Alexander Pechtold mist zijn podium

Den Haag D66 is een grote partij met tijdelijk wat minder zetels in de Kamer – zo verklaren de vrijzinnig liberalen zelf hun drie zetels in de oppositie....

‘De kans om écht door te breken was nog nooit zo groot’, zei partijleider Alexander Pechtold in november op het D66-congres. De peilingen beloofden hem op het hoogtepunt 26 zetels.

De vraag is of hij nog even stellig is, komende vrijdag en zaterdag op het verkiezingscongres. De virtuele winst is bijna gehalveerd.

Terwijl het toch zo geweldig ging. D66 steeg van een naar drie zetels in het europarlement, de raadsverkiezingen in maart waren een opsteker. Lang was Pechtold dagelijks in het nieuws; het ledental groeide tot 18.507, een record.

Wat ging er mis?

‘Demissionair’-effect

Toen Balkenende IV nog niet was gevallen, was Pechtold de favoriete oppositieleider. Hij houdt van het debat; het Journaal, DWDD en Nova houden van zijn vileine interrupties.

Een kleine fractie leiden is hard werken, maar heeft één groot voordeel. Noodgedwongen deed Pechtold veel debatten zelf – meer dan Kant (SP, 25 zetels) Rutte (VVD, 21), Wilders (PVV, 9) of Halsema (GroenLinks, 7). Kortom: aandacht verzekerd.

En toen viel het kabinet. Het aantal debatten is drastisch beknot omdat de Kamer tal van thema’s ‘controversieel’ verklaarde. Zo verdween Pechtolds belangrijkste podium.

‘Wilders’-effect
Geert Wilders wrijft het Pechtold graag in: zonder de PVV zou D66 half zo succesvol zijn. De twee dagen elkaar voortdurend uit. Daarmee groeide D66 uit tot hét tegengeluid.

Maar ook Wilders daalt in de peilingen. Dat begon nadat de PVV goed had gescoord in Almere en Den Haag, maar duidelijk werd dat de partij geen wethouders ging leveren. Pechtolds favoriete vijand houdt zich gedeisd.

‘Cohen’-effect
Het aantreden van Job Cohen als aanvoerder van de PvdA was slecht nieuws voor D66. Een deel van de aanhang neigt terug te keren in de ‘moederschoot’. De PvdA verloor de ‘de doctorandussen’ aan D66.

D66 profiteerde niet van de val van het kabinet. In de peilingen kwam de PvdA er al in de nadagen van Wouter Bos goed mee weg. Nadat hij het stokje aan Cohen had overgedragen, steeg de PvdA verder in de kiezersgunst en daalde D66 navenant. Voor D66 had Cohen, voor menig kiezer de nieuwe ‘anti-Wilders’, beter burgemeester van Amsterdam kunnen blijven.

‘Telleman’-effect
Amsterdam bracht nog meer onheil. D66 ging er van 2 naar 7 raadszetels, maar zette zichzelf buitenspel voor het nieuwe stadsbestuur. Dat was te wijten aan de zigzagkoers van de nu teruggetreden D66-lijsttrekker in de hoofdstad, Ageeth Telleman.

Kiezers zien ‘hun’ partij niet graag in de oppositie belanden – zeker niet na een eclatante zege. Zie de neergang van de SP sinds 2006, toen 25 Kamerzetels niet werden verzilverd. In Rotterdam, Utrecht en Den Haag maakt D66 wel kans tot de colleges van B & W toe te treden. Optimistische D66’ers voorspellen dat hun partij in het hele land ‘een gigantisch aantal wethouders’ zal leveren. Dat nieuws kan het Telleman-effect keren.

‘Anders’-effect
‘Anders. Ja. D66’ heet het verkiezingsprogram. Maar wijkt de partij wel zo sterk af? Gevraagd naar zijn prioriteiten, zegt Pechtold ‘onderwijs, onderwijs en onderwijs’. Maar vrijwel elke partij zegt het hem na.

In 2006 was D66 nog als enige voor een hogere AOW-leeftijd, nu zijn de meeste partijen daar voor gewonnen. De typische D66-kroonjuwelen – een referendum, de gekozen burgemeester – zijn geen topprioriteit, maar wel ‘uit voorraad leverbaar’.

En dus wordt het voor D66 nog een klus om de kiezer uit te leggen waar het ‘redelijk alternatief’ nou precies uit bestaat.

Alexander Pechtold blijft strijdbaar: ‘Mij krijg je niet somber.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.