Alle denkbare grenzen overschreden

De Franse strafpleiter had een omstreden reputatie, onder meer omdat hij misdadigers als Klaus Barbie en Carlos de Jakhals verdedigde.

Afgelopen donderdag is het leven van de even befaamde als omstreden en schimmige strafpleiter Jacques Vergès 'gedoofd', zoals de Fransen zo prachtig zeggen. Hij overschreed alle denkbare grenzen, werd in ruime kring gehaat maar er was ook altijd bewondering 'omdat de werkelijkheid anders zo dodelijk vervelend wordt', zoals werd geschreven naar aanleiding van een portret dat de filmer Barbet Schroeder in 2007 van Vergès maakte.


Jacques Vergès zocht altijd het uiterste. Hij verdedigde de nazi Klaus Barbie en de terrorist Carlos de Jakhals, committeerde zich aan de Palestijnse zaak, werd moslim, flirtte met het antisemitisme, was een tijdlang communist en zelfs maoïst. In 1978 keerde hij terug nadat hij acht jaar totaal van de aardbodem leek te zijn verdwenen. Het gerucht ging dat Vergès al die tijd bij de massamoordenaar Pol Pot van de Rode Khmer in Cambodja had gezeten. Hij liet de suggestie zorgvuldig in het midden, sprak alleen van 'een grote vakantie' ergens in het Verre Oosten.


Vergès cultiveerde zijn hele leven een zekere schimmigheid of ambiguïteit - hij was volgens filmer Barbet Schroeder om die reden 'goed en kwaad voorbij'. Maar hij was ook een van de beste strafadvocaten van Frankrijk, zoals zijn confrère Jacques Kiejman vrijdag opmerkte in een eerbetoon aan de overledene.


Zelfs zijn geboortejaar is niet helemaal zeker. Vergès werd in 1924 of 1925 geboren in Thailand, het toenmalige Siam, uit een Franse vader die consul was en een Vietnamese moeder. Daarna verhuisde het gezin naar het Franse eiland Réunion in de Indische Oceaan, waar Jacques niet alleen Pol Pot leerde kennen maar ook op de middelbare school zijn eerste verzetsdaad pleegde. Tijdens de Tweede Wereldoorlog meldde zich in de haven van Réunion een torpedoboot van het Vrije Franse Leger, dat zich tegen het collaboratiebewind van Pétain had gekeerd. Vergès klom met enkele kornuitenop het dak van de school om de vlag van het petainistische Frankrijk neer te halen.


Na de oorlog kwam hij naar Europa, eerst naar Praag waar hij actief was in de communistische partij, daarna naar Frankrijk om rechten te gaan studeren. Hij zegde zijn lidmaatschap van de PCF in 1957 op omdat hij de partij 'te lauw' vond. Eind jaren vijftig pleitte hij zich in de kijker tijdens de Franse koloniale oorlog in Algerije. Hij voerde een snoeihard pleidooi voor een Algerijnse bommenlegster met wie hij later zou trouwen.


Zijn optreden in de rechtszaal noemde hij 'défense de rupture'. Met die 'verdediging van de breuk' bedoelde hij de breuk met de gevestigde orde. Hij liet zich aan de magistratuur, die naar zijn oordeel een illegale koloniale orde vertegenwoordigde, niets gelegen liggen. Zo ongepast was zijn optreden dat hij een jaar werd geschorst van de Parijse balie. Hij vestigde zich in Algiers, de antikoloniale strijd bleef zijn handelsmerk, in Algerije en meer algemeen de Arabische wereld bleef Vergès heel zijn leven een held.


Na de duistere periode in de jaren zeventig dook hij weer op, om in Parijs een advocatenpraktijk te beginnen. Hij excelleerde in opmerkelijke zaken, waarvan die tegen 'de slager van Lyon' Klaus Barbie de bekendste is gebleven. 'Zou u ook Hitler verdedigen', was ooit de vraag aan Vergès. 'Sterker, ik zou zelfs Bush verdedigen', was zijn antwoord. Hij verdedigde de leden van de linkse terreurgroep Action Directe, hij verdedigde Mitterrands ex-minister Roland Dumas die er op staatskosten een liefje op na hield. Zij laatste bekende klanten waren de Ivoriaanse ex-president Laurent Gbagbo die na verloren verkiezingen weigerde het veld te ruimen, en de voormalige Rode Khmer-president van Cambodja, Khieu Sampan.


Vergès stierf donderdag op 88-jarige leeftijd, geheel in stijl tot de laatste seconde, in het huis van Voltaire, de grootste dwarsligger uit de Franse geschiedenis.Martin Sommer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden