REPORTAGE

Alle hoop gevestigd op gestolen Italiaans paspoort

Migranten in Griekenland komen nauwelijks meer het land uit nu veel grenzen zijn gesloten. Toch willen ze, net als de Iraniër Reza, weg. Zijn laatste 'redmiddel': een Italiaans paspoort.

Reza (rechts) zit met lotgenoten uit Iran in een bar aan het Victoriaplein in de Griekse hoofdstad Athene.Beeld Nicola Zolin

Reza (31) houdt zijn mond stijf dicht. Naast hem in het café zit een imposante Iraniër met een kaal hoofd en brede schouders. De man heeft zijn arm om Reza's schouder geslagen. Overdreven vriendschappelijk en dus een tikkeltje bedreigend. Reza luistert geconcentreerd. Hij moest twee keer van metro wisselen en diverse Grieken de weg vragen voordat hij het café in deze Griekse buitenwijk gevonden had. Nu wordt een telefoon onder zijn neus gehouden met daarop de foto van een paspoort. Een half uur later loopt hij opgewonden weer naar buiten. 'Van deze man ga ik een Italiaans paspoort kopen', zegt de Iraniër. 'Als ik het geld bij elkaar heb, kan ik hem morgen al ophalen.'

De Iraanse visser loopt zonder een kaartje te kopen de metro weer in, net als de Atheners. Hij gebruikt de trotse foto die hij na aankomst op het eiland Chios maakte nog steeds als achtergrondfoto van zijn telefoon. Het is al weken geleden dat hij aankwam, maar Reza is niet veel opgeschoten.

Bij de grens met Macedonië stuurde de Griekse politie hem terug naar Athene. Met een groep landgenoten en een smokkelaar keerde hij terug naar de grens om er een gat in een onbewaakt stuk hek te knippen. Maar na een uur wandelen door het donkere bos viel een groep mannen met stokken en messen hen aan. Getraumatiseerd keerde hij terug naar Athene.

Reza, niet zijn echte naam, vond daarna in de havenstad Patras een smokkelaar die hem onder een vrachtwagen op de veerboot naar het Italiaanse Bari zou loodsen, maar hij werd gesnapt door de politie. Toen probeerde hij op de veerboot naar Lesbos te stappen om zich daar opnieuw aan te melden, nu als Irakees. Maar weer hield de politie hem tegen. Het had overigens toch niet veel geholpen: een Grieks politiedocument met de Iraakse of Syrische nationaliteit biedt geen garantie meer voor doorreizen naar Macedonië. De grenswachten daar willen paspoorten zien.

Rond het Victoriaplein wordt levendig gehandeld in valse paspoorten.Beeld Nicola Zolin

Nieuwe hoop

Nu is een gestolen Italiaans paspoort de nieuwe hoop voor Reza. Migranten komen nauwelijks nog weg uit het Griekenland, omdat Oostenrijk en de Balkanlanden de stroom naar hun grenzen indammen. Het Europese verdelingsprogramma is nog altijd niet van de grond gekomen en Griekenland vreest te veranderen in een groot opvangkamp als de grens ook wordt gesloten voor vluchtelingen uit Syrië en Irak. Sinds een paar dagen laten de Macedonische grenswachten al geen Afghanen meer door.

De Afghanen die een paar dagen te laat op de Griekse eilanden aankwamen, voegen zich nu met een verwarde blik in de ogen bij de andere in Athene gestrande migranten op het Victoriaplein. Honderden mannen uit onder andere Marokko, Pakistan, Iran en Tunesië wachten al weken onder de bomen, broedend op een manier om het land uit te komen.

Met een beker door vrijwilligers uitgedeelde koffie in de hand laat de Libiër Nassir op zijn telefoon zijn plan zien. 'We gaan naar Ioannina en lopen dan naar Kakavia', zegt hij. 'Daarna nemen we een taxi naar Tirana en van daaruit reizen we door naar Montenegro.' De nieuwe Balkanroute. De route door de bergen van Albanië werd tot voor kort nauwelijks gebruikt. Maar donderdag arresteerde de Albanese politie in Kakavia twaalf Pakistanen die de grens waren overgestoken.

Veel migranten op het Victoriaplein weten niet goed wat ze moeten doen. 'Ik wacht op een antwoord van God', zegt een man uit Ivoorkust. 'Toen ik vertrok, wist ik niet dat de grens dicht was. Nu slaap ik al twee weken hier op de grond.' Achter hem klinkt een schreeuw. Een Afghaan valt krijsend en met een soort kungfu-bewegingen een andere man aan. De man uit Ivoorkust maakt zich snel uit de voeten.

Grimmige sfeer

Overdag spelen vrijwilligers spelletjes met de kinderen op het plein. 's Avonds hangt er een grimmige sfeer. 'Wij hoorden de afgelopen maanden veel verhalen van Afghanen die in hun slaap zijn beroofd van hun paspoorten', zegt een hulpverlener van het Griekse Leger des Heils. 'Andere migranten probeerden daarmee Macedonië binnen te komen.'


De meeste gestrande reizigers op het Victoriaplein zijn economische migranten, maar er zitten ook asielzoekers en minderjarigen tussen. Voor die kwetsbare groepen is Griekenland volgens mensenrechtenorganisaties een gevaarlijk land. Er is nauwelijks opvang, asiel aanvragen is vanwege personeelstekorten ingewikkeld en mensenrechten kunnen niet worden gegarandeerd. Veel migranten slapen op straat. 'Velen willen niet eens naar de opvang toe', zegt hulpverlener Vassilis, van het Leger des Heils. 'Smokkelaars hebben hen verteld dat ze daar worden gearresteerd.'


De gestrande migranten zijn een goudmijn voor mensensmokkelaars. 'Als er een nieuwe groep migranten arriveert zie je ze zo op ze afstappen', zegt Vassilis. 'Vaak komen ze uit dezelfde gemeenschappen als de migranten, maar wonen ze al jaren in Griekenland. Ze proberen ze van alles te verkopen. Duurdere bustickets, valse simkaarten, overnachtingen en informatie over de route.'


In oktober arresteerde de Griekse politie na een grootschalig onderzoek twaalf verdachten uit Pakistan, Egypte, Irak en Syrië voor het vervalsen en verkopen van paspoorten aan migranten en vluchtelingen. Volgens de Griekse politie importeerden ze materiaal uit Bulgarije en maakten ze in de werkplaatsen achter hun winkeltjes paspoorten uit Syrië en Irak na. Ook verkochten ze echte Europese paspoorten. De prijs liep op tot 800 euro.

Bedelen

Niet alle migranten kunnen de hoge prijzen van de smokkelaars betalen. Een groep Pakistanen begint hard te lachen als een Roma-meisje bij ze komt bedelen. Ze slapen al twee maanden onder een boom op het Omonia-plein en hebben niet eens geprobeerd naar de grens te reizen. Geldverspilling. 'Ik heb een vriend die het vijf keer probeerde en vijf keer werd teruggestuurd', vertelt Awais, uit Lahore. 'Ik wil terug naar Pakistan, maar daarvoor heb ik te weinig geld. En hier in Griekenland is geen werk om nieuw geld te verdienen. Ik zit vast.'

Ook Reza heeft moeite om de 1.000 euro te vinden waarvoor de kale man hem een Italiaans paspoort wil verkopen. Sinds hij uit Iran vertrok heeft hij al meer dan 2.700 euro aan smokkelaars betaald. Hij heeft nauwelijks nog genoeg geld om de Afghaanse man te betalen die hem voor 5 euro per nacht een tweekamerappartement laat delen met dertien andere migranten. Ze slapen op dekens op de grond van wat ooit een kinderkamer was. De glow-in-the-dark sterren zitten nog aan het plafond. In de badkamer wappert een vuilniszak voor het kapotte raam. Een van zijn huisgenoten vertelt dat hij teruggaat naar Iran, zijn laatste geld is gejat.

Tekst gaat verder onder de graphic

Katholiek worden

Maar Reza wil niet terug. Niet nadat hij zo veel geld in de reis heeft geïnvesteerd. 'Ik ben niet alleen vertrokken omdat er weinig geld is in Iran', zegt hij. 'Ook omdat onze regering niet goed is.' Net als een paar van zijn Iraanse vrienden draagt hij een gloednieuwe bijbel bij zich. 'Ik wil katholiek worden', zegt Reza. 'Maar als ik dat in Iran doe, arresteren ze me.'

Een dag later staat Reza mopperend op het Victoriaplein. Zijn zus heeft geld overgemaakt, maar zijn telefoon is gejat. Hij kan de code van de geldtransactie niet krijgen. Als hij eindelijk het geld binnen heeft, is de paspoortverkoper al vertrokken uit het café.

Morgen kan hij het weer proberen. De Afghaanse huisbaas verdient nog een keer 5 euro.

Prognose overheid: 3,6 miljoen vluchtelingen naar Duitsland tot 2020

Tot 2020 komen er 3,6 miljoen vluchtelingen naar Duitsland. Dat is althans het aantal waarmee de regering van Angela Merkel rekening houdt in financiële planningen. De prognose van het Duitse ministerie van Economische Zaken geldt niet als een officieel cijfer, maar is bedoeld als interne richtlijn voor de overheid. Want, redeneert de regering: in de huidige tijd kun je over het daadwerkelijke aantal vluchtelingen geen realistische uitspraken doen. Maar het getal 3,6 miljoen, de huidige 1,1 miljoen en per jaar een half miljoen erbij, kwam via journalisten van de Süddeutsche Zeitung toch naar buiten.

De reacties op de prognose waren vrij rustig, waarschijnlijk ook omdat onduidelijk is hoe realistisch het getal is. Aanleiding was een uitspraak van CDU-staatssecretaris Jens Spahn over het Duitse begrotingsoverschot van 19,4 miljard euro, het grootste sinds de Duitse eenwording. 'We hebben een begrotingsoverschot, maar de regering heeft geen geld over', zei Spahn. Veel ministeries claimden onmiddellijk een deel van de 19,4 miljard. Maar Spahn zei dat al dat geld nodig is om de komst van nog meer vluchtelingen in goede banen te leiden. Bovendien is het vermijden van een begrotingstekort, de zogenoemde 'Zwarte Nul', een stokpaardje van Wolfgang Schäuble, de minister van Financiën. Het zwart verwijst naar de politieke kleur van de CDU. Het houden van die nul is vooral voor het conservatieve kamp in de partij belangrijk en daarom dus indirect een voorwaarde voor een meerderheid bij CDU/CSU voor de vluchtelingenpolitiek van Angela Merkel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden