ReportageAlgemene Politieke Beschouwingen

Algemene Politieke Beschouwingen: Kamer verlangt naar nieuwe tijden maar houdt veel bij het oude

De coronacrisis luidt ook het einde in van de liberale dominantie in de Nederlandse politiek. Dat is althans de gedeelde hoop van Mark Ruttes rivalen. Toch bleef op de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen ook veel bij het oude.

Een bode (midden) loopt woensdag voor het begin van het debat de Kamer in om de aanwezigen te wijzen op de 1,5 meter afstand die ze onderling moeten houden.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Wie niet beter weet, kan tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen zomaar het idee krijgen dat Mark Rutte op zijn laatste benen loopt. Spreker na spreker denkt dat er onder invloed van de coronacrisis een nieuwe politieke wind is gaan waaien in Nederland. En de premier is een man van het verleden. ‘Dit is zijn afscheidsbegroting’, aldus PvdA-leider Lodewijk Asscher.

‘Verandering hangt in de lucht’,  meent ook SP-leider Lilian Marijnissen. ‘Het liberalisme wordt van alle kanten uitgedaagd’,  ziet ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers. ‘Mark de manager is de profeet van het economisme’, meent Jesse Klaver van GroenLinks. ‘En het tijdperk van het economisme is voorbij.’ 

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Kantelmoment

CDA-tussenpaus Pieter Heerma komt met de profetie dat 2020 ‘een kantelmoment in de geschiedenis’ is. ‘We hebben de prijs betaald voor te ver doorgevoerde individualisering en marktwerking. Je proeft het verlangen naar een ander Nederland. Iets minder gehaast, meer saamhorigheid. Het verlangen naar meer samenleving groeit alleen maar. De coöperatieve revolutie is gaande.’

De revolutie mag misschien gaande zijn, veel blijft hetzelfde in het belangrijkste Kamerdebat van het jaar. Zo weet Geert Wilders als vanouds bijna twee uur lang alle aandacht naar zich toe te trekken. Dat hij recentelijk is veroordeeld voor groepsbelediging maakt volgens de PVV-leider van Nederland een ‘intens corrupt land’, ‘een totale bananenrepubliek’ en ‘een politiek-correcte dictatuur’, waarin minister Grapperhaus en rapper Akwasi  vrijuit gaan en Wilders en de Blokkeerfriezen worden veroordeeld.   

De verontwaardigde tegenwerpingen van andere fractievoorzitters bieden de PVV-leider vooral een podium om nog langer te praten over ‘de verschrikkelijke Marokkanenterreur’. ‘Niemand beledigt de groep Marokkanen meer dan Marokkanen zelf.’ 

Levensgevaarlijk

Alleen GroenLinks-leider Klaver slaagt erin om Wilders’ woordenstroom tot bedaren te brengen. Als de politie, het OM en de rechters daadwerkelijk allemaal corrupt zijn, hoeven demonstranten van Farmers Defence Force volgens Wilders straks dan niet meer te luisteren als ze beperkingen krijgen opgelegd? Wilders komt er niet uit en schakelt opeens over op formalistisch Haags taalgebruik. ‘Ik laat me niet in de casuïstiek dwingen.’ Klavers conclusie: ‘U zet mensen aan tot verkeerd gedrag, jut ze op om niet te luisteren naar rechters, de politie of het OM. Het is levensgevaarlijk.’

Wilders, die zelf zegt ‘meer energie dan ooit’ te hebben, hoopt volgend jaar een historisch goede verkiezingsuitslag te boeken. In de peilingen is de PVV al weer hersteld en andere partijen zien de bui hangen. Hoe groter Wilders wordt bij de verkiezingen, hoe moeilijker het straks zal zijn om met de overige fracties een kabinet te vormen. Na de urenlange tirade van de PVV-leider is een samenwerking met zijn partij verder weg dan ooit. VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff voorspelt alvast dat Wilders ook bij de  Algemene Politieke Beschouwingen van 2021 ‘als eerste mag spreken’. Met andere woorden: de PVV zal weer de grootste oppositiepartij zijn.  

Cadeaupapier

Wat ook niet verandert, is de gecompliceerde samenwerking op links. PvdA, SP en GroenLinks trekken in het debat vanaf de eerste minuut samen op. Zo keren ze zich gezamenlijk tegen het kabinetsplan voor de zogenoemde Baangerelateerde Investeringskorting (BIK) van 2 miljard euro. Als bedrijven investeringen doen, mogen ze dat aftrekken van de belasting. Veel details ontbreken nog, maar volgens de linkse oppositie is het voorstel een nieuw cadeautje aan het bedrijfsleven. Een soort dividendbelasting, ‘alleen de kleur van het cadeaupapier is veranderd’, aldus Klaver.

Datzelfde kamp pleit ook eensgezind voor een loonsverhoging in de zorg, een huurbevriezing en meer geld voor woningcorporaties. Tegelijkertijd blijven de linkse partijen ook op subtiele manier met elkaar concurreren. Na een fel debat van Klaver en Marijnissen met Dijkhoff, merkt Asscher fijntjes op dat hij het ‘net iets anders’ wil doen in dit debat. ‘Ik wil iets bereiken.’ De hint is duidelijk: anders dan GroenLinks en de SP is de PvdA een partij die weet hoe je iets gedaan krijgt.

De coalitie gaat ondertussen de confrontatie met de oppositie liever uit de weg. Zonder meerderheid in de Eerste Kamer is het kabinet aangewezen op de steun van minstens één linkse oppositiepartij om alle begrotingen door de senaat te loodsen. 

Geen ‘gezever en gezeur’

VVD-fractievoorzitter Dijkhoff pleit in zijn bijdrage ook voor meer samenwerking. Hij wil niet terugvallen in ‘gezever en gezeur’.  ‘We kunnen elkaar helemaal gek maken met verwijten, boosheid en frustratie, maar we kunnen diezelfde kracht ook gebruiken om te zorgen dat we sterker worden.’

De VVD’er formuleert daarmee ook het dilemma waarmee alle rivalen worstelen. Het is riskant om midden in ‘de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog’ harde kritiek te uiten op de zittende, nog altijd populaire premier. Lang niet alle kiezers zullen dat waarderen. Zoals Klaver opmerkt: ‘Ik krijg best vaak te horen: die Rutte doet het zo slecht nog niet.’ 

De pijlen richten zich woensdag dan ook op het liberalisme, de marktwerking, de individualisering en ‘het systeem’.  Mark Rutte zelf blijft grotendeels buiten schot.  Daardoor dreigt voor zijn politieke tegenstanders wel nog iets hetzelfde te blijven: de vertrouwde conclusie dat premier Rutte bij Algemene Politieke Beschouwingen zelden echt in de problemen komt.

Debat teruglezen
Het debat teruglezen kan in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden