ANALYSEnieuw steunpakket

Alle banen behouden is in het nieuwe steunpakket niet langer het doel

Stefan Duurkoop (met baby), de eigenaar van de stadsbrouwerij Wageningen, bekijkt hoe de anderhalvemeterregels uitpakken op zijn terras.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Mogelijk eind deze week presenteert minister Koolmees het nieuwe steunpakket voor bedrijven en zzp’ers. Dat zal in elk geval geen kopie worden van het huidige pakket. Hoe moet de regeling eruitzien? 

Een clusterbom. Zo noemt vakbondsman Piet Fortuin van CNV de proefballon die Wouter Koolmees vrijdag opliet aan de talkshowtafel van Op1. Na weken van eensgezind crisisoverleg kondigde de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid terstond aan dat werkgevers die gebruikmaken van de looncompensatieregeling (NOW) toch hun personeel mogen ontslaan.

Het was voor het eerst dat de minister inzage gaf in het nieuwe steunpakket dat hij naar verwachting eind deze week of begin volgende week zal presenteren. En hoewel een clusterbom een overdrijving mag heten, is het duidelijk dat die eerste potloodschetsen al een hoop losmaken in politiek Den Haag en daarbuiten.

Het huidige noodpakket dat het kabinet begin maart afkondigde, met daarin de NOW, de zelfstandigenregeling (Tozo) en een eenmalige tegemoetkoming van 4.000 euro, eindigt eind deze maand. Het is wel duidelijk dat het nieuwe miljardenpakket daar geen directe kopie van wordt.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Diepe zakken

De voorwaarden worden aangescherpt. Bedrijven mogen straks geen winst uitkeren aan aandeelhouders en de eigen aandelen niet opkopen. De discussie richt zich vooral op het schrappen van de ‘ontslagboete’: werkgevers hoeven niet langer een toeslag te betalen als zij ondanks overheidssteun hun personeel ontslaan wegens bedrijfseconomische redenen. ‘We moeten eerlijk zijn’, stelde Koolmees, ‘dat deze crisis geen effect zal hebben op de werkgelegenheid en op bedrijven is een sprookje.’

Hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen begrijpt de ophef wel. ‘Het kabinet heeft met uitspraken over diepe zakken toch wel erg de verwachting gewekt dat het nog eens met hetzelfde pakket zou komen. Ik denk dat er toch het inzicht is gekomen dat bedrijven ook moeten reorganiseren, want als ze straks omvallen zijn we een heleboel werkgelegenheid kwijt.’

Ruim 2,1 miljoen Nederlanders, meer dan een kwart van de beroepsbevolking, liggen aan het overheidsinfuus. Het gros daarvan (1,8 miljoen) zijn werknemers van wie het UWV het loon deels doorbetaalt, daarnaast zijn er nog eens 340 duizend zelfstandigen van wie de gemeente het inkomen aanvult tot het bestaansminimum.

Hoewel sommige sectoren nu stapsgewijs de deuren mogen openen, lijkt het leed nog allerminst geleden. Zelfs als horecagelegenheden op 1 juni de tap van het slot kunnen halen, zullen ze nooit dezelfde omzetten kunnen draaien met anderhalve meter tussen de tafels en gasten. De evenementenbranche moet nog tot zeker september wachten. De crisis duurt, zo gaf ook Koolmees toe, langer dan verwacht.

Afslanking

Langdurig alles overeind houden kan niet, stelt hoogleraar financiële markten Arnoud Boot. ‘Dus je moet bedrijven en mensen een belang geven om zelf in actie te komen. Die NOW-regeling neemt het initiatief weg bij werknemers om op zoek te gaan naar iets anders als ze overbodig zijn. En een ontslagverbod zet bedrijven op slot.’ De hoogleraar pleit daarom voor een langzame ‘afslanking’ van de compensatieregeling. Bijvoorbeeld door minder uit te keren, of voor een kortere periode.

Bovendien hoopt hij dat het kabinet, zonder op de stoel van de ondernemer te gaan zitten, ook kijkt naar wat voor bedrijven echt meerwaarde hebben. ‘Als het koffiezaakje op de hoek weggaat, zit er binnen de kortste keren weer een nieuwe horecazaak in een iets andere vorm. Bij sectoren waar hoogwaardige kennis een rol speelt, zoals de metaalsector, wil je voorzichtiger zijn. Die bedrijven zijn niet zomaar vervangbaar.’

Daarmee belandt de crisisbestrijding volgens Wilthagen in een nieuwe fase. ‘De insteek van het eerste pakket was het behoud van al het werk. De logische stap die nu komt is het behoud van werkzekerheid: dat is de zekerheid om aan het werk te komen en te blijven, maar niet noodzakelijk in dezelfde functie en bij hetzelfde bedrijf.’

Scholing

Volgens vakbond CNV moet er daarom worden voorzien in scholing, zodat mensen van werk naar werk worden begeleid. Het ministerie verzekert dat dat in het pakket zal zitten, maar wil nog niets kwijt over de invulling of verplichting daarvan.

Het zal niet makkelijk worden om overtollige arbeidskrachten aan een nieuwe baan te helpen. Het aantal openstaande vacatures nam in de laatste weken van maart al met een kwart af. Bovendien kent Nederland relatief veel banen waarvoor enige vorm van opleiding vereist is. Wilthagen pleit daarom voor leerwerktrajecten,  waarbij de NOW wordt uitgekeerd aan bijvoorbeeld het ict-bedrijf dat nu een barman in dienst neemt en opleidt. Dat zou ook kunnen werken voor de zzp’ers die nu in leven worden gehouden met de Tozo-regeling.

Natuurlijk ben je er dan nog niet. Bedrijven zitten behalve met personeelskosten ook nog altijd met hoge huurprijzen, leveranciers, verzekeringen en stroomkosten in hun maag. Daarom moet het nieuwe noodpakket ook voorzien in kapitaallasten, stellen de werkgevers, vertegenwoordigd in belangenorganisatie VNO-NCW / MKB.

Al is ook in de Malietoren het besef doorgedrongen dat daarmee niet elk bedrijf te redden valt. Daarom staat op het wensenlijstje van de werkgevers ook de vraag om verlossing voor bedrijven die geen uitweg meer zien. ‘Zij moeten in de gelegenheid worden gesteld te stoppen zonder dat die schuldenberg groter wordt.’

De crisisbestrijding is zo binnen twee maanden een compleet andere fase ingegaan. Van alles redden tot redden wat er te redden valt.

‘Ik heb een stel leuke mensen, die wil ik er echt niet zomaar uit knallen’

Elise Moeskops, restauranteigenaar Amsterdam: ‘Ik zou liever willen dat de overheid 90 procent van mijn vaste lasten had betaald in plaats van mijn loonkosten. Daar zit de grote pijn. Want mijn personeel is flexibel, maar mijn huur en verzekering zijn dat niet. En als ik nu het verlies wil dempen met afhaalmaaltijden moet ik weer NOW inleveren. Al snap ik natuurlijk dat ze juist sturen op die loonkosten, zodat ik niemand ontsla.

‘Met die ontslagboete heb ik me niet beziggehouden. Ik zit ook nog steeds in de wedstrijd met het gevoel; we gaan deze klus met z’n allen klaren. Mijn personeel is mijn kapitaal. Ik heb vier muren en een stel leuke mensen die met een glimlach glaasjes wijn inschenken. Die wil ik er echt niet zomaar uit knallen. Maar ik moet eerlijk zijn: 1 juni kan ik waarschijnlijk niet open. Ik zit in het centrum van Amsterdam zonder terras. Dat gaat nooit lukken met anderhalve meter afstand.

‘Ik kan niet met 32 krachten blijven draaien, dus moet ik wel bezuinigen. Een kwart van mijn personeel bestaat uit studenten en scholieren, daarover hoef ik me minder schuldig te voelen, die redden zich wel en vinden wel een nieuw bijbaantje. Maar ik ga het zo lang mogelijk proberen uit te stellen om fulltimers en ouderen de deur te wijzen.’

‘Ik word financieel ontmoedigd om aan de slag te gaan’

Wendy Roobol, freelancesopraan: ‘Ik heb vrienden met een normale baan, zij gaan straks weer uit eten en naar het terras, maar ik verwacht niet dat ik mee kan. Tot 31 mei krijg ik de Tozo, dat is 1.000 euro per maand. Ik kan er net mijn vaste lasten niet van betalen, maar als ik bijverdien word ik direct gekort. Dus teer ik elke maand 150 euro in op mijn spaargeld.

‘Ik zou heel graag doen waarvoor ik ben opgeleid en waar mijn hart ligt. Maar ik word financieel ontmoedigd om aan de slag te gaan. Daarom zou ik graag willen dat er een tijdelijk basisinkomen komt voor sectoren die nog steeds niet open kunnen, zoals de mijne. Iets van 1.000 euro per maand waar je bovenop iets kan verdienen. Zodat we ons artistiek kunnen blijven ontwikkelen. Want als we als kunstenaars niet in staat gesteld worden om met ons vak bezig te blijven, dan verliezen we een rijkheid aan kunst en cultuur waaraan de behoefte nu juist heel groot is.

‘Woensdag zing ik op een begrafenis. Daar krijg ik 250 euro voor die ik direct moet inleveren. Ik doe het omdat ik iets voor anderen kan betekenen en even muziek kan maken, maar ondertussen ben ik me ook aan het oriënteren op ander werk.’

Verder lezen 

Met een niet eerder vertoond pakket aan rigoureuze steunmaatregelen hoopte het kabinet in maart de nationale economie in elk geval drie maanden lang door de coronacrisis te slepen.

Zeker 104 duizend werkgevers worden inmiddels gecompenseerd met de NOW. Ondernemers die tussen wal en schip dreigen te vallen, komen terecht bij dit UWV-kantoor in Eindhoven. 

Het aantal nieuwe WW-uitkeringen is in maart met 42 procent toegenomen ten opzichte van februari. Dat blijkt uit cijfers van het UWV. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden