Nieuws

Algerijnse president Bouteflika (82) zwicht voor demonstranten en gaat niet op voor vijfde termijn

De belangrijkste eis van de demonstranten in Algerije is ingewilligd. President Abdelaziz Bouteflika stelt zich niet herkiesbaar. Maandagmiddag liet hij, na terugkeer van een verblijf van twee weken in een Zwitsers ziekenhuis, in een schriftelijke verklaring aan de natie weten niet langer een vijfde termijn te ambiëren. De 82-jarige president was sinds 1999 aan de macht.

Vreugde in de straten van Algiers, maandagavond, na het bekend worden dat president Bouteflika zich terugtrekt als kandidaat voor de verkiezingen. Beeld AFP

In de hoofdstad Algiers gingen inwoners na de aankondiging juichend de straat op, velend zwaaiend met de nationale vlag. Automobilisten claxonneerden vrolijk. ‘Onze protesten hebben resultaat gehad! We hebben de aanhangers van de vijfde termijn verslagen’, zei de 50-jarige taxichauffeur Mohamed Kaci tegen persbureau Reuters. ‘We hebben vreedzaam de marionet ten val gebracht’, riepen anderen.

Honderdduizenden Algerijnen hebben tweeënhalve week lang bijna dagelijks in Algiers en andere steden geprotesteerd tegen een nieuwe regeertermijn voor Bouteflika na de presidentsverkiezingen die voor 18 april waren uitgeschreven. Sinds een beroerte in 2013 was de president nauwelijks nog in het openbaar verschenen. Hij zit in een rolstoel en is amper tot spreken in staat.

Nationale conferentie

Toch zullen de Algerijnen Bouteflika nog enige tijd moeten dulden. Hij zei niets over aftreden op korte termijn. De verkiezingen worden uitgesteld tot een nader te bepalen datum, zo bleek uit de verklaring. Er komt een ‘nationale conferentie’ die een nieuwe grondwet gaat opstellen en verkiezingen moet uitschrijven. De grondwet wordt aan de bevolking voorgelegd in een referendum.

Bouteflika wil zo het fundament leggen voor een ‘nieuwe republiek’ die in handen wordt gelegd van ‘een nieuwe generatie’ Algerijnen. De betogingen van de afgelopen weken werden gedragen door jongeren, hoewel gaandeweg ook steeds meer ouderen en hele gezinnen de straat op gingen. Bijna twee derde van de bevolking is jonger dan 30 jaar.

Beeld AFP

Hervormingen

Er zal spoedig een overgangsregering aantreden. Die moet volgens Bouteflika economische en politieke hervormingen in gang zetten. Om te beginnen trad maandag premier Ahmed Ouyahai af. Hij is vervangen door minister van Binnenlandse Zaken Noureddine Bedoui. De nationale conferentie moet eind dit jaar haar werk af hebben, dus waarschijnlijk zullen pas daarna presidentsverkiezingen volgen.

Bouteflika ontmoette maandag legerleider generaal Gaed Salah en de ervaren diplomaat Lakhdar Brahimi, het soort gerespecteerde staatsman dat een rol zou kunnen spelen in de overgangsperiode. ‘De stem van het volk is gehoord’, zei Brahimi op televisie. ‘De jonge mensen die de straat op zijn gegaan hebben verantwoord gehandeld en een goede indruk gegeven van ons land.’

Met de concessies van de president, ongetwijfeld gedaan op aandringen van de legerleiding, is de zittende macht de protestbeweging voor een belangrijk deel tegemoet gekomen, zonder dat er sprake is van een wisseling van regime. Maar dat was ook nooit de eis van de betogers, die realistisch genoeg waren om te beseffen dat zoiets in Algerije vooralsnog onmogelijk is. Het leger blijft oppermachtig. ‘Geen vijfde termijn’ was daarom de centrale en overzichtelijke leus.

Geest uit de fles

Toch is de afgelopen weken veel politieke en maatschappelijke energie vrijgekomen. De jonge Algerijnen hebben ontdekt dat zij hervormingen kunnen bewerkstelligen, als zij zich daarvoor inzetten. De vraag is of de geest, eenmaal uit de fles, weer terug kan. De slogans van het protest werden gaandeweg breder. De hele ‘kliek’ rond Bouteflika moest verdwijnen, de corruptie werd aangeklaagd en op menig spandoek stond ‘Game over’, net als in 2011 in Tunesië en Egypte.

Ook sloten steeds meer organisaties en segmenten van de samenleving zich bij de beweging aan. Maandagmorgen lieten meer dan duizend rechters weten niet te zullen meewerken aan het toezicht op de verkiezingen als Bouteflika daaraan zou deelnemen. Islamitische geestelijken stelden dat zij zich niet langer door de regering laten voorschrijven wat zij moeten zeggen in hun vrijdagpreek.

Een portret van Abdelaziz Bouteflika in de hoofdstad Algiers. Beeld EPA

Bouteflika: van guerrillastrijder tot broze president van Algerije

Als jongeman van 26, strak in het pak, sigaar in de hand, werd Abdelaziz Bouteflika in 1963 de jongste minister van Buitenlandse Zaken ooit – een record dat nog steeds staat – van een land dat zelf pas één jaar oud was. Hij was een van de guerrillastrijders die in de jaren vijftig en zestig tegen de Franse koloniale overheerser had gevochten. Sinds de onafhankelijkheid van Algerije is Bouteflika’s partij, de FLN, altijd aan de macht gebleven.

Bouteflika zelf viel in de jaren tachtig uit de gratie, en verbleef een tijd in ballingschap in Dubai. Hij keerde in 1987 weer terug, maar stapte pas in 1999 weer op het politieke toneel, toen het land al jaren werd verscheurd door een bloedig conflict tegen islamitische extremisten. Gesteund door het leger werd Bouteflika president, begon onderhandelingen met de islamisten, en verleende velen van hen amnestie.

De bejaarde Bouteflika (82) heeft er nu vier termijnen op zitten en zijn gezondheid is zeer broos, zeker sinds een beroerte in 2013. Hij zit in een rolstoel, zou nauwelijks kunnen praten, en is zelden in het openbaar te zien. Het feitelijk bestuur van het land zou in handen zijn van getrouwen en adviseurs, onder wie zijn broer Saïd.

De jonge Bouteflika (rechts) in 1971 in gesprek met de toenmalige Franse minister van Industrie Francois-Xavier Ortoli. Beeld AFP

LEES MEER OVER DE PROTESTEN IN ALGERIJE

Jonge Algerijnen laten zich niet langer afschepen. Is er een revolutie op komst?

‘We willen niet geregeerd worden door een fotolijst’, roepen de Algerijnse jongeren die protesteren tegen de vijfde termijn voor president Bouteflika - die alleen nog maar als portret in de campagne aanwezig is.

 Verzet in Algerije wordt steeds breder

Hele families doen nu mee aan de protesten. Eerst waren het vooral de jongeren, gaandeweg hebben steeds meer groepen en vooraanstaande individuen zich bij de beweging aangesloten. Vakbondsafdelingen, organisaties van artsen en advocaten en de gerespecteerde bond van veteranen van de onafhankelijkheidsstrijd hebben adhesie betuigd. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden