AnalyseProtesten Algerije

Algerijnen gaan gedesillusioneerd naar de stembus

Het Algerijnse volk wist in april dit jaar president Bouteflika met massaprotesten te dwingen tot vertrek. Even flakkerde de vlam van de Arabische Lente. Maar ook na deze verkiezingen zal alles bij het oude blijven.

Algerijnen protesteren in aanloop naar de presidentsverkiezingen in de hoofdstad Algiers.Beeld AFP

De Arabische Lente leek dit jaar ook Algerije bereikt te hebben. Na weken van volksprotesten stapte de 82-jarige ziekelijke president Abdelaziz Bouteflika in april op, na 20 jaar met harde hand te hebben geregeerd. De volksopstand zette daarna toch door. Het doel was de gevestigde politieke orde omver te trappen, maar op de stembiljetten staan bij de uitgestelde presidentsverkiezingen vandaag slechts vijf namen van weer dezelfde oude bekende grijsaards.

De vreedzame protestbeweging Hirak – ook wel de Revolutie van Glimlachen genoemd – bleef tot afgelopen vrijdag wekelijks massaal de straat opgaan om te pleiten voor vernieuwing en om burgers op te roepen niet te gaan stemmen. Ook afgelopen dinsdag gingen studenten weer de straat op in de hoofdstad Algiers en riepen leuzen als ‘wij gaan niet stemmen’ en ‘wij willen vrijheid’.

Volgens de betogers zijn de verkiezingen een schijnvertoning. Van de 23 kandidaten werden er slechts vijf goedgekeurd; oud-premiers Abdelmadjid Tebboune en Ali Benflis, twee oud-ministers Azzedddine Mihoubi en Abdelkader Bengrine en Abdelaziz Belaid, een oud-partijleider van de heersende FLN-partij. Allemaal behorend tot de oude politieke garde die Algerije overheerst sinds de onafhankelijkheid van Frankrijk in 1962. 

Orde van de dag

Achter de schermen trekt bovendien luitenant-generaal Ahmed Gaed Salah aan de touwtjes. Hij stapte in het voorjaar opeens naar voren om de demonstranten te steunen, en riep Bouteflika op om te vertrekken. De protesten die in februari begonnen uit protest tegen de vijfde termijn die de oude president ambieerde bij de presidentsverkiezingen van april, dreigden zo geannexeerd te worden door het leger. Met het doordrukken van verkiezingen hoopt Salah de volksopstand definitief de kop in te drukken en terug te keren naar de oude orde van de dag.

‘Alle hoop bij de bevolking op een ommekeer is vervlogen’, constateert historicus en Algerije-kenner Niek Pas van de Universiteit van Amsterdam. ‘Demonstranten wilden een geheel nieuw politiek systeem met een nieuwe grondwet, maar de machthebbers weigerden hieraan toe te geven en hun invloed in te leveren. Dus gaat er nu niets veranderen.’ Pas verwacht dan ook een historisch lage opkomst bij de stembussen. ‘Het zou me niets verbazen als het zelfs onder de 30 procent blijft.’

De reden waarom de revolutie in Algerije niet doorzet moet worden gezocht in de traumatische geschiedenis van Algerije die in het collectieve geheugen is verankerd. Na een bloedige onafhankelijkheidsstrijd met Frankrijk herhaalde de geschiedenis zich van 1990 tot 1999 met een burgeroorlog tegen de islamisten die aan 200 duizend Algerijnen het leven heeft gekost. Dat nooit meer, zo heeft de regering altijd met succes voorgespiegeld om de bevolking rustig te houden.

In die Algerijnse werkelijkheid heeft het leger altijd een prominente rol gehad. De politiestaat diende niet alleen om moslimfundamentalisten, migranten of andere ongewenste krachten buiten de deur te houden, maar raakte ook verweven met de politieke elite. Militairen moesten immers worden beloond voor geleverde diensten in de Algerijnse oorlogen. Deze verwevenheid, waar de opstandelingen nu juist van af willen, werd door de zittende macht altijd verdedigd door het volk een keuze voor te houden, zegt Peter Knoope, Midden-Oosten- en terrorisme-expert bij onderzoeksinstituut Clingendael. ‘Het is ons of de chaos; ofwel een keuze tussen een onderdrukkende overheid of een open samenleving waar islamitische fundamentalisten zich tussen zullen wringen.’

Ruimte in politiek speelveld

De situatie in buurlanden en de gevolgen van de Arabische Lente in onder meer Syrië en Libië lijken de machthebbers in Algerije, wrang genoeg, gelijk te geven. ‘Heel pijnlijk’, zegt Knoope. ‘Je ziet het nu ook in Soedan en Ethiopië gebeuren. Zodra er ruimte komt in het politieke speelveld, wordt die ingenomen.’ 

‘Nu bevindt Algerije zich in een catch-22 situatie’, constateert Pas. ‘De grondoorzaken van de protesten zijn niet weg. De economische vooruitzichten zijn slecht. Algerije teert al heel lang in op zijn rijkdom door de gedaalde olie-inkomsten. Zestig procent van de bevolking is onder de 29 jaar. Ze willen banen, ze willen naar Europa. Wat gaat een nieuwe regering daaraan doen?’

Legerleider Salah heeft geprobeerd het volk tegemoet te komen door hard op te treden tegen corruptie.  Enkele prominente politici uit de clan van Bouteflika maar ook zakenlieden zijn de afgelopen weken aangeklaagd voor corruptie, het aannemen van steekpenningen of malafide bestedingen van overheidsgeld. Tegen hen zijn lange gevangenisstraffen geëist. Ook hebben de veiligheidstroepen zich aanvankelijk mild en afwachtend opgesteld tijdens de wekelijkse massademonstraties. In recente dagen wordt echter weer hardhandiger opgetreden, hetgeen de vrees oproept dat na de verkiezingen in Algerije alles straks weer bij het oude is. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden