Aleksijevitsj krijgt Nobelprijs voor de Literatuur

De Wit-Russische schrijver Svetlana Aleksijevitsj (67) is de winnares van de Nobelprijs voor de Literatuur, 'voor haar meerstemmige werk, een monument voor lijden en moed in onze tijd', aldus het jurycommentaar.

Aleksijevitsj staat de pers te woord bij haar appartement in Minsk. Beeld reuters

Aleksijevitsj, dit jaar favoriet van de bookmakers, is auteur van een journalistiek-literair oeuvre, vooral bekend van Wij houden van Tsjernobyl, waarin getuigen van de kernramp hun verhaal vertellen. Vorig jaar verscheen Het einde van de rode mens (in Nederland bij de Bezige Bij), waarvoor Aleksijevitsj honderden getuigen interviewde over hun leven tijdens en na de Sovjet-Unie, om inzicht te krijgen in hoe de omwenteling van 1991 hun leven veranderde.

Hoewel ze ook korte verhalen en reportages heeft geschreven is ze vooral bekend om haar literaire getuigenverslagen, een genre dat ze zelf heeft gecreëerd. 'Ze heeft de definitie van literatuur verbreed', zei Sara Danius, secretaris van het comité van de Nobelprijs voor de literatuur, in een interview na afloop van de bekendmaking.

Tijdens een persconferentie in haar hoofdstad Minsk zei Aleksijevitsj: 'Ik hou van de goede en humanistische Russische wereld. De wereld buigt voor de Russische dans, de muziek en de literatuur. Maar ik hou niet van de wereld van Beria, Stalin, Poetin en Shoigu, het Rusland waarin 86 procent van de mensen zich verheugt als mensen sterven in Donbass, waarin Oekraïners worden uitgelachen en waarin men gelooft dat alles op te lossen is met geweld.'

Profiel

Wie is Alexijevitsj? Een profiel over de schrijfster, een monument voor het Russisch humanisme.

Onderbelichte stemmen

De Wit-Russische journalist, die volgens haar Wikipedia-pagina ook ornitholoog is, heeft voor haar boeken duizenden mensen geïnterviewd, vaak kinderen en vrouwen, onderbelichte stemmen in de geschiedenis. Daarom zijn haar boeken altijd als kritisch ontvangen, al neemt ze zelf zelden een standpunt in. Ze geeft een stem aan mensen die buiten hun macht om in de wereldgeschiedenis zijn meegesleept, mensen die niet vertellen over heldendaden, maar over de rauwe werkelijkheid. Na haar debuut in 1985, De oorlog heeft geen vrouwelijk gezicht, over Russische vrouwen in het Rode Leger, werd Aleksijevitsj beschuldigd een nestbevuiler te zijn, omdat de getuigenissen geen glorieus beeld schetste van de oorlog tegen Hitler. De Russische president Vladimir Poetin noemt ze 'een boefje'.

Haar boeken mogen sinds 1994 dan ook niet meer in Wit-Rusland verschijnen. Aleksijevitsj, geboren in Oekraïne, schrijft in het Russisch, omdat ze in het Wit-Russisch literair niet uit de voeten kan. Na vrijwillige ballingschap in Europa woont ze sinds 2012 weer in Minsk.

Met Aleksijevitsj kiest het Nobelcomité voor het eerst in jaren weer een echt geëngageerde schrijver, na eerdere, meer teruggetrokken winnaars als Patrick Modiano en Tomas Tranströmer.

De Wit-Russische journalist en schrijfster Svetlana Aleksijevitj is veelgenoemd als favoriet voor de prijs Beeld AFP

Favoriet

Aleksijevitj werd vooraf veelgenoemd als favoriet voor de prijs. Ook Amerikaan Philip Roth, Japanner Haruki Murakami en Keniaan Ngugi Wa Thiong'o kwamen op veel lijstjes voor. De enige Nederlander in de lagere contreien van de lijstjes was schrijver Cees Nooteboom. Tot nog toe wonnen 94 mannen de Nobelprijs voor de Literatuur. Aleksijevitsj is de 14de vrouw die de prijs wint.

Dit jaar werden 259 voorstellen gedaan, waaruit 198 genomineerden gekozen werden door het Nobelprijscomité. Van hen kwamen er 36 voor het eerst in de lijst voor. In april werd dat aantal naar een twintigtal teruggevoerd. In mei bleven er nog vijf over, die door de leden van de Academie deze zomer gelezen en beoordeeld werden.

De Nobelprijs voor de Literatuur wordt sinds 1901 uitgereikt door de Zweedse Academie, die sinds 1786 bestaat. Aan het hoofd van de Academie staat dit jaar voor het eerst een vrouw: de Zweedse literatuurwetenschapster en -critica Sara Danius. Danius is met 53 jaar de op één na jongste van de achttien leden van de Zweedse Academie. Ze is nog maar sinds 2013 lid is van het Nobelprijscomité.

Sara Danius, secretaris van het Nobelprijscomité. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden