Aleid Truijens: Welke partij verleidt de miljoen zzp'ers?

Wij zien elkaar elke dag, de pakjesbezorger en ik. Hij is jong, knap, van Marokkaanse afkomst en altijd goedgehumeurd. Hij heeft een grote witte bestelbus. Elke keer is hij blij dat ik, thuiswerker, de deur wél opendoe. In het krappe halletje vormt zich een toren van bestellingen van mijn buren.

Beeld de Volkskrant

De bezorger en ik maken vaak een praatje. Hij vraagt zich af wat ik elke dag doe, op mijn laptop. Ik vraag of hij dit werk leuk vindt. Hij lacht zijn brede jongenslach: 'Ja hoor! Lekker vrij!' Dat hebben we dus gemeen. Niemands baas, niemands knecht. Niemand dwingt ons om een groot deel van ons leven door te brengen op een kantoor of werkplaats tussen mensen die we niet hebben uitgekozen. Wij blije zzp'ers zijn lekker vrij.

Eenmaal terug achter mijn laptop bedenk ik dat er geen sprake is van 'wij'. Ik ben niet rijk, maar mijn uurloon is een veelvoud van dat van de pakjesbezorger. Die houdt, lees ik, gemiddeld 8 euro per uur over en moet ook nog zijn eigen bestelbus afbetalen. Als hij ziek wordt, krijgt hij niks, als mij iets overkomt heb ik een keurige arbeidsongeschiktheidsverzekering. Ik heb een man met een vaste baan, hij is alleen. Ik heb een klein pensioen uit eerdere banen en wat spaargeld, hij zal nooit pensioen opbouwen.

De pakjesbezorger en ik vertegenwoordigen twee stereotypen in de zzp-discussie: de uitgebuite flexwerker die onder het minimum loont werkt en op wie alle bedrijfsrisico's van zijn opdrachtgever zijn afgewenteld, en de oudere professional die het zich kan permitteren freelancer te zijn en alleen nog leuk en interessant werk te doen.

Deze zomer porde ik in een column jongeren op om voor zichzelf op te komen in een samenleving die gesettelden en ouderen beschermt. Ik schreef: 'Kom op voor jezelf. Ga niet vechten voor belegen zaken als een vaste baan voor veertig jaar en de verplichting jou na enkele jaarcontracten in dienst te nemen. Daar word je echt niet gelukkiger van. Pleit liever voor wetgeving die het gemakkelijker maakt om zzp'er te zijn of er een in te huren en bescherm hun tarieven. Zorg voor behoorlijke financiële regelingen als mensen ziek worden of geen werk hebben.'

Ik kreeg bergen boze mails. Hoe haalde ik het in mijn hoofd om een vaste baan een 'belegen' wens te noemen?

Ik begreep die woede toen niet helemaal, maar nu wel. Ik ging te veel uit van mezelf, blije freelancer. Veel jonge zzp'ers zijn niet vrijwillig zelfstandig; ze snakken naar een vast inkomen. Ze willen zekerheid, een huis kunnen kopen, een kind krijgen. Slechts 4 procent van de jonge zzp'ers zou volgens een onderzoek blij zijn met flexwerken. Daar schrok ik van.

Toch is het oneerlijk deze jongeren de illusie te geven dat het walhalla van de vaste banen terugkomt. Dat gebeurt niet, ook al is de crisis voorbij. Ook de afschuwelijke wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA), bedacht door zalvende minister Asscher en staatssecretaris Wiebes, het stripfiguurtje dat bij elke wanprestatie olijk zijn hoofdje schuin houdt, heeft hen niet geholpen. Door die wet, waarbij de zelfstandige moest aantonen dat hij géén werknemer is, verloren tienduizenden zzp'ers hun opdrachten. Er kwamen niet bij toverslag vaste banen bij. Die verwoestende wet is nu uitgesteld; maar gaat hij toch door als de VVD weer regeert?

In het verkiezingsprogramma van de VVD wordt gedaan alsof de zzp'er vrijwillig kiest voor zelfstandigheid, en dus geen bescherming nodig heeft. Lekker makkelijk. Het programma van de PvdA loopt, schuldbewust, over van begrip voor de zzp'ers, die beschermd moeten worden met een verplichte arbeidsongeschiktheids- en pensioensverzekering. Maar die partij vertrouw ik niet meer.

De SP wil het liefst van alle zzp'ers weer werknemers maken - liever niet te veel smaken. GroenLinks, het CDA en de ChristenUnie willen net als de PvdA verplichte volksverzekeringen. Daar is iets voor te zeggen. Maar wie betaalt dat? Moet de laagbetaalde zzp'er zelf afdragen? En waarom zou een goedverdienende zelfstandige zich verplicht moeten verzekeren? Alleen D66 vindt een evenwicht tussen bescherming van de onderbetaalde zzp'er en de vrijheid om echt zelfstandig te zijn. Maar op die klaar-met-levenpartij wil ik niet stemmen.

Maar waarop dan? Wij zijn met 1 miljoen. Onze stem legt flink wat gewicht in de schaal. Verleid ons.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe.
Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.