Aleppo, keerpunt in de oorlog

Burgeroorlog in Syrië

Het ingrijpen door de Russen in de Syrische burgeroorlog lijkt de strijd een beslissende wending te geven. Wie vecht er tegen wie op de strategische plaatsen in het noordwesten van Syrië?

4 februari: een jongen wordt getroost na een luchtaanval op Aleppo. Foto afp

Aleppo: Russische campagne geeft Assad overhand

De Syrische strijdkrachten hebben met steun van een Russische blitzcampagne in korte tijd de overhand gekregen in het gebied rond Aleppo, de grootste stad van Syrië. Een 'keerpunt in de oorlog', volgens Fabrice Balanche van het Washington Institute for Near East Policy. Het leger heeft de Azaz-corridor dwars doorgesneden, die in handen was van een mengelmoes van rebellengroepen. Nog steeds zijn delen van Aleppo in handen van opstandelingen. Nu hun navelstreng met Turkije is afgesneden, wordt het voor het leger eenvoudiger hen daar te verjagen.

Bab Al Hawa: doorgang naar Turkije voor de oppositie

Na de Azaz-corridor zou de grensplaats Bab al Hawa, in het noordwesten, voor de hand liggen als doelwit van het Syrische leger. Na Bab al Salam, waar tienduizenden Syriërs nu heen zijn gevlucht, is Bab al Hawa een van de laatste grensovergangen die de oppositie nog verbinden met Turkije. Sinds eind 2013 is de stad in handen van opstandelingengroepen als het door Saoedi-Arabië gesteunde Islamitisch Front en het salafistische Ahrar al-Sham. Bab al Hawa was vanaf het begin van de burgeroorlog een transitpunt voor wapensmokkel.

Turkije zegt de grensovergang al lang te hebben afgesloten, maar de vraag is wat zulke mededelingen waard zijn. Met het verlies van Bab al Hawa én Bab al Salam zouden de opstandelingen beroofd zijn van hun belangrijkste aanvoerlijnen.

Ook zou verovering door het leger van Bab al Hawa en de grensstrook ten zuiden ervan bijdragen aan het creëren van een door alawieten gedomineerd romp-Syrië. 'Is het vredesproces', zo vroeg de Britse minister van Buitenlandse Zaken Philip Hammond zich vorige week af, 'misschien een vijgenblad om Assad een overwinning te bezorgen die resulteert in een alawitische ministaat in het noordwesten van Syrië?'

Syriërs staan te wachten bij een checkpoint aan de Syrisch-Turkse grens. September 2014. Foto reuters

Azaz: begeerd door leger van Assad en door Koerden

De stad Azaz in het noorden van de gelijknamige corridor, nabij de Turkse grens, is van groot strategisch belang. Vanuit Turkije is het de toegangspoort naar Syrië, en andersom. Mogelijk wil het Syrische leger met Russische luchtsteun nu doorpakken. Het leger staat al vlakbij het dorp Tall Rifat, 15 kilometer ten zuiden van Azaz.

Maar er is nog een gegadigde. Azaz ligt pal naast de Koerdische enclave Afrin. Ook de Koerden zouden Azaz kunnen innemen. Dat zou hen weliswaar in conflict brengen met andere opstandelingengroepen, maar dat is in dit gebied de afgelopen maanden al eerder gebeurd. Zij hebben een reeks dorpen ingenomen. De Koerden profiteren daarbij van de Russische bombardementen op stellingen van de oppositie. Ook hebben zij wapens gekregen van de Russen. Nu Afrin verbonden is met het gebied onder controle van het regime, kunnen het leger en de Koerden vaker acties op elkaar afstemmen.

'Passieve samenwerking verandert in actieve samenwerking', zegt Fabrice Balanche. Het ultieme doel van de Koerden is de enclave Afrin te verbinden met de enclave Kobani. Dan is Rojava, zoals zij hun autonome regio in het noorden van Syrië noemen, compleet. Twee schakels ontbreken nog: de Azaz-corridor en de naastgelegen strook van 90 kilometer tot aan de rivier Eufraat, die in handen is van IS.

Syrische vluchtelingen zitten in een kamp nabij de stad Azaz dichtbij de grens met Turkije. Foto afp

Jarabulus: grensplaats in handen van Islamitische staat

Als de Koerden besluiten hun enclaves inderdaad te verenigen, zal Jarabulus een van de eerste doelen zijn. De grensplaats is in handen van IS. Een ander obstakel is echter Turkije. Dat heeft gedreigd de Koerden te bestoken als zij het wagen de Eufraat over te steken. De vraag is of de Turken dat nog durven, nu een confrontatie met de Koerden hen in conflict kan brengen met Rusland. Sinds het neerschieten op 24 november door Turkije van een Russisch toestel heeft president Vladimir Poetin volstrekt lak aan Turkse gevoeligheden.

Een andere vraag is of de Koerden de steun van Washington krijgen indien zij gaan proberen de rest van de grensstrook in handen te krijgen. De VS zouden dan hun bondgenoot Turkije furieus maken. Washington moet balanceren tussen samenwerking met de Koerden in de strijd tegen IS en de goede verstandhouding met bondgenoot Turkije. De Turkse president Erdogan hield de VS dit weekend voor: óf je werkt met ons samen, óf met de Koerdische 'terroristen'.

Kunnen (en willen) de Amerikanen de Koerden tegenhouden wanneer die korte metten maken met IS in het laatste stukje van hun gedroomde regio Rojava?

Ook de Koerden moeten overigens balanceren: tussen de Amerikanen en de Russen. De Koerdische militie YPG aanvaardt graag Russische hulp, maar zet niet graag de steun van de Amerikanen op het spel. Die maakt - naast het militair belang - deze Syrische tak van de 'terroristische' PKK internationaal salonfähig.

Manbij: in vizier van Koerden die steun VS genieten

In feite zijn de Koerden de Eufraat al lang overgestoken. Eind december werd de Tishrin-dam met Amerikaanse luchtsteun op IS veroverd door de Syrian Democratic Forces (SDF). Dat is de nieuwe, door de VS gesteunde strijdmacht waarin de YPG samenwerkt met milities van Arabieren en diverse minderheden. De YPG heeft in de SDF de overhand, maar de deelname van Arabieren is belangrijk om de bevolking van op IS veroverde Arabische dorpen niet van zich te vervreemden.

De SDF is na inname van de Tishrin-dam doorgestoten en is Manbij tot op 10 kilometer genaderd. De stad staat bekend als 'Little England', vanwege de aanwezigheid van vele Britse IS-strijders. Een aanval op Manbij leek begin januari ophanden, maar sindsdien is het stil. Mogelijk hebben de Amerikanen de SDF gevraagd Manbij voorlopig met rust te laten, vanwege de Turkse zorgen. De Koerden zijn echter boos - vooral op de VS - omdat ze niet werden uitgenodigd voor het vredesoverleg in Genève. Dat heeft hen niet bepaald gestimuleerd rekening te houden met de Amerikaanse wensen.

Al Bab: kans om gebied van IS in tweeën te snijden

Tegelijk met de aanval op Manbij leek zich rond de jaarwisseling een tweede offensief aan te dienen: dat van het Syrische leger op de stad Al Bab. De Tijger-eenheid van het Syrische leger, onder bevel van de roemruchte generaal Suheil al-Hassan ('de Tijger'), was de stad tot op 10 kilometer genaderd. Verovering van Al Bab (door het leger) en Manbij (door de SDF) zou het gebied van IS in tweeën snijden en de IS-strijders in het noorden van Syrië hopeloos in het isolement jagen. Het zou een cruciale bouwsteen zijn voor de aanval op IS-hoofdstad Raqqa. Maar ook hier: stilte sindsdien. De Tijger-eenheid boog af, richting Aleppo.

Is Al Bab een te zware kluif? Willen de Syriërs en de Russen IS in dit stadium überhaupt serieus aanpakken? Nee, meent Barak Barfi van de New America Foundation. 'Ze willen een sterk IS, om voedsel te kunnen geven aan hun retoriek over het bestrijden van terroristen.

Raqqa: wie moet de IS-hoofdstad gaan innemen?

Ten slotte is er Raqqa, de hoofdstad van het door IS uitgeroepen kalifaat. Wie zou Raqqa moeten innemen? De Syrian Democratic Forces hebben zich bereid verklaard. Maar zijn die sterk genoeg? Saoedi-Arabië heeft vorige week verklaard bereid te zijn grondtroepen naar Syrië te sturen. De Saoediërs hebben prachtig materieel, maar of hun soldaten een deuk in een pakje boter kunnen slaan, moet nog bewezen worden.

Een militaire optocht van Islamitische Staat in de zelfbenoemde hoofdstad van het kalifaat, Raqqa, in 2014. Foto reuters
Foto de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.