Algemeen Fons

Interview

De snotneusaffaire, zijn vertrek bij Brandpunt? Het laat hem koud, zegt Fons de Poel. Veel zwaarder drukt het einde van zijn vierde huwelijk op hem. 'Blijkbaar moet ik tot de conclusie komen dat ik niet tot een lange relatie in staat ben, terwijl het mijn diepste hunkering is'.

Beeld NOCANDY / de Volkskrant

Het onderkomen van Fons de Poel (60) ligt verstopt achter in een Larense bloementuin en is het voormalige kantoor van de huisbaas die aan de straatkant woont. Op de vraag of hij hier echt wóónt, antwoordt hij: 'Ja, ik kan het ook niet helpen.' De Poel zit hier sinds zijn vrouw Saskia in december hun huwelijk opbrak. De behuizing heeft nog steeds iets kantoorachtigs, met een grote vergadertafel en onnoemelijk veel kasten, maar De Poel ziet de voordelen. 'Lekker koel hier', zegt hij. 'En boven is ruimte voor de kinderen.'

Als we ons hebben geïnstalleerd in de zithoek - een klassiek ensemble met gebloemde stof - is het duidelijk waarover we het gaan hebben: zijn vertrek bij de KRO-NCRV-actualiteitenrubriek Brandpunt, naar aanleiding van de 'snotneusaffaire'. Tijdens een item over de verhoogde topsalarissen bij ABN Amro op 14 april sprak hij over 'die arme commissaris' Rik van Slingelandt van ABN Amro die tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer zo 'hooghartig' werd toegesproken door GroenLinks-Kamerlid Jesse Klaver. 'Snotneus', sloot hij af. 'Dit was Brandpunt, goedenavond.'

Twee dagen later bleek op opiniesite Joop.nl dat ABN Amro een klant was geweest van De Poel. In september 2014 had hij een bedrijfstalkshow voor de bank gepresenteerd, de Derde Woensdag in September, over de consequenties van de Miljoenennota. De 'onafhankelijk' journalist Fons de Poel (aanhalingstekens zijn van Joop) speelde kortom een 'verbijsterende dubbelrol'. KRO-NCRV kondigde aan zich te beraden op zijn positie, waarna De Poel vertrok. Hij blijft werken voor die omroep, maar er is een einde gekomen aan zijn carrière bij diverse actualiteitenprogramma's, die al in 1982 bij KRO's Brandpunt begon.

De Poel zet meteen de toon. 'Het was een affaire van niks', zegt hij, 'die wordt overstemd door al het andere.' Hij bedoelt de scheiding waarin hij zit, zijn vierde. Saskia en hij waren tien jaar samen en hij had gedacht dat het nu voor altijd zou zijn. 'Het is heel verdrietig als iets ophoudt waarin je gelooft.' Tijdens het interview belt zijn zus om te vragen hoe het met hem gaat. Ook Saskia belt om hem te vertellen waar hij later die dag hun kinderen Mazarine (9) en Fonsje (6) kan halen. Hij spreekt haar aan met 'lieverd' en besluit het gesprek met: 'Fijn weekend, dat mogen we toch nog wel tegen elkaar zeggen?'

Carrière

1976-1977 Verslaggever bij het Nijmeegs Dagblad.

1977-1982 Verslaggever bij De Gelderlander.

1982-1992 Verslaggever bij Brandpunt.

1992-1996 Eindredacteur en presentator bij Brandpunt.

1996-2001 Eindredacteur bij Netwerk

2001 Het gevoel van De Poel, documentairereeks over menselijk gedrag.

2003 Home Sweet Home, portretten van bekende Nederlanders.

2004-2015 Het gevoel van de Vierdaagse, verhalen over de wandeltocht.

2010-april 2015 Verslaggever, eindredacteur en presentator bij Brandpunt.

De Poel heeft twee bedrijven: Documare BV, waarmee hij televisieprogramma's produceert, en Fons de Poel Productions, waarmee hij zichzelf als dagvoorzitter verhuurt en helpt bij het inhoudelijk opzetten van congressen.

Goed, eerst uw vertrek bij Brandpunt. Waarom kwam dat volgens u voort uit een affaire van niks?

'Ik had natuurlijk moeten zeggen, en zo bedoelde ik het ook: 'Je ziet die bankier denken: snotneus.' Maar ik dacht: 'snotneus' is ook wel oké. Ik had ook iets meer moeten lachen, maar ik ben niet zo'n lachebekje op tv. Het was in elk geval volkomen ironisch bedoeld. Sinds januari, toen Brandpunt in het hart van de avond is gaan uitzenden, heb ik elke week zo'n grap gemaakt.'

Beeld NOCANDY / de Volkskrant

Sinds januari was u eindredacteur en de enige presentator van Brandpunt, toch?

'Ja, ik was gevraagd dat een jaar te doen. Ik heb de grap aan het einde van het programma teruggehaald. De grap hoorde vroeger bij Brandpunt. Laten we zeggen: de moeder van prins Claus stapte uit de koets en struikelde, en dan zei Aad van den Heuvel of Frits van der Poel: 'U zag het, de oude mevrouw Von Amsberg heeft moeite met aussteigen. Dit was Brandpunt, goedenavond.'

Werd dat serieus gezegd?

'Ja, en nog veel erger. Er heerste een totaal andere tijdgeest.'

Precies. U spreekt over veertig, vijftig jaar geleden.

'Dat maakt niet uit. Waarom denk je dat ik elke week afsloot met: 'Dit was Brandpunt, goedenavond.' Dat had met die grap te maken.'

Moet je niet uitkijken met grappen in een serieuze journalistieke rubriek?

'In Brandpunt worden ook Brandpuntjes uitgedeeld, voor het beeld van de week. Ik heb dat mede bedacht, even een andere dynamiek in een uitzending van vijftig minuten. We maken serieuze journalistieke reportages, maar enige ironie tussendoor is prima, ik zou niet weten waarom dat niet mag.'

Het kan verwarrend zijn. Toen ik het snotneusfragment voor het eerst zag, dacht ik even dat ik zat te kijken naar een aflevering van LuckyTV of De Speld.

'Ja, ik had het echt anders moeten brengen. Maar ik heb de grap van tevoren ook laten lezen aan de mensen om mij heen, vrijwel alle betrokken collega's...'

Dus het was geen slip of the tongue?

'Tuurlijk niet. De redactie wist ervan. Maar het ging niet om de grap, want na de uitzending hoorde ik twee dagen niets, er was geen wanklank - totdat Joop.nl de verbinding maakte met een eerder optreden van mij op een congres voor ABN Amro over de Miljoenennota. De suggestie dat ik die grap maakte om een bankier te verdedigen, ik moet erom lachen. Ik heb op honderden podia gestaan de afgelopen 25 jaar, dan zou ik nergens meer een grap over kunnen maken.'

U doet al 25 jaar naast uw televisiewerk andere klussen?

'Ja. Zeker. Maar ik noem het geen klussen. Ik vind het nobel werk, dat meen ik serieus. Ik heb het altijd heerlijk gevonden, congreswerk, goed voor je netwerk en je kennis. En ik verdien er fijn aan, daar wil ik niet schijnheilig over doen. Mensen betalen je goed omdat je het kunt, omdat je een professional bent. Maar nu werd ik van de ene op de andere dag ingedeeld bij de grote graaiers, nee, sterker, ik was een bankiersvriendje. Het was selectieve verontwaardiging, want ik ken bijna geen presenterende collega die niet doet wat ik doe.'

Ik hoorde inderdaad dat veel televisiejournalisten zich een hoedje zijn geschrokken van deze affaire.

'Ik kan de hypocrisie niet beschrijven die ik ben tegengekomen.'

Bij wie?

'Collega's. Ik ga geen namen noemen. Maar er zijn erbij die intussen in contracten hebben laten opnemen dat ze tijdens congressen niet gefotografeerd of gefilmd mogen worden. Dat interesseert mij geen zak. Wat is het verschil in godsnaam?'

Ze willen niet dat via de sociale media uitlekt dat zij andere werkzaamheden doen dan alleen voor televisie.

'Dan moet je die werkzaamheden niet doen. Ik heb een collega die het schandelijk vond wat ik deed. Maar ik doe niet alles, mediatrainingen bijvoorbeeld niet, dus toen ik werd gebeld of ik een mediatraining wilde geven, heb ik geweigerd. Weet je wie hem toen heeft gegegeven?'

De collega die schande van u sprak?

'Ja. En ik hoorde van bureaus die boekingen doen voor presentatoren, dat ze in de week van de snotneusaffaire van alle kanten berichten kregen: 'Haal me van de site! Haal me van de site!'

Kortom: iedereen beseft dat je kwetsbaar bent in de positie die u had. Vindt u met de wijsheid van nu dat u toch niet beter al die andere activiteiten had kunnen laten?

'Nee. Ik heb in 2006 meegemaakt dat de KRO de actualiteiten ineens afschafte, de vorige directie stopte er gewoon mee. Toen heb ik een ander leven opgebouwd. Ik deed nog een paar programmaatjes maar vooral veel congreswerk. In 2010 kwam Brandpunt terug en heeft de KRO me weer gevraagd. Hallo, hallo, hallo, je denkt toch niet dat ik toen alles wilde opgeven? Ik heb gezegd: 'Ik wil best terugkomen, maar ik wil de vrijheid houden om dingen ernaast te doen. Ik zal jullie precies laten weten wie mijn opdrachtgevers zijn.' En dat heb ik ook altijd gedaan.'

Fons de Poel

19 mei 1955

Alphonsus Titus Henricus Maria (Fons) de Poel geboren in Hatert (tegenwoordig Nijmegen).

Burgerlijke staat: Alleenstaand na vier huwelijken, drie kinderen uit twee relaties: Aviv (23), Mazarine (9) en Fonsje (6).

U werd een van de gezichten van Brandpunt en sinds januari hét gezicht. U was een anchorman.

'Dat geldt voor al die anderen die dit doen ook.'

In zo'n positie moet je oppassen.

'Ik hoef niet veel te verdienen, écht niet...'

Hoe zit het met de alimentatie die u moet betalen?

Hij kijkt verrast op: 'Ja, die eh... is nu in de maak.'

U heeft toch kinderen bij meerdere vrouwen?

'Dat valt wel mee, in die zin is mijn leven overzichtelijk. Mijn oudste zoon Aviv is 23, die studeert politicologie in Amsterdam. En dan heb ik dus twee kleine kinderen met Saskia.'

Goed, waarom wilde u niet afzien van die andere activiteiten?

'Vooral omdat ik ze leuk vind, maar ook omdat ze een bodem in mijn inkomsten opleveren. Ik wil graag enige consistentie in mijn leven en zo sociaal zijn de omroepen niet. Ze grossieren in eenjarige contracten, ik word omringd door jonge mensen die elke dag kunnen worden ontslagen. Dus: ik snap wat jij zegt, maar met de huidige arbeidsverhoudingen kun je niet zeggen dat omroepmedewerkers maar één podium mogen benutten.'

Beeld NOCANDY / de Volkskrant

Voor de hele publieke omroep geldt een gedragscode waarin staat dat zelfs de schijn van belangenverstrengeling moet worden vermeden.

Fel: 'Dat is een domme zin. Wat is schijn van belangenverstrengeling? De schijn is niks, een scheet in een netje. Je hebt belangenverstrengeling of geen belangenverstrengeling, maar met de schijn van belangenverstrengeling kun je iedereen er wel bij slepen.'

Elke journalist zal van zichzelf zeggen dat hij integer en onafhankelijk is, maar het gaat erom dat je publiek dat ook aanneemt. Als je dan dingen doet waardoor de schijn van belangenverstrengeling ontstaat...

'Dat is een lafhartig standpunt. Je moet streng zijn op de onderwerpen die je doet, maar je kunt best een congres over de Miljoenennota leiden, daar is niets mis mee. En ik ben er altijd open over geweest, dus ben ik wat eerder de lul dan anderen. Nou, ik vind het zo hypocriet als de pest.'

Maakt u het Zalm op zo'n congres net zo lastig als tijdens een uitzending van Brandpunt?

'Ja.'

Op zo'n congres is hij uw broodheer, maakt dat geen verschil?

'Dat maakt echt geen verschil. Sterker: ik ben soms niet teruggevraagd omdat ze zeiden: 'Nou meneer De Poel, dat was wel van dik hout zaagt men planken.'

Toen u in januari begon als enige presentator bij Brandpunt stond er in NRC Handelsblad een kop: 'Hoe onafhankelijk is Fons de Poel?' Dat moet je toch niet hebben? Zeker in deze tijd met Twitter kan het hard met je gaan.

'Dus dan moeten wij allemaal laffe mensen worden die bang zijn omdat de sociale media ons kunnen lynchen?'

Kijk naar de Britse biochemicus Tim Hunt, die kon na één vrouwonvriendelijk grapje opstappen.

'Mag ik pleiten voor individuele moed? De rest is gelul. Ik ga niet buigen voor gelul.'

U heeft misschien niet gebogen, maar bent nu wel uw baan kwijt.

'Daar kan ik prima mee leven. Dat meen ik uit de grond van mijn hart.'

Ik teken op wat u zegt.

Hij grinnikt.

Maar het klinkt wel enigszins ongeloofwaardig. U bent een mooie positie kwijtgeraakt.

'Ik was terug in de positie waarin ik jarenlang had gezeten bij Netwerk, de actualiteitenrubriek die ik tussen 1996 en 2001 heb geleid. Ik merkte dat ik weer dag en nacht bezig was met mijn werk en dat ik in de oude kramp schoot: je bent zo goed als je laatste uitzending.' Hij wijst naar een boek dat op een van de kasten ligt. 'Dat is het liber amicorum dat ik kreeg bij mijn afscheid van Netwerk. Het is het dagboek van een gek.'

U was idioot in die tijd, heeft u gezegd.

'Ik was alleen maar bezig met mijn werk. Dat kreeg ik nu weer. Dus toen de leiding van KRO-NCRV een persbericht over mij de deur had uitgedaan, waarin stond dat ze zich op mijn positie ging beraden, dacht ik: dat ga ik niet afwachten.'

Wist u niet dat dat persbericht was verzonden?

'Nee, het werd me door een collega aangereikt en toen dacht ik: dit is strategisch niet handig. KRO-NCRV heeft het te goeder trouw gedaan hoor, dat meen ik serieus. De affaire had zulke surrealistische proporties aangenomen, de omroep voelde zich genoodzaakt te reageren. Maar, en dat heb ik ook tegen de leiding gezegd: nu werd er dagen langer in een inktvlek gewreven dan strikt noodzakelijk.'

En toen heeft u gezegd: ik ga jullie besluit niet afwachten?

'Ja, en daar kwam bij dat ik weer heel hard moest werken bij Brandpunt. Ik was gevraagd het in de nieuwe formule op te starten, maar ik heb steeds gedacht: na een jaar is het wel goed. Ik ben 60, ik heb geen zin meer om zo te jakkeren.'

De weg naar de journalistiek liep voor De Poel via de dichtkunst. Als jongen dichtte hij, net als zijn moeder. Toen zij overleed, kwamen er stapels handgeschreven gedichten tevoorschijn die zij in haar boeken had verstopt. 'We lazen er een rijkdom aan gedachten in die we niet zo hadden meegekregen toen ze nog leefde. We wisten niet dat ze in zo'n eenzaamheid leefde. Ze had acht kinderen, hè? En die waren allemaal de deur uit.'

Naast het liber amicorum staan zwart-witfoto's van zijn ouders. Zijn vader was stratenmaker. 'Hij was zacht, had totaal geen ambitie en kon het leven eigenlijk niet aan, zeker niet zo'n heel gezin.' Zijn moeder was een ander verhaal. 'Ze was dwingend en ik voelde dat het haar ongeluk was dat zij nooit haar talenten heeft kunnen benutten. Ze was intelligent, maar moest op haar 12de als dienstbode bij een grote familie werken en heeft daarna haar leven gegeven aan haar eigen kinderen. En we hadden het niet breed. Ik heb daar ook wel respect voor.'

Het gezin woonde in Hatert, destijds een dorpje vlak bij Nijmegen, later een Vogelaarwijk in die stad. De Poel was een nakomertje en maakte als kind in de jaren zestig mee hoe zijn broers in bands speelden en thuiskwamen met vrouwen met suikerspinhaar. 'We vormden een warm gezin waarin veel mocht, maar tegelijkertijd werd er niet veel persoonlijks uitgewisseld. Echte intimiteit, daar waren we niet goed in. Mijn ouders hadden het daarvoor ook veel te druk.'

Beeld NOCANDY / de Volkskrant

Op de mulo spijbelde u veel, waardoor u twee keer van school bent gestuurd. U zat in een undergroundscene. Wat hield dat in?

'Ik zat altijd in Doornroosje, die tent is nu nog bekend. Daar had je kussens en hasj en vloeistofprojecties tegen de wanden. En dan ging iedereen raar dansen, van dat hippiegedoe. Het lag mij niet echt, maar ik vond alles beter dan school. Ik heb lang gedroomd dat ik op school door lange gangen loop en me in paniek afvraag naar welke klas ik moet. Ik kwam daar zo weinig, dat ik niet meer wist bij wie ik hoorde. Ik denk dat ik school te kinderachtig vond. Ik ontspoorde - maar dat had ook te maken met het overlijden van mijn vader.'

U was 15 toen hij overleed aan een hartaanval. Hij was nog maar 56, toch?

'Daar heb ik veel moeite mee gehad en daar heb ik nog moeite mee. Dat heb ik niet kunnen verwerken.'

U bleef als nakomertje alleen achter met uw moeder. Hoe was dat?

'Ik voelde me verantwoordelijk voor het geluk van mijn moeder, ik kamde haar haren en deed er speldjes in. Tegelijkertijd ontvluchtte ik die druk. Weet je wat ze heeft gedaan nadat mijn vader was overleden? Ze heeft ons hele huis opnieuw ingericht zoals zij vermoedde dat mijn smaak was. We kregen oranje deuren, witte kastjes, een oranje bankstel, groen behang. Dat heeft ze allemaal voor mij gedaan.'

Het was dus ook een beetje verstikkend.

'Ja, en de journalistiek werd mijn reddingsboei. Ik had een vriendin, Marjolein, die zei: 'Als je gedichten schrijft, kun je toch ook journalist worden?' Toen wist ik wat ik wou. Ik meldde me bij het Nijmeegs Dagblad en een jaar later zat ik bij De Gelderlander.'

Wat trok u erin aan?

'Schrijven, schrijven, schrijven. En ik kreeg eindelijk discipline, door die klotetypemachine kreeg ik discipline. Elke dag moest er een pagina vol. Mensen die niet in de journalistiek zitten, hebben geen flauw idee hoe dat is. Dan zei een collega tegen mij: 'Er is vanavond een raadsvergadering in Wychen en als je daar toch bent, wil je dan ook nog even...' Ik vond het heerlijk om te produceren, dingen te verzinnen, de persen te zien draaien.'

En altijd volledig voor de journalistiek gegaan?

'Ja, het is een verslaving. Maar er zijn vele vormen van journalistiek en nieuws interesseert me niet, ik bedoel: het maken ervan. Het is een soort handigheid, maar het interesseert me geen reet. Ik wil verhalen vertellen.'

U heeft toch een behoorlijke tijd bekend gestaan om de harde, newsy interviews.

'Tuurlijk. Als eindredacteur van Brandpunt en Netwerk heb ik ontzettend op het nieuws gezeten omdat ik vond dat de rubrieken zich zo konden onderscheiden. Maar ik vind verhalen vertellen mooier.'

U gaat nu toch niet vertellen dat u het niet leuk vond om zelf primeurs te hebben en te scoren?

'Voor het programma vond ik primeurs leuk en ik nam ook mensen aan die daarvoor konden zorgen. Soms maakte me dat inderdaad heel blij.'

Uw privéleven heeft nogal geleden onder uw werkdrift, heb ik begrepen.

'Dat was de eerste twintig jaar zo, toen ik de wereld veroverde met Brandpunt. Dan kon ik thuis-komen en denken: o, hebben we een nieuwe tuin? Daarna werd het beter.'

Waar komen uw vier gebroken huwelijken vandaan? Wat is de rode draad?

De Poel steekt een sigaret op en gaat op de grond zitten. 'Ik ben erover aan het nadenken. Maar ik weet het echt niet. Ik heb in het verleden, zoals iedereen, wel eens met een professioneel iemand gesproken à 125 euro per uur. Ja...'

Heeft het te maken met uw moeder?

'Ik denk dat zij inderdaad mijn verhouding tot vrouwen heeft bepaald. Hoe oud moet je worden om te begrijpen dat alles zich herhaalt? Wat een tragische soort zijn wij toch. Ik voel mij altijd verantwoordelijk voor het geluk van vrouwen, altijd, en tegelijk ontvlucht ik die verantwoordelijkheid. Dat is de essentie. Misschien, heb ik ook wel gedacht, gaat het mij in wezen alleen om de verovering en ben ik slecht in het onderhouden van een relatie.'

Waaruit blijkt dat?

'Ik trouw snel en mijn huwelijken zijn nu zo vaak mislukt, dat ik dat wel móet constateren. Blijkbaar vind ik het lastig om alert en nieuwgierig te blijven, vragen te stellen. Misschien moet ik wel tot de conclusie komen dat ik niet tot een lange relatie in staat ben, terwijl het mijn diepste hunkering is.'

En dit is voor u een grotere mislukking dan uw vertrek bij Brandpunt?

'Dat is niet te vergelijken. Dat Brandpunt, ik kan het jou niet uit je hoofd krijgen, maar daar heb ik echt geen verdriet van.'

Als hij meeloopt naar buiten, door de tuin van de man die hem zijn voormalige kantoor verhuurt, zegt hij dat alles goed komt. 'Ik ga recupereren, ik weet het.' Hij is bezig met een aantal afleveringen voor Brandpunt Profiel en een programma over de Nijmeegse Vierdaagse, daarna gaat hij met KRO-NCRV praten over een nieuwe documentaireserie. Als we later bellen, is hij druk aan het 'aansterken'. Hij heeft in Nijmegen gelogeerd, bij zijn zus Lia die hem vroeger voorlas als hij naar bed ging. Met oude makkers heeft hij in het café gezeten. 'Verder heb ik erg het werk opgezocht.' Mooi om te zien, zegt hij, hoe uit zo'n tamelijk los verband als de Vierdaagse-redactie weer een hecht team is gegroeid. 'Heerlijk.'

Beeld NOCANDY / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.