Alijev hunkert naar erfopvolging

President Hejdar Alijev van de voormalige Sovjet-republiek Azerbeidzjan weet van geen wijken. Ondanks zijn zwakke gezondheid en hoge leeftijd (hij wordt volgend jaar tachtig) maakte hij onlangs bekend deel te nemen aan de presidentsverkiezingen in 2003....

De Azeri's stemmen over bijna dertig wijzigingen in twintig artikelen in de grondwet. Met het referendum wil Alijev het kiesstelsel veranderen van het systeem van evenredige vertegenwoordiging in een districtenstelsel. Ook wil hij het percentage stemmen dat nodig is om de presidentsverkiezingen te winnen van 75 procent naar 50 procent verlagen. De uitslag van de verkiezingen zou bovendien niet binnen zeven, maar pas binnen veertien dagen bekend moeten zijn.

Deze amendementen geven de president en zijn partij Jeni Azerbeidzjan groot voordeel bij toekomstige verkiezingen. Een districtenstelsel maakt het voor de presidentiële partij veel makkelijker de verkiezingen te winnen. De 'partij van de macht' heeft veel meer financiële middelen dan de oppositie, waardoor zij in veel meer districten kan meedoen dan enig andere partij. Ook het verlengen van de uitslagtermijn wekt wantrouwen in een land waar volgens internationale waarnemers bij verkiezingen steevast gefraudeerd wordt.

Maar het meest controversiële voorstel van Alijev is om de premier in plaats van de parlementsvoorzitter plaatsvervangend staatshoofd te maken. Als de president fysiek niet in staat is te regeren of als hij plotseling aftreedt, neemt de parlementsvoorzitter zijn functie over. Het parlement kiest zijn eigen voorzitter. Alijev wil nu dat de door hemzelf aangewezen premier die functie krijgt.

De oppositie schreeuwt moord en brand over die grondwetswijziging omdat het de president in staat stelt zijn zoon Ilham als opvolger aan te wijzen. Alijev probeert al jaren zijn zoon, die leider is van Jeni Azerbeidzjan, op een plek te krijgen die erfopvolging mogelijk maakt.

Er hebben zich 26 oppositieparijen en -bewegingen gemeld voor een boycot van het referendum. Bijna iedere dag wordt er gedemonstreerd in het centrum van Bakoe, de hoofdstad van Azerbeidzjan. De grootste protestactie werd dinsdag door drieduizend opposanten gehouden.

De oppositie wil dat het referendum wordt uitgesteld om tijd te winnen om de kiezers beter te kunnen informeren. Ook wil de oppositie meer tijd om twintigduizend eigen waarnemers aan te trekken die moeten controleren of de verkiezingen eerlijk verlopen. Er zijn al duizenden waarnemers aangesteld, maar 90 procent van hen is gelieerd aan de regeringspartij.

Hejdar Alijevs manier van regeren volgt het bekende patroon van veel van de presidenten van voormalige Sovjet-republieken in Centraal-Azië en de Kaukasus. De meesten waren in de jaren tachtig al secretaris van de communistische partij in hun deelrepubliek. Door gebruik te maken van de netwerken die zij in het sovjettijdperk vanuit de communistische partij hadden opgezet, kwamen ze begin jaren negentig vrij gemakkelijk aan de macht. Met frauduleuze referenda of decreten proberen ze die macht in handen te houden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden