Voorbeschouwing Protesten Algerije

Algerije zet in op ‘beslissend’ protest tegen president Bouteflika

Duizenden Algerijnen zijn vrijdag opnieuw de straat op gegaan. President Bouteflika heeft het definitief verbruid, het volk eist een datum voor de verkiezingen. ‘De politieke crisis is zo diep dat er geen andere uitweg meer is.’

Demonstranten gaan de straat op in Algerije. Beeld EPA

De Algerijnse demonstranten staan voor een nieuwe uitdaging. Terwijl de machthebbers hen proberen in te palmen met beloften over dialoog, een nieuwe grondwet en een overgangsregering vol jongeren en vrouwen, moet de beweging vandaag bewijzen dat zij niet inzakt, maar juist in kracht toeneemt.

De ‘toezegging’ van president Abdelaziz Bouteflika maandag dat hij geen vijfde termijn ambieert, heeft averechts gewerkt. Eerst gingen Algerijnen juichend de straat op, maar al spoedig viel het kwartje: het is allemaal bedrog. Met uitstel van de verkiezingen tot een nader te bepalen datum kan Bouteflika zijn vierde termijn eindeloos oprekken en krijgt het establishment alle tijd de zaken naar zijn hand te zetten.

In plaats van de boel te sussen, heeft Bouteflika’s verklaring de volksmassa verder ontketend en haar eisen geradicaliseerd. Terwijl het protest begon met de overzichtelijke oproep aan de president zich niet herkiesbaar te stellen, wordt inmiddels een verandering van regime geëist.

Uur van de waarheid

De betogingen vrijdag in Algiers en andere steden worden daarmee volgens de opstandige jongeren van ‘beslissende’ betekenis. Het is het uur van de waarheid, zo zoemt het rond op straat en op sociale media. Toen het protest op 22 februari begon, telde het een paar duizend deelnemers. Op 1 maart waren er in het hele land naar schatting 1 miljoen betogers en vorige week vrijdag 2 tot 3 miljoen. Als de beweging opnieuw groeit, kan le pouvoir er niet meer omheen: er moet meer geboden worden dan de brokjes die de beweging deze week kreeg toegeworpen.

Bouteflika beloofde een ‘nationale conferentie’ bijeen te roepen die een nieuwe grondwet opstelt, daarover een referendum houdt en dan presidentsverkiezingen uitschrijft. Ook komt er een overgangsregering. Maar voor zijn tegenstanders was dat te weinig en te laat. ‘De laatste list van Bouteflika’, kopte de krant El Watan.

Woensdag was het de beurt aan middelbare scholieren en docenten massaal te tonen dat het protest niet vanzelf overwaait. ‘Wij zijn de macht, jullie zijn de wanhoop. Treedt af!’, stond op een spandoek. En: ‘40 dieven tegenover 40 miljoen Algerijnen’.

De nieuwe premier Noureddine Bedoui en diens vicepremier Ramtane Lamamra deden donderdag op een persconferentie hun best de jongeren te paaien. Hun regering zal naast technocraten bestaan uit ‘competente jongeren − man en vrouw’. Het nieuwe systeem zal uitgaan van ‘de wil van het volk’.

Betoger en politieagent woensdag in Algiers, tijdens een demonstratie van middelbare scholieren en leraren. Beeld Reuters

Bandieten

De protestbeweging komt ondanks − of juist dankzij − het vergrote zelfvertrouwen voor een moeilijke keuze te staan: wat wordt er precies bedoeld als het vertrek van ‘het regime’ of de ‘issaba’ (de bandieten) wordt geëist? Inmiddels is dat veel méér dan Bouteflika en zijn gehate broer Saïd, maar verder? Dreigt er geen confrontatie als de legertop vindt dat de betogers zich overvragen?

‘Ja, dat kan gebeuren als het regime onvermurwbaar is en het politiek-militaire establishment de komende weken geen oplossing biedt’, zegt Dalia Ghanem, Algerije-expert van de Carnegie Endowment in Beiroet. ‘Ze zullen met iets moeten komen dat de massa tevreden stelt. Een datum voor de verkiezingen, of het verdwijnen van Bouteflika binnen drie of zes maanden. De politieke crisis is zo diep dat er geen andere uitweg meer is. Ik denk niet dat de Algerijnen als eersten met de ogen zullen knipperen. Ik ken mijn volk.’

Een oplossing is denkbaar als de legerleiding de nodige afstand houdt van de politieke elite, de rol van arbiter aanneemt en leiders naar voren schuift die voor de demonstranten geloofwaardig genoeg zijn. Deze week kwam de 85-jarige diplomaat Lakhdar Brahimi, veteraan bij de VN, even in beeld als mogelijke consensusfiguur. Hij werd genoemd als voorzitter van de nationale conferentie. Maar Brahimi ontkende dat hij beschikbaar is en wekte vervolgens de indruk Bouteflika in bescherming te nemen. Daarmee verloor hij het vertrouwen van de straat.

Van stal

Hetzelfde geldt voor de nieuwe vicepremier Lamamra. De oud-minister van Buitenlandse Zaken (tot 2017) werd dinsdag van stal gehaald. ‘Brahimi en Lamamra hebben hun kaarten verbrand nu ze zich aan de kant van de regering hebben gevoegd’, zegt Ghanem. ‘Een week geleden werden ze nog gerespecteerd. Inmiddels zijn ze totaal ongeloofwaardig.’

De vraag is ook in hoeverre de officiële oppositie een rol kan spelen in de transitie. Oppositiepartijen waren sinds de jaren negentig toegestaan, maar zijn sterk gecoöpteerd door het systeem. Nu doen ze wanhopig pogingen zich ervan los te maken.

Zo is het ook de vraag welke rol de vakbeweging UGTA kan spelen. In buurland Tunesië was de krachtige vakbeweging UGTT van cruciaal belang in de overgang naar democratie. De UGTA is echter altijd nauw verbonden geweest aan le pouvoir. UGTA-leider Sidi Saïd is een van de meest gehate leden van de issaba.

De Algerijnse Hannie Schaft betuigt haar solidariteit

Opsteker voor de jonge betogers: de Algerijnse Hannie Schaft steekt hun een hart onder de riem. De 84-jarige Djamila Bouhired, heldin uit de onafhankelijkheidsstrijd, schreef donderdag in de krant El Watan een open brief aan haar ‘beste kinderen en kleinkinderen’, waarin ze haar solidariteit betuigt.

Al op school begon haar rebellie tegen de Franse kolonisator. Terwijl de klas elke ochtend ‘Frankrijk is onze moeder’ opdreunde, riep Bouhired ‘Algerije is mijn moeder!’. In de jaren vijftig was ze lid van een groep jonge vrouwen die verzetsdaden pleegde. Ze kreeg de doodstraf voor de bomaanslag in 1956 op het café Milk Bar, bekend uit de film The Battle of Algiers. Ze heeft altijd ontkend. Na de onafhankelijkheid streed Bouhired voor vrouwenrechten. In haar open brief schrijft ze: ‘Onze generatie is verraden. Laat ze niet jullie overwinning stelen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.