Alle actuele muziek op één Rotterdams podium: 'Het mengen van stijlvormen is een natuurlijke ontwikkeling'

'DE VOLHARDING heeft hier wel eens staan spelen. Zij namen al bijna de helft van de ruimte in beslag', zegt Theo Muller terwijl hij door Zaal De Unie in Rotterdam stapt....

Zaal De Unie is voor veel concerten te klein en de voorzieningen en de akoestiek zijn slecht, meent hij. De muziekbeoefening op het terrein van de jazz, de geïmproviseerde muziek en de hedendaagse gecomponeerde muziek is in Rotterdam bovendien verspreid over vele podia, die allemaal hun beperkingen hebben. Optredens vinden plaats in cafés en zalen die er ongeschikt voor zijn. De stimulans om het genre op een hoger plan te brengen ontbreekt, vindt Muller. Pogingen een jazz-podium te creëren zijn steeds verworden tot een lijdensweg.

Op initiatief van het Rotterdams Muzikanten Platform is een rapport opgesteld dat nu op het stadhuis aan de Coolsingel ligt. In het najaar buigt de gemeenteraad zich er waarschijnlijk over. 'Naar een centrum voor actuele muziek in Rotterdam', luidt de titel van het rapport. Behalve door muzikanten en de Rotterdamse Kunststichting, wordt het plan ondersteund door podia als Zaal De Unie, Dodorama en Jazz in Popular.

Jazz, geïmproviseerde muziek en hedendaagse gecomponeerde muziek samen brengen op één nieuw podium is uniek volgens Muller. Hij vindt het een logisch gevolg van de ontwikkeling die de drie onderscheiden stijlen de afgelopen decennia hebben doorgemaakt. Muzikanten en componisten gebruiken steeds meer elementen uit verschillende stijlen. 'De muzikanten die het initiatief hebben genomen, komen uit verschillende geledingen. Zij willen de genres bij elkaar brengen. Dat zegt genoeg. Dat betekent dat het onder de musici leeft.'

In het rapport staat het als volgt: 'De historisch gegroeide stijltyperingen zijn voor de huidige generatie musici geen op zichzelf staande stromingen, maar mogelijke bronnen, waarvan vrijelijk gebruik kan worden gemaakt. De crossover, het mengen van verschillende stijlvormen, maar ook de combinatie met bijvoorbeeld beeldende kunst, film of poëzie, is een natuurlijke ontwikkeling geworden.'

Muller schetst de landelijke trend. In Den Bosch heeft de Stichting Synagoge vergaande plannen om de activiteiten van de Stichting Jazz te bundelen met de Stichting Resonans, die zich beweegt op het terrein van de hedendaagse gecomponeerde muziek. In Amsterdam komen de IJsbreker en het BIM-huis meer en meer tot samenwerking.

Met de podia in Rotterdam is het al jaren tobben. Jazz is te beluisteren in gelegenheden als jazzcafé Dizzy, waar doorgaans wordt gekozen voor publiekstrekkers en het tappen van bier prioriteit heeft. Voor moeilijker genres is minder aandacht en het gekletter van de borden op de achtergrond is evenmin ideaal.

Het Doelencafé programmeert vooral mainstream-jazz, in Rotterdam aangeduid als 'AVRO-jazz'. In concertgebouw De Doelen ligt het accent op het klassieke repertoire. Slechts mondjesmaat komt hedendaagse gecomponeerde muziek er aan bod, als daar althans ruime belangstelling voor mag worden verwacht. Bovendien ademt een zaal in de Doelen de sfeer die hoort bij romantisch-klassieke muziek. Muller: 'Componisten zeggen: daar gaan we niet heen. De museum-sfeer van die zaal hoort bij een andere soort muziek. Ik kan me dat voorstellen. Zo'n foyer, de koffiekopjes voor de pauze staan klaar.'

Zaal De Unie is de laatste jaren de belangrijkste steunpilaar voor de hedendaagse gecomponeerde muziek. De ruimte biedt tachtig bezoekers een zitplaats. Vaak is dat voldoende, maar sommige series zijn verhuisd naar een grotere zaal in de Doelen.

Jazz-concerten vonden een paar jaar geleden nog plaats in Thelonious, een kelder aan winkelstraat de Lijnbaan. De organisatie ging echter failliet. Het vrijwilligerswerk en de inzet van een betaalde kracht konden de continuïteit niet veiligstellen. Een ander initiatief, Mephisto, was jaren daarvoor ook slechts een kort bestaan gegund.

Sinds twee jaar vinden de grotere jazz-concerten plaats in Popular, een centrum naast de popzaal Nighttown aan de West-Kruiskade. Verder is er spontaan een nieuw initiatief ontstaan voor met name geïmproviseerde muziek: Dodorama biedt plek aan ongeveer vijftig bezoekers. Het pand aan de Rochussenstraat moet echter op vrij korte termijn dicht.

De plannenmakers hebben als nieuw centrum voor actuele muziek de Thalia-bioscoop aan de Kruiskade op het oog. Het pand is door de gemeente Rotterdam gekocht van het MGM-concern en is komend voorjaar beschikbaar. De kosten voor aankoop en verbouwing zijn begroot op bijna tien miljoen gulden. De jaarlijkse huisvestingslasten bedragen bijna negentigduizend gulden. In het scenario waarin deze bedragen door de gemeente op tafel worden gelegd, moet jaarlijks nog eens zeshonderdduizend gulden worden bijgepast om het exploitatietekort te dekken.

Voor dat geld krijgt Rotterdam een muziekcentrum met een grote zaal (driehonderd zitplaatsen) en een kleine zaal annex repetitieruimte (honderd plaatsen). Er komen goede kleedruimten, kantoren voor verwante instellingen, een studio en een muziekcafé. Er is ruimte voor kleine en grote concerten en voor festivals.

Een van de critici van het plan is Cyriel Pluimakers. Hij organiseerde vijf jaar lang het jazzprogramma in Thelonious en werkt nu onder meer mee aan het organiseren van de jazzconcerten in Popular. Hij juicht het plan voor een nieuw Rotterdams centrum voor actuele muziek wel toe, maar vindt het te ambitieus. Eerst moet volgens hem gedegen marktonderzoek worden verricht om de 'werkelijke belangstelling te peilen'. 'Het probleem is dat hier te weinig publiek is voor actuele muziekvormen. Regelmatig zijn er mensen die hun nek uitsteken, die initiatieven ontplooien en leuke concerten opzetten, maar het publiek komt alleen voor de festivals. De helft van de mensen in mijn kaartenbak, de vaste klanten van de jazzconcerten, komt niet uit Rotterdam. Ze komen uit de randgemeenten en vooral uit de rest van Nederland.'

Volgens Pluimakers loopt het publiek alleen warm voor grote internationale namen en is de belangstelling voor Nederlandse ensembles 'bijzonder matig'. 'Het is natuurlijk ook leuker om te zeggen dat je naar James Carter bent geweest dan naar een willekeurig Nederlands optreden.' Hij vindt dat het publiek te weinig openstaat voor onbekende namen en te weinig waardering heeft voor Nederlandse muzikanten. 'Er moet in Rotterdam nog veel werk worden verzet om meer publieke belangstelling te kweken.'

'Het zou prachtig zijn als we de goede sfeer van Dodorama zouden kunnen meenemen naar een nieuw centrum', zegt Mariëtte Rouppe van der Voort. Zij is saxofoniste en fluitiste en geeft les bij de Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam. Daarnaast treedt zij op met onder meer een eigen ensemble, de Rouppe Groep. 'Er is een grote groep liefhebbers op de muziekschool en er zijn veel workshops in de stad.' Zij meent dat bij musici en actieve luisteraars de behoefte aan een nieuw centrum groot is. 'Er is zeker een publiek als er voldoende moeite wordt gedaan en de aanpak van het centrum professioneel is.

'Er zijn goede plekken voor actuele muziek in Rotterdam, maar het is allemaal klein en versnipperd. Ik repeteer regelmatig in het BIM-huis in Amsterdam. Daar is een sfeer die past bij de muziek die ik wil maken. Zo zou het in een nieuw centrum in Rotterdam ook moeten zijn. Doordat musici elkaar tegenkomen ontstaan nieuwe ideeën.'

In het rapport van de initiatiefnemers staat dat over de omvang van het publiek nauwelijks iets bekend is. Theo Muller van de Rotterdamse Kunststichting hoopt dat de combinatie van verschillende genres nieuwe belangstellenden trekt. Hij verwacht dat een vermenging van stijlen wervend zal werken. 'De musici, de componisten en het publiek moeten er een inspirerende sfeer aantreffen. Het zal van de uitstraling en de programmering afhangen of het aanslaat. Maar het past bij Rotterdam als nieuwe stad.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden