Alle argumenten voor de JSF zijn versleten

JSF-adept Joël Voordewind, Kamerlid voor de ChristenUnie, waarschuwde op 25 oktober op Radio 1 dramatisch dat 'de F-16's uit de lucht vallen'. En het is waar: dat zal de JSF niet gebeuren zolang het ding niet eens van de startbaan komt. Het is de redenering dat je beter dan een te trage klok een kapotte klok kunt hebben, die geeft tenminste nog twee keer per dag de juiste tijd aan.


Toegegeven: dat klinkt lichtzinnig, maar de argumentatie om almaar door te gaan met de JSF - ook die van de Algemene Rekenkamer - is moeilijk meer serieus te nemen. Echt lichtzinnig was bijvoorbeeld hoe de luchtmacht van meet af aan elk alternatief (Eurofighter, Rafale, Saabs of F-16's 2.0, nog iets anders van de plank) saboteerde. Men wilde domweg top gun blijven spelen met de Amerikanen.


Al even lichtzinnig was de business case die in elkaar werd geschroefd om te suggereren dat de JSF in plaats van - zoals verstandige mensen toen al zagen aankomen - een bodemloze put een voor staat en bedrijfsleven profijtelijke onderneming was. Tegenorders garandeerden banen en state-of-the-art technische kennis ter waarde van miljarden, en dan kregen we ook nog korting op die prachtige vliegtuigen!


Daarmee maakte men, al het andere daargelaten, ook meteen de rampzalige denkfout waardoor zo veel grote projecten rampzalig mislukken: de dubbele agenda. Het echte doel was het handhaven van een doelmatige luchtmacht. Maar tegelijk wilde men ook allerlei andere voordeeltjes binnenhalen. Banen en kennis voor de luchtvaartindustrie, en de toestellen op termijn voor een prikkie, omdat ze zich door industriële orders zouden terugverdienen.


Wel, dat hebben we geweten. Van die technische kennis werd niets meer vernomen. Natuurlijk niet, critici waarschuwden destijds al dat de Amerikanen wel gek zouden zijn om ons in hun staatsgeheime potten vol voorsprongtechnologie te laten kijken. We mogen kabelbomen maken en ander koeliewerk doen, met soms een snoepje tweederangs-toptechnologie om volk en parlement rustig te houden. Bij echt interessante zaken komen Nederlandse specialisten niet eens in de buurt.


Al gauw bleek de business-case ook financieel gebakken lucht en moest de belastingbetaler weer de poeplap trekken. Die kant van de operatie begon daarmee verdacht veel te lijken op een vehikel voor even ongeoorloofde als onnodige en onbegrijpelijke staatssteun voor een handvol bedrijven als Stork.


Ondertussen is het project goed voor zo ongeveer duizend arbeidsplaatsen. Per baan verdwijnen er dus jaarlijks vele tienduizenden euro's naar de VS, waar we niets anders voor terugkrijgen. Het is een even exorbitante als idiote vorm van werkverschaffing, want de arbeidsmarkt staat te springen om dat soort technici.


Ondertussen lijkt de JSF op weg om de duurste witte olifant aller tijden te worden, hopeloos uit de tijd vanaf dag één. Terwijl het project van de ene kostenverhogende vertraging naar de andere sukkelt, schrijdt de techniek voort en veranderen de tijden, net als de taken van de krijgsmacht. Dat maakt uitstappen uit dit onzalige project des te urgenter.


Wat Defensie, politiek Den Haag en de bedrijvenlobby destijds tevens om zeep brachten, was de kans op een samenbindend Europees project van aanzienlijke omvang en statuur. Europa heeft meer dan ooit behoefte aan voor iedere ingezetene duidelijk waarneembare en begrijpelijke inhoud. Daardoor zou allicht ook de neiging van 'Brussel' afnemen om zich hinderlijk met allerlei flutdingen te bemoeien. Een Europese defensie is een reuzenstap te ver, maar een gezamenlijk gedragen, hoogwaardige defensie-industrie zou dat niet moeten zijn. Die vormt ook een logische volgende stap op weg naar Europese eenwording, die immers altijd langs economische lijnen liep.


Daarvoor is wel een mentale draai nodig. Van de politiek, die het JSF-verlies moet nemen, eindelijk eens duidelijk voor Europa moet kiezen en de onvermijdelijke Amerikaanse gramschap moet paaien. Van de luchtmacht, die haar loyaliteit aan het land en eisen van efficiëntie ver boven sentiment en wat ze zoal gewend is moet stellen. En van de burger, die over het crisisgevoel heen het bredere Europese perspectief weer moet gaan zien, en zich moet realiseren wat de positie van het schip Europa is in een snel veranderende wereld.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden