvullende onderzoekswensen indient, mogelijk is dan de hulp van Oekraïne nodig. De aanklagerswissel zou dan tot extra vertraging kunnen leiden bij het beantwoorden van de onderzoeksvragen.

Maar volgens het Nederlandse OM heeft Oekraïne beloofd dat een van de uit hun functie ontheven aanklagers aan het Joint Investigation Team verbonden blijft, om het ‘historisch besef’ te waarborgen. Het gaat om Oleh Peresada, de aanklager die het meeste contact had met het Nederlandse team. ‘Hij blijft, ook al heeft hij nu een andere functie gekregen en hij kan de nieuwe aanklagers wegwijs maken.’

Volgens een OM-woordvoerder is het niet ongebruikelijk dat tijdens een strafrechtelijk onderzoek een officier van justitie van baan wisselt. ‘Officieren komen en gaan. Bij een goede overdracht hoeft dat geen probleem te zijn.’ Volgende maand, als de JIT-overeenkomst verlengd wordt tussen Nederland, Oekraïne, Australië, België en Maleisië, kan Oekraïne nieuwe officieren aanstellen.

4. Welke gevolgen heeft dit voor eventuele andere MH17-processen?

Het JIT heeft eerder aangegeven dat er mogelijk nog meer MH17-strafzaken zullen volgen. In het proces dat volgende maand begint staan vier verdachten terecht die destijds een coördinerende rol vervulden in de rebellenrepubliek Donetsk. De hoop van justitie is om ook degenen te vervolgen die hoger én lager in de commandolijn een rol vervulden op de dag van de ramp, 17 juli 2014. Hier wordt nog onderzoek naar gedaan, het is nog onduidelijk wanneer er meer bekend wordt over deze eventuele nieuwe MH17-processen.

‘Ik hoop dat dat onderzoek onverdroten doorgaat’, zegt Piet Ploeg van de Stichting Vliegramp MH17. Al vreest hij door de aanklagerswissel wel voor extra tijdsverlies. ‘En ik begin me af te vragen welke prioriteit de Oekraïense president Zelenski aan dit onderzoek geeft. Eerst wordt verdachte Tsemach vrijgelaten, en nu worden de Oekraïense JIT-leden aan de kant gezet.’ Maar volgens een OM-woordvoerder blijft het OM met Oekraïne samenwerken ‘op de manier waarop we dat al die tijd hebben gedaan. We hebben ook afgelopen maanden nog nauw samengewerkt.’

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken, Vadim Pristajko, zei dinsdag dat het gedwongen vertrek van de MH17-officieren zijn aandacht heeft, maar gezien moet worden ‘in het kader van normale rotatie’.

5. Hoe reageert Rusland?

Het nieuws is een opsteker voor de Russische regering. Die probeert de geloofwaardigheid van het internationale onderzoek al jaren onderuit te halen met tegenstrijdige beweringen, maar ook door te wijzen op de JIT-deelname van ‘het vooringenomen’ Oekraïne, een geopolitieke vijand van Rusland. Het ontslag van de MH17-officieren geeft ook ammunitie aan de advocaten van verdachte Oleg Poelatov. Zij zullen de rechtbank er naar verwachting op wijzen dat een deel van de aangeleverde stukken verzameld is door officieren die ontslagen zijn wegens onkunde of onbetrouwbaarheid. Volgens het OM zou dit verwijt onterecht zijn. Want, stelt een woordvoerder, geen enkel aangeleverd bewijsstuk is ‘klakkeloos overgenomen. Alles wat in het dossier zit is gevalideerd, al het bewijs leunt op meerdere bronnen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden