ANALYSE

Alle artiesten klaar voor het grote politieke circus

De Algemene Politieke Beschouwingen zijn tegelijk het eerste verkiezingsdebat. Op wie moeten we de komende twee dagen letten? Voor welke politieke leider staat het meest op het spel? Na het debat zal duidelijker zijn hoe de ongekend lange verkiezingscampagne er gaat uitzien.

Beeld Bas van der Schot

Samsom PVDA: Balanceren met een links perspectief

Is de oude Samsom terug? Net als tijdens zijn succesvolle campagne van 2012 oogt de PvdA-fractievoorzitter in elk geval weer ontspannen. Dat was weleens anders.

Tot nu toe is hij ook de enige PvdA'er die zich heeft gemeld voor het lijsttrekkerschap, al wacht Lodewijk Asscher af in de coulissen.

Als Samsom werkelijk doorgaat, nemen de partij en hijzelf een groot risico. De PvdA scoort al tijden beroerd in de peilingen en Samsom behoort tot de minst geliefde politici. De laatste drie verkiezingen gingen bovendien allemaal verloren. Als herstel uitblijft, zijn de sociaal-democraten na de volgende Tweede Kamerverkiezingen veroordeeld tot een marginale rol.

Samsom gelooft nog steeds in een ontsnapping, maar daarvoor is wel een ingewikkelde balanceeract nodig. Aan de ene kant wil de PvdA-leider trots uitdragen over het kabinetsbeleid, aan de andere kant moet er ook een links perspectief komen. Vooral SP en GroenLinks zullen de druk opvoeren om nu al kleur te bekennen.

Weinig wijst vooralsnog op een Lazarus-achtige wederopstanding van de PvdA, maar Samsom zal er vandaag een eerste aanzet voor willen geven.

Pechtold D66: Hinkelen met hervormingsidealen

De D66-leider was de afgelopen jaren kampioen van de hervormingen. In de ogen van Pechtold was het altijd te weinig en te laat, maar als gedoogpartner moedigde hij het kabinet zo wel aan om 'achterstallig onderhoud' te verrichten.

Het probleem voor Pechtold is dat de kiezer hervormingsmoe is. D66 wil nog steeds het belastingstelsel, de arbeidsmarkt en het pensioenstelsel hervormen, maar de sociaal-liberalen zullen ook een andere agenda moeten presenteren. Het grote verkiezingsthema is naar verwachting de 'nationale identiteit'. Anders dan voor de twee andere gedoogpartners van Rutte II - de ChristenUnie en SGP - is dat voor Pechtold geen vertrouwd terrein.

De D66-leider onderscheidt zich nu van Rutte en Buma door de multiculturele samenleving te omarmen. Ook op het gebied van milieubeleid is D66 verder opgeschoven naar het GroenLinks van Klaver, die wordt gezien als een potentiële bedreiging voor Pechtold.

De D66'er heeft tot verbazing van zijn concurrenten zelfs al gezinspeeld op een vertrek: als zijn partij niet in het kabinet komt, zwaait hij af. Vandaag moet Pechtold aantonen dat hij nog steeds fris genoeg is om de strijd aan te gaan.

Roemer SP: Jongleren met woede over de markt

De SP-leider poseerde deze week al met een kettingzaag in een paginagrote krantenadvertentie. Boodschap: 'Zet de zaag in het eigen risico.' Het is een betaalde vooraankondiging voor het debat van vandaag: een groot deel van Emile Roemers spreektekst zal opgaan aan de zorg.

De overkoepelende vraag is of Roemer overtuigt als vertolker van een breed maatschappelijk ongenoegen. Uit een peiling van I&O Research blijkt dat een aanzienlijk deel van de kiezers genoeg heeft van de marktwerking in de zorg en het onderwijs. Bovendien willen veel Nederlanders dat de AOW-leeftijd teruggaat naar 65 jaar.

Allemaal thema's uit het SP-programma. Dat maakt het nog pijnlijker dat de partij kwakkelt in de peilingen, wat moeilijk los valt te zien van Roemer, die sinds de dramatische verkiezingscampagne van 2012 nooit helemaal is hersteld.

Onder leiding van partijvoorzitter Ron Meyer maakt de SP nu een doorstart. Oude ideeën krijgen een nieuw jasje.

Roemer zal hopen op zijn eigen doorstart. Rivalen maken er een gewoonte van om hem in het nauw te drijven met detaillistische vragen. De SP-leider moet dat vandaag zien te pareren.

Beeld Bas van der Schot

Buma CDA: Overeind blijven met overtuiging

Het CDA hoopt stiekem dat Buma het alternatief voor Mark Rutte kan worden. Soberder misschien, minder goedlachs, maar wel degelijk en betrouwbaar.

Vooralsnog blijft het bij hoop. Zeker na de grote Rutte-show van de afgelopen weken, inclusief optredens bij De Wereld Draait Door en Zomergasten, zit de VVD in de lift. Buma blijft juist relatief onbekend bij het grote publiek.

Aan de andere kant: niets is zo overtuigend als een overtuiging. En Buma is ervan overtuigd dat het leiderschap van Rutte tekortschiet. Buma is een van de weinige politici die de afgelopen jaren gevoelloos bleven voor de toenaderingen van de premier.

Constructieve oppositie? Buma bedankte voor de eer. De CDA-leider viel juist op met harde, bijna persoonlijke aanvallen. Hij noemde premier Rutte al 'kampioen loze beloftes'.

Het probleem voor Buma is dat de rechterflank nu overvol is, met rivalen als de VVD, PVV en het VNL van Jan Roos. En dan is er ook nog een partij als 50Plus die aan de weg timmert met een conservatief verhaal voor de oudere kiezer. De CDA-leider moet vandaag laten zien dat hij zich in dat drukke veld kan onderscheiden.

Klaver GROENLINKS: Koorddansen met charisma

De nieuwe GroenLinks-leider schrikt niet terug voor grote woorden. Hij wil van GroenLinks een volkspartij maken en presenteert zichzelf als een alternatief voor Wilders en Rutte. Het enthousiasme van de 30-jarige Klaver maakt hem aantrekkelijk voor veel media, wat zeker met een campagne in aantocht een wapen kan zijn. Volgens een peiling van I&O Research behoort hij nu al tot de hoogst gewaardeerde politici.

Klaver zal in elk geval niet worden onderschat. Zeker bij de PvdA zien ze achter de façade van de frisse, jonge lijsttrekker ook een politicus die niet terugschrikt voor 'politieke spelletjes'. Hij bracht de regeringspartij meerdere keren in verlegenheid met moties die bedoeld waren om een wig te drijven tussen VVD en PvdA. Het kwam Klaver afgelopen vrijdag op een schrobbering van Jeroen Dijsselbloem te staan.

Klaver kan zich schrap zetten. Hij pleit nu bijvoorbeeld hartstochtelijk voor het afschaffen van het eigen risico, maar in 2012 steunde zijn partij nog een forse verhoging. Ook zal Klaver duidelijk moeten maken hoe zijn strijd tegen tweedeling te rijmen is met de steun voor het bekritiseerde leenstelsel in het hoger onderwijs.

Beeld RV

Krol 50PLUS: Voorbereid zijn op tegenwind

Inderdaad, 50Plus heeft in de Tweede Kamer maar één zetel. Toch is Henk Krol inmiddels een factor die moeilijk genegeerd kan worden. Hij belooft gouden bergen aan ouderen (AOW-leeftijd omlaag, AOW-uitkering omhoog, geen kortingen op de pensioenen, gratis onderwijs en een wc in elke treinwagon). Dat slaat aan. In bijna alle peilingen staat 50Plus nu op behoorlijke winst.

De kans is bovendien aanzienlijk dat pensioenfondsen een paar maanden voor de verkiezingen weer moeten korten op de uitkeringen. Dat zal de boosheid bij senioren alleen aanwakkeren, iets waarop Krol en zijn politieke peetvader, Jan Nagel, gretig inspelen.

Krol droomt ongegeneerd van 50Plus als regeringspartij. Als minister denkt hij aan iemand als Sjuul Paradijs, de ex-hoofdredacteur van De Telegraaf. De senatoren Nagel en Martin van Rooijen zijn volgens de voormalige hoofdredacteur van de Gay Krant ook prima opties.

Veel tegenwind krijgt Krol nog niet. Dat kan vandaag veranderen, al spreekt de 50Plus-leider naar verwachting pas midden in de nacht. Andere partijen zullen testen hoe het zit met de feitenkennis van Krol, ook naar eigen zeggen niet de beste boekhouder. Grote vraag: waar haalt 50Plus het geld vandaan voor alle plannen?

Wilders PVV: Echt gehoord worden met een megafoon

Wilders begon deze kabinetsperiode als grootste oppositiepartij - en daarmee eerste spreker bij de Algemene Politieke Beschouwingen - maar na de drie afsplitsingen is hij veroordeeld tot een later tijdstip. Vorig jaar kreeg Wilders zelfs pas na het achtuurjournaal het woord. Tot zijn zichtbare chagrijn, want de PVV-leider slaagt er normaal gesproken altijd in om de eerste berichtgeving te domineren.

Aan munitie ook dit jaar geen gebrek. Wilders zal er na een Europese zomer met meerdere aanslagen op wijzen dat hij altijd al waarschuwde dat er onder de vluchtelingen ook terroristen schuilgaan - ook toen dat door de veiligheidsdiensten nog werd ontkend. De verontwaardiging over treitervloggers is nieuwe brandstof voor zijn strijd tegen de multiculturele samenleving.

Wilders kan tegengas verwachten. Alexander Pechtold, Jesse Klaver en Denk-voorman Tunahan Kuzu verdringen zich om de rol van de 'anti-Wilders'. En het CDA en de VVD willen de PVV'er wegzetten als een poseur die alleen maar van de zijlijn blijft schreeuwen.

Wilders zal een antwoord moeten vinden op het verwijt dat hij helemaal niet wil regeren, al is het maar om te voorkomen dat zijn achterban straks gedemotiveerd afziet van een gang naar de stembus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden